Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước không chỉ là sáp nhập, bán vốn

* Về phía cơ quan quản lý

- Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương

- Ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính

- Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Uỷ ban chứng khoán Nhà nước, Bộ Tài chính

- Ông Nguyễn Trung Hậu, Phó Vụ trưởng Vụ Tổng hợp, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương

- Ông Bùi Khắc Hiền, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

- Bà Đoàn Thị Kim Dung, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính

- Ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy ban Kinh tế - tài chính của Quốc hội

- Bà Lê Thị Thu Hằng, Phó trưởng Ban Giám sát công ty đại chúng, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước

- Ông Nguyễn Ngọc Anh, đại diện Vụ Kế hoạch, tài chính và Quản lý doanh nghiệp, Bộ Công Thương

- Bà Lê Hồng Hạnh, Trưởng Phòng Đăng ký kinh doanh và Tài chính doanh nghiệp - Sở Tài chính TP Hà Nội

- TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh

- GS, TS. Hoàng Văn Cường - nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đai học Kinh tế Quốc dân

* Về phía ban tổ chức:

- Ông Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong

- Ông Nguyễn Ngọc Tiến - Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong

- Lãnh đạo các ban chuyên môn; Trung tâm Truyền thông, kinh doanh và tổ chức sự kiện

* Về phía các tập đoàn, tổng công ty, DNNN:

- Ông Tạ Đức Long - Tổng Giám đốc Tổng Công ty Giấy Việt Nam (VINAPACO)

- Ông Đào Trọng Cường - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Hoá chất Việt Nam (VINACHEM)

- Ông Vũ Trí Thức - Phó Tổng Giám đốc, Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC)

- Ông Nguyễn Anh Tuấn - Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty Cổ phần Tái bảo hiểm Quốc gia Việt Nam (VINARE)

- Ông Nguyễn Vũ Hoan - Thành viên HĐTV Tổng Công ty Lương thực miền Bắc (VINAFOOD 1)

- Ông Trần Công Hòa - Thành viên HĐTV Tổng Công ty Đường cao tốc Việt Nam (VEC)

- Ông Nguyễn Chí Nhân - Thành viên HĐTV Tổng Công ty thuốc lá Việt Nam (VINATABA)

- Ông Nguyễn Thanh Tùng - Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Xi măng Việt Nam (VICEM)

- Ông Chu Ngọc Lâm - Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Mua bán nợ Việt Nam (DATC)

- Đại diện Tập đoàn Dệt may Việt Nam

- Ông Trịnh Mai Phương - Trưởng ban Tuyên giáo Tập đoàn Điện lực Việt Nam

Ông Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong:

Doanh nghiệp nhà nước luôn giữ vị trí đặc biệt trong nền kinh tế, đảm nhận nhiều lĩnh vực then chốt, góp phần bảo đảm các cân đối lớn, ổn định kinh tế vĩ mô và thực hiện những nhiệm vụ chiến lược của đất nước.

Những năm qua, công tác sắp xếp, đổi mới, cổ phần hóa và cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước đã đạt nhiều kết quả tích cực. Nhiều tập đoàn, tổng công ty từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh và tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong các lĩnh vực trọng yếu.

Tuy nhiên, quá trình tái cơ cấu vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn còn chậm; một số dự án chưa hiệu quả chưa được xử lý dứt điểm; chất lượng quản trị ở nhiều doanh nghiệp chưa theo kịp yêu cầu phát triển; hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước tại một số đơn vị vẫn chưa tương xứng với quy mô vốn đang nắm giữ.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, yêu cầu đặt ra đối với doanh nghiệp nhà nước cũng cao hơn bao giờ hết. Tái cơ cấu hôm nay không chỉ là sắp xếp lại tổ chức hay xử lý tồn tại của quá khứ, mà phải chuyển mạnh sang quản trị vốn nhà nước theo nguyên tắc thị trường, sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực công và xây dựng những doanh nghiệp đủ năng lực dẫn dắt các ngành, lĩnh vực chiến lược.

Trong quá trình thực hiện loạt bài "Doanh nghiệp nhà nước trước cuộc đại tái cơ cấu", Báo Tiền Phong đã có dịp tiếp cận nhiều doanh nghiệp và ghi nhận một thực tế đáng chú ý: Có những đơn vị từng gặp khó khăn do đầu tư dàn trải nhưng đã phục hồi khi quay về ngành nghề cốt lõi; có doanh nghiệp đang kiên trì xử lý các tồn tại nhiều năm; cũng có những doanh nghiệp chủ động đổi mới quản trị, đầu tư công nghệ và mở rộng thị trường để tạo động lực tăng trưởng mới.

Những câu chuyện đó cho thấy tái cơ cấu không đơn thuần là thu hẹp hay sắp xếp lại, mà là quá trình tạo dựng nền tảng phát triển cho chặng đường tiếp theo. Đó cũng là lý do ban tổ chức mong muốn Hội thảo “Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng” hôm nay tập trung trao đổi về những vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để tháo gỡ các điểm nghẽn trong quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước; nâng cao hiệu quả quản trị và sử dụng vốn nhà nước; đồng thời xây dựng cơ chế, chính sách để doanh nghiệp nhà nước thực sự phát huy vai trò mở đường, dẫn dắt và tạo động lực tăng trưởng cho nền kinh tế.

Chúng tôi kỳ vọng những ý kiến, kinh nghiệm và kiến nghị tại hội thảo sẽ góp thêm cơ sở thực tiễn và luận cứ khoa học cho quá trình hoàn thiện chính sách, cũng như hỗ trợ các doanh nghiệp xây dựng chiến lược phát triển

Ông Nguyễn Đức Hiển - Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương:

Hội thảo rất có ý nghĩa trong bối cảnh Trung ương đang thảo luận về tình hình phát triển kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm và triển khai Kết luận số 18 của Hội nghị Trung ương 2 về phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2030.

Để đạt được các mục tiêu phát triển kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững trong giai đoạn tới, việc xem xét tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước theo cách thức mới rất quan trọng.

Chúng tôi đánh giá cao vai trò của Báo Tiền Phong trong công tác tuyên truyền và tổ chức hội thảo để tạo diễn đàn cho các cơ quan nhà nước, các chuyên gia lắng nghe ý kiến trao đổi, nhằm hoàn thiện các cơ chế chính sách.

Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị đã đề ra nhiều tư duy mới, yêu cầu doanh nghiệp nhà nước phải có tư duy mới về sắp xếp, chuyển đổi quản trị để giữ vai trò thật sự dẫn dắt các lĩnh vực then chốt, thiết yếu của đất nước.

Qua hội thảo, chúng tôi mong muốn được lắng nghe các ý kiến góp ý thẳng thắn, khoa học về một số vấn đề:

Đầu tiên, cần hiểu và triển khai tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước như thế nào để thực sự chuyển từ sắp xếp doanh nghiệp sang cơ cấu lại, phân bổ lại và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Hai là, làm rõ phạm vi các lĩnh vực dẫn dắt. Phải xác định, phân tích các lĩnh vực ngành nghề về hạ tầng chiến lược, công nghệ nền tảng, ngành thiết yếu hoặc những lĩnh vực tư nhân chưa đủ khả năng đầu tư.

Ba là, phải hình thành các doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp đầu tàu để liên kết doanh nghiệp nhà nước với doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Bốn là, làm sao tách bạch nhiệm vụ kinh doanh, nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ công ích.

Năm là, làm rõ đâu là những điểm nghẽn thể chế cần ưu tiên tháo gỡ để doanh nghiệp nhà nước đủ quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong đầu tư kinh doanh nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát quyền lực chặt chẽ.

Sáu là, Nghị quyết 79 đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% doanh nghiệp nhà nước áp dụng tiêu chuẩn quản trị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Vì thế, cần thay đổi cơ chế đánh giá hiệu quả, chuyển từ dựa vào chỉ tiêu tài chính hằng năm sang đánh giá tổng thể để doanh nghiệp yên tâm đầu tư vào những ngành mạo hiểm, đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ.

Ngoài ra, cần tiếp tục cổ phần hóa, thoái vốn, hợp nhất doanh nghiệp nhà nước theo nguyên tắc, tiêu chí và lộ trình cụ thể. Cần đẩy nhanh việc triển khai cơ cấu toàn diện mô hình hoạt động của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC), tiến tới thành lập Quỹ đầu tư quốc gia để giải quyết các câu chuyện đầu tư và xử lý doanh nghiệp yếu kém nhanh hơn, tránh kéo dài gây lãng phí lớn.

Chúng ta muốn có năng lực tự chủ chiến lược nhưng doanh nghiệp chúng ta không mạnh thì rất khó. Doanh nghiệp vừa và nhỏ muốn phát triển phải có doanh nghiệp đủ mạnh dẫn dắt.

Chúng tôi mong muốn các chuyên gia, doanh nghiệp có những kiến nghị, phản biện thẳng thắn để tháo gỡ khó khăn cho cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Ban tổ chức hội thảo cần sớm có tổng hợp kết quả hội thảo để chuyển cho Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và các cơ quan chức năng tiếp thu.

Ông Nguyễn Tuấn Linh - đại diện Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính:

DNNN tiếp tục giữ vai trò nòng cốt của kinh tế nhà nước, là lực lượng dẫn dắt ở nhiều lĩnh vực then chốt và góp phần ổn định kinh tế vĩ mô. Sau hơn ba thập kỷ sắp xếp, đổi mới, số lượng DNNN đã giảm từ hơn 12.000 doanh nghiệp đầu những năm 1990 xuống còn 695 doanh nghiệp vào cuối năm 2025, trong đó 497 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn và 198 doanh nghiệp do Nhà nước nắm cổ phần chi phối.

Quy mô tài sản của khối DNNN đạt khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, doanh thu gần 2,9 triệu tỷ đồng, đóng góp ngân sách khoảng 390.000 tỷ đồng, tăng đáng kể so với năm 2021.

Tuy nhiên, quá trình cơ cấu lại DNNN vẫn còn nhiều hạn chế. Hiệu quả hoạt động của nhiều doanh nghiệp chưa tương xứng với nguồn lực, mô hình quản trị chậm đổi mới, năng lực đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số còn yếu. Đặc biệt, tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn giai đoạn 2021-2025 không đạt mục tiêu đề ra.

Đến hết năm 2025, mới có 180/676 doanh nghiệp hoàn thành xây dựng đề án cơ cấu lại; chưa có doanh nghiệp nào hoàn tất cổ phần hóa, chỉ 17/146 doanh nghiệp thực hiện thoái vốn, trong khi số thu từ cổ phần hóa và thoái vốn chỉ đạt khoảng 3.720 tỷ đồng.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ cơ chế phân cấp chưa đủ mạnh, thủ tục đầu tư còn phức tạp, công tác chuẩn bị cổ phần hóa thiếu hiệu quả, cùng tâm lý né tránh trách nhiệm của một bộ phận người đứng đầu doanh nghiệp và cơ quan đại diện chủ sở hữu.

Bước sang giai đoạn 2026-2030, việc tái cơ cấu DNNN sẽ được triển khai theo các định hướng mới từ Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị, Kết luận 18 của Ban Chấp hành Trung ương và Luật Quản lý và Đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp số 68/2025/QH15.

Trọng tâm là tăng cường phân cấp, trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp, tách bạch chức năng quản lý nhà nước với chức năng chủ sở hữu, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phát huy nguồn lực của các tập đoàn, tổng công ty nhà nước vào các dự án trọng điểm, đồng thời đổi mới cơ chế cổ phần hóa, thoái vốn theo hướng linh hoạt, gắn với nâng cao hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Bà Đoàn Thị Kim Dung - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính

Chúng tôi được Bộ Tài chính giao chủ trì xây dựng Đề án phát triển kinh tế nhà nước, làm cơ sở tham mưu để Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79. Đây là lần đầu tiên có một nghị quyết chuyên đề làm rõ nội hàm và phạm vi của kinh tế nhà nước, trong đó doanh nghiệp nhà nước được xác định là lực lượng nòng cốt, giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt.

Việc cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước không chỉ là giảm số lượng hay cổ phần hóa một cách cơ học, mà là quá trình xác định đúng vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong tổng thể nền kinh tế nhà nước.

Mục tiêu cốt lõi là tập trung nguồn lực vào các ngành, lĩnh vực then chốt, đồng thời xử lý dứt điểm những doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả. Theo đó, cần tránh tình trạng sở hữu dàn trải vì dễ làm lẫn lộn giữa mục tiêu kinh doanh với nhiệm vụ công ích, làm giảm kỷ luật tài chính và gia tăng rủi ro cho ngân sách.

Nhà nước chỉ nên trực tiếp sở hữu doanh nghiệp ở những lĩnh vực thực sự cần thiết, còn với các lĩnh vực thị trường có thể đảm nhận thì nên sử dụng các công cụ điều tiết như đặt hàng, đấu thầu hoặc hợp tác công - tư.

Nghiên cứu của Viện Chiến lược và Chính sách Kinh tế - Tài chính tổng hợp kinh nghiệm từ bốn nhóm quốc gia cho thấy:

Thứ nhất, Trung Quốc tập trung củng cố các doanh nghiệp nhà nước chiến lược, phân loại rõ chức năng, tập trung quyền chủ sở hữu, phát triển các tập đoàn lớn và xử lý các doanh nghiệp nhỏ, yếu kém. Bài học là xác định rõ phạm vi chiến lược và kiểm soát hoạt động ngoài ngành.

Thứ hai, Singapore và Malaysia xây dựng mô hình tổ chức đầu tư chuyên nghiệp. Việc quản lý dựa trên hiệu quả của toàn bộ danh mục đầu tư thay vì từng doanh nghiệp riêng lẻ. Cơ quan đại diện chủ sở hữu được chuyên nghiệp hóa, đồng thời giảm kỳ vọng hỗ trợ từ Nhà nước trước khi bán vốn.

Thứ ba, New Zealand, Australia, Thụy Điển và Na Uy tách bạch rõ nhiệm vụ công với mục tiêu kinh doanh. Hội đồng quản trị được trao quyền rõ ràng, doanh nghiệp cạnh tranh bình đẳng với khu vực tư nhân và được đánh giá theo từng mục tiêu cụ thể.

Thứ tư, các nước Đông Âu thực hiện tư nhân hóa trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế. Điểm đáng chú ý là trước khi bán vốn đều thực hiện kiểm toán, định giá tài sản và hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo vệ tài sản nhà nước.

Chúng tôi đề xuất chính sách cho Việt Nam, gồm xác định rõ mục tiêu sở hữu trước khi quyết định tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ; tiếp tục tách bạch chức năng quản lý nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu; thực hiện kiểm toán, định giá tài sản đầy đủ trước khi thay đổi chủ sở hữu; duy trì kỷ luật tài chính nghiêm ngặt đối với doanh nghiệp nhà nước; không sáp nhập các doanh nghiệp yếu kém chỉ để che giấu thua lỗ; đồng thời xây dựng chính sách hỗ trợ người lao động và bảo đảm dịch vụ công một cách độc lập, không phụ thuộc vào việc duy trì những doanh nghiệp không còn khả năng phục hồi.

Ông Hoàng Văn Thu - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước:

Cổ phần hóa (CPH) và thoái vốn DNNN không nhằm thu hẹp khu vực kinh tế nhà nước mà là giải pháp để khai thông, giải phóng nguồn lực, đưa dòng vốn vào các lĩnh vực cốt lõi. Dưới góc độ thị trường chứng khoán (TTCK), CPH và thoái vốn có mối quan hệ tương hỗ hai chiều, trong đó TTCK là bệ đỡ, đồng thời là thước đo cho quá trình CPH DNNN.

TTCK hỗ trợ CPH trên 3 phương diện:

Thứ nhất, thị trường cung cấp một môi trường tài chính minh bạch để định giá doanh nghiệp thông qua đấu giá công khai, cạnh tranh giữa các nhà đầu tư, qua đó hạn chế nguy cơ trục lợi.

Thứ hai, việc tham gia TTCK giúp DNNN nâng cao năng lực quản trị theo chuẩn mực của doanh nghiệp đại chúng, thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro theo thông lệ quốc tế.

Thứ ba, thị trường tạo điều kiện để doanh nghiệp đa dạng hóa cơ cấu sở hữu, kết hợp vốn nhà nước với các nguồn vốn khác, tối ưu hóa cấu trúc tài chính và giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Ở chiều ngược lại, TTCK cũng cần nguồn hàng chất lượng từ quá trình CPH và thoái vốn DNNN. Theo thống kê, Theo thống kê, có khoảng 780 DNNN sau CPH đã niêm yết cổ phiếu giao dịch trên TTCK. Đây là lực lượng quan trọng cung cấp hàng hóa cho thị trường.

Sau gần 30 năm phát triển, vốn hóa thị trường cổ phiếu đã đạt khoảng 407 tỷ USD, tương đương 77,6% GDP, trong khi tổng mức huy động vốn năm 2025 đạt 1,12 triệu tỷ đồng.

Để tháo gỡ điểm nghẽn, cơ quan chức năng cần thực hiện nhiều giải pháp như: Thực hiện nghiêm việc CPH gắn với niêm yết trên TTCK; sau 90 ngày hoàn thành CPH, doanh nghiệp phải tham gia thị trường theo đúng quy định; mạnh dạn giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước tại các lĩnh vực không cốt lõi để tăng tính đại chúng, cải thiện thanh khoản và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

* Ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính - đặt câu hỏi với đại diện Bộ Công Thương:

Kết quả triển khai đề án tái cơ cấu lại DNNN, DN có vốn NN thuộc Bộ Công Thương những mục tiêu nào đã đạt được, những nội dung nào vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng và nguyên nhân vướng mắc là gì?

* Ông Nguyễn Ngọc Anh - đại diện Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp, Bộ Công Thương:

Công tác tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước tại Bộ Công Thương đã được triển khai quyết liệt từ nhiều năm trước, không chỉ sau khi Nghị quyết 79 được ban hành.

Sau khi hợp nhất Bộ Công nghiệp và Bộ Thương mại, Bộ Công Thương từng quản lý hàng trăm doanh nghiệp. Tuy nhiên, qua quá trình sắp xếp, CPH và thoái vốn, đến nay bộ này chỉ còn thực hiện quyền đại diện chủ sở hữu tại 7 doanh nghiệp, trong đó có 5 doanh nghiệp nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.

Đặc biệt, trong năm 2025, Bộ Công Thương đã phối hợp chặt chẽ với SCIC để chuyển giao phần vốn nhà nước tại 5 doanh nghiệp với tổng giá trị vốn hơn 1.900 tỷ đồng. Đây là kết quả quan trọng trong quá trình thực hiện chủ trương cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước. Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc, đặc biệt là các rào cản về thể chế.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là yêu cầu phải hoàn tất việc xử lý tài chính và phê duyệt phương án sử dụng đất trước khi thực hiện cổ phần hóa doanh nghiệp. Đơn cử, quá trình CPH Tổng Công ty Giấy Việt Nam đã được triển khai từ năm 2015 nhưng đến nay vẫn chưa thể hoàn tất do vướng mắc liên quan Dự án bột giấy Phương Nam cùng nhiều vấn đề tài chính tồn đọng.

Đến năm 2025 mới có nghị quyết của Quốc hội và năm 2026 Chính phủ mới ban hành nghị quyết để tiếp tục xử lý các tồn tại. Điều đó cho thấy những bất cập về thể chế đã kéo dài nhiều năm.

Bên cạnh đó, việc xây dựng và phê duyệt phương án sử dụng đất giữa doanh nghiệp, cơ quan đại diện chủ sở hữu và chính quyền địa phương còn thiếu sự phối hợp đồng bộ. Không ít địa phương đến nay vẫn chưa hoàn thành việc phê duyệt phương án sử dụng đất của doanh nghiệp, khiến tiến độ cổ phần hóa bị kéo dài.

Hiện tại, Bộ Công Thương chỉ còn quản lý một số doanh nghiệp quy mô nhỏ, nhưng phần lớn đều đang tồn tại những khó khăn về tài chính hoặc hoạt động sản xuất, kinh doanh kém hiệu quả. Trong khi đó, với vai trò là cơ quan quản lý ngành, Bộ Công Thương không có đầy đủ công cụ để trực tiếp xử lý, hỗ trợ hoặc tái cơ cấu các doanh nghiệp này. Càng để kéo dài thì càng khó khăn, đặc biệt với những doanh nghiệp mà Bộ không còn nắm quyền chi phối.

Nghị quyết 79 về việc hình thành một tổ chức đầu tư, quản lý vốn Nhà nước theo hướng chuyên nghiệp là phù hợp với thông lệ quốc tế và các tiêu chuẩn quản trị của OECD, trong đó tách bạch chức năng quản lý nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu vốn. Tuy nhiên, để quá trình chuyển giao doanh nghiệp diễn ra thuận lợi, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật.

Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là làm sao đẩy nhanh việc chuyển giao doanh nghiệp và hoàn thiện cơ chế quản lý theo hướng chuyên nghiệp. Chúng tôi mong muốn thời gian tới sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với SCIC để chuẩn hóa công tác quản trị, đẩy nhanh quá trình cơ cấu lại và nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước còn lại.

* Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong:

Triển khai đề án tái cơ cấu lại DNNN, DN có vốn NN thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong giai đoạn 2021-2025, những mục tiêu nào đã đạt được, những nội dung nào vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng và nguyên nhân vướng mắc?

* Ông Bùi Khắc Hiền - Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường:

Tái cơ cấu DNNN quan trọng nhất phải xác định được mục tiêu ưu tiên là cổ phần hóa, bán doanh nghiệp hay là quản trị; nếu trả lời được câu hỏi quản trị để hiệu quả thì mới sát được yếu tố cốt lõi của bản chất vấn đề.

Nếu cứ đặt ra một tiêu chí cứng là nhất nhất phải cổ phần hóa, phải đưa doanh nghiệp ra thị trường mà lại không tạo ra được năng lực quản trị tương xứng trên thị trường thì coi như chưa đạt yêu cầu. Thực tế, Nhà nước hiện nay đã đặt quản trị làm trọng tâm, tập trung nâng cao vai trò của SCIC như một quỹ quản lý chuyên nghiệp.

Hiện nay đang có một nghịch lý là chúng ta giao vốn, giao tài sản cho doanh nghiệp nhưng lại không coi đó là tài sản thực sự của họ. Chẳng hạn như đất đai hay hạ tầng được giao, doanh nghiệp có được coi là tài sản để đem đi thế chấp, xoay xở kinh doanh hay không.

Nhiều doanh nghiệp nắm trong tay hàng nghìn tỷ đồng nhưng không thể tăng trưởng vì họ không có quyền tự quyết, không được xoay xở trên những đồng vốn và tài sản đó.

Chúng ta không thể ngồi nói với nhau về việc doanh nghiệp không tăng trưởng rồi đổ lỗi hoàn toàn cho họ, trong khi cách quản lý và quản trị của chúng ta đang bó buộc họ. Nếu coi đất đai, cơ sở hạ tầng là vốn thì phải cho họ quyền kinh doanh, còn nếu chỉ cho vận hành thì không thể tính đó là vốn để bắt họ tăng trưởng.

Bên cạnh đó, cần phải làm rõ quan điểm về mô hình quản lý: Các bộ ngành sẽ thực sự nắm quyền chủ sở hữu hay chỉ tham gia xây dựng kế hoạch. Về thực trạng tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ đang quản lý 13 doanh nghiệp và rất tập trung vào việc sắp xếp, chuyển giao theo đúng nghị quyết.

Riêng với mô hình SCIC, chúng tôi biết vướng của SCIC là họ thường chỉ nhận các doanh nghiệp có lãi hoặc không bị âm vốn. Trong khi đó, chúng tôi có những doanh nghiệp bị vướng, bị âm vốn rất muốn chuyển đi nhưng bên đó (SCIC) lại không có cơ chế để nhận

* Nhà báo Phùng Công Sưởng:

Bộ Tài chính sẽ ưu tiên tháo gỡ điểm nghẽn nào để tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, để doanh nghiệp hoạt động hiệu quả?

* Ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp nhà nước, Bộ Tài chính:

Có nhiều yếu tố dẫn tới việc chậm tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, trong đó, đặc biệt cần nhấn mạnh đến năng lực thực thi. Vấn đề này có cả nguyên nhân chủ quan, khách quan, nhưng trong nguyên nhân chủ quan, có tâm lý e ngại, sợ sai, sợ làm không đúng quy định của pháp luật.

Chúng ta còn có nhiều tầng nấc quản lý và chưa phân cấp, phân quyền triệt để, dẫn đến đây là chỗ dựa cho những người có tâm lý sợ sai, chuyển sang việc xin ý kiến, xin phê chuẩn để đảm bảo an toàn trong thực hiện. Những điều này dẫn đến nguy cơ bỏ lỡ cơ hội, chậm quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp.

Thời gian tới sẽ có 3 nút thắt phải ưu tiên tập trung giải quyết:

Thứ nhất, phải thiết lập cơ chế bảo vệ người thực thi, khi họ làm đúng quy định, đúng quy trình công khai minh bạch và không vụ lợi.

Thứ hai, đơn giản hóa thống nhất khung pháp lý việc tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước đặc biệt là trong định giá tài sản.

Thứ ba, cần phải phân cấp mạnh hơn gắn với cơ chế kiểm tra giám sát sau thay vì xin ý kiến ở nhiều cấp trước khi thực hiện.

Các nội dung này đã được định hướng rõ trong các nghị quyết, quy định của các cấp có thẩm quyền.

Hiện Bộ Công an đang chủ trì và trình Quốc hội ban hành dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định về cơ chế chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Nghị quyết này ra đời, sẽ có công cụ rất quan trọng để bảo vệ cho những người thực thi, những người dám nghĩ, dám làm.

Bộ Tài chính cũng đã trình Thủ tướng Chính phủ dự thảo quyết định của Thủ tướng Chính phủ về tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhà nước để thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn nhà nước. Bộ Tài chính cũng đang soạn thảo rất nhiều thông tư hướng dẫn chi tiết.

Công tác tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước trong thời gian tới sẽ diễn ra minh bạch, hiệu quả; doanh nghiệp nhà nước sau cơ cấu sẽ đóng góp mạnh mẽ hơn vào mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững của đất nước.

* Ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính:

Đề án tái cơ cấu lại Vinafood 1 trong giai đoạn 2022-2025 yêu cầu doanh nghiệp giảm tỷ lệ sở hữu tại một số doanh nghiệp thành viên, thoái vốn 100% tại 14 doanh nghiệp. Dù doanh nghiệp đã có nhiều nỗ lực, nhưng đến nay nhiều đơn vị vẫn chưa hoàn thành. Xin ông cho biết đâu là những khó khăn lớn nhất của Vinafood 1 trong quá trình tái cơ cấu và doanh nghiệp đang kiến nghị những giải pháp gì để tháo gỡ?

* Ông Nguyễn Vũ Hoan - Thành viên HĐTV Tổng Công ty Lương thực miền Bắc (VINAFOOD1):

VINAFOOD1 là doanh nghiệp hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực lương thực như gạo, bột mì, ngô, đồng thời còn kinh doanh muối thông qua Tổng Công ty Muối Việt Nam. Đến năm 2025, chúng tôi đã triển khai đề án cơ cấu lại doanh nghiệp theo kế hoạch, nhưng quá trình thực hiện gặp rất nhiều khó khăn.

Khó khăn lớn nhất là hiệu quả sử dụng vốn còn thấp. Ngành lương thực có biên lợi nhuận rất mỏng, có thời điểm bán một kg gạo chỉ lãi khoảng 50 đồng. Quy mô vốn của nhiều doanh nghiệp thành viên chỉ từ 5-10 tỷ đồng nên rất khó thu hút nhà đầu tư. Bên cạnh đó, các vướng mắc về đất đai, hồ sơ pháp lý kéo dài nhiều năm khiến việc định giá doanh nghiệp và xử lý tài sản gặp nhiều trở ngại. Công tác thoái vốn cũng không đạt kết quả như mong muốn vì các doanh nghiệp trong lĩnh vực lương thực, muối hay bao bì có sức hấp dẫn đầu tư thấp, nhiều lần tổ chức đấu giá nhưng không có nhà đầu tư tham gia.

Ngoài ra, hệ thống chính sách, pháp luật còn chồng chéo, thường xuyên thay đổi giữa các quy định về đất đai, đầu tư và quản lý vốn nhà nước, làm kéo dài quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp.

Tuy nhiên, chúng tôi cũng có những điểm sáng từ mô hình liên doanh. Chẳng hạn, Công ty Lương thực Phương Đông liên doanh với Tập đoàn Louis Dreyfus đã tăng vốn hoàn toàn từ lợi nhuận để lại và hiện nằm trong nhóm doanh nghiệp xuất khẩu gạo hàng đầu cả nước. Công ty Bột mì Cái Lân hay liên doanh Hakumatsu trong lĩnh vực muối cũng hoạt động rất hiệu quả.

Từ thực tiễn đó, chúng tôi kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý vốn nhà nước, sớm tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, đa dạng hóa phương thức thoái vốn, tăng cường phân cấp gắn với cơ chế hậu kiểm và xây dựng bộ tiêu chí đánh giá doanh nghiệp nhà nước theo hiệu quả sử dụng vốn, đổi mới sáng tạo và đóng góp cho tăng trưởng, thay vì chỉ dựa vào lợi nhuận ngắn hạn.

* Ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính:

Với vai trò vừa là cơ quan đại diện chủ sở hữu, vừa là cơ quan quản lý nhà nước, chúng tôi cũng thực sự rất trăn trở khi tiếp nhận những câu hỏi, kiến nghị từ các doanh nghiệp. Lý do là Luật số 68 đã quy định rất rõ về phân cấp, phân quyền cho Hội đồng thành viên.

Hiện nay, thẩm quyền quyết định của Hội đồng thành viên đã được mở rộng rất nhiều, thậm chí có những trường hợp được quyết định các dự án có quy mô lên tới 15.000 tỷ đồng. Trên thực tế, không nhiều dự án đầu tư vượt quá ngưỡng này.

* Ông Phan Đức Hiếu - Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy ban Kinh tế - tài chính của Quốc hội:

Điều mà ban soạn thảo băn khoăn nhất khi xây dựng và sửa đổi Luật số 68 chính là bản chất của việc "xin ý kiến". Trước đây, quy định chưa làm rõ việc xin ý kiến là để tham khảo hay để quyết định, dẫn đến không xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể.

Tinh thần của Luật số 68 là quy định rất rõ vai trò của cơ quan đại diện chủ sở hữu. Cơ quan này chỉ thực hiện hai việc: Thứ nhất là thẩm định và quyết định phê duyệt đối với những nội dung thuộc thẩm quyền. Sau khi được phê duyệt, doanh nghiệp sẽ trở về ban hành quyết định và tổ chức thực hiện. Thứ hai, đối với những nội dung đã được phân cấp, phân quyền thì doanh nghiệp tự quyết định, tự chịu trách nhiệm và sau đó thông báo cho cơ quan đại diện chủ sở hữu để theo dõi, giám sát, chứ cơ quan này không tham gia vào quá trình ra quyết định.

Tinh thần căn cơ của Luật số 68 và đã được thể hiện xuyên suốt trong từng điều khoản. Không còn tình trạng như trước đây khi chưa phân biệt rõ giữa việc phê duyệt và ra quyết định, dẫn đến lúng túng trong thực hiện. Luật hiện nay quy định rất rõ: nếu doanh nghiệp trình để cơ quan có thẩm quyền phê duyệt thì sau khi được phê duyệt, doanh nghiệp sẽ là đơn vị ban hành quyết định. Trong trường hợp doanh nghiệp được tự quyết định thì hoặc không cần thông báo, hoặc sau khi quyết định sẽ thông tin cho cơ quan đại diện chủ sở hữu để phục vụ công tác giám sát.

Về phạm vi phân cấp, phân quyền, nếu trong quá trình triển khai thực tế thấy vẫn chưa đủ để doanh nghiệp chủ động thực hiện nhiệm vụ thì hoàn toàn có thể tiếp tục rà soát, mở rộng hơn nữa. Đồng thời, quá trình xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành cũng cần bám sát đúng tinh thần của Luật số 68 để bảo đảm việc thực thi không làm thay đổi hay thu hẹp quyền tự chủ mà luật đã trao cho doanh nghiệp nhà nước.

Mục tiêu cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước hiện không chỉ dừng ở sắp xếp, tinh gọn mà chuyển sang nâng cao năng lực quản trị và kiến tạo để doanh nghiệp phát triển hiệu quả hơn, đóng góp nhiều hơn cho nền kinh tế. Việc hoàn thiện thể chế cần tập trung vào những nội dung nào để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi này?

* Ông Phan Đức Hiếu - Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Ủy ban Kinh tế - tài chính của Quốc hội:

Điều quan trọng nhất trong giai đoạn tới là cần thống nhất lại cách hiểu về tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước. Tái cơ cấu không đơn thuần là giảm số lượng doanh nghiệp thông qua sáp nhập, giải thể hay thoái vốn, mà mục tiêu cốt lõi phải là nâng cao hiệu quả hoạt động, sức cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước và khu vực kinh tế nhà nước, đúng với tinh thần Nghị quyết 79 về vai trò dẫn dắt, mở đường và thúc đẩy đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp nhà nước.

Để đạt mục tiêu này, tôi đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, cần xử lý dứt điểm các tồn đọng về tài chính, nghĩa vụ pháp lý và đất đai - những "nút thắt" kéo dài nhiều năm đang cản trở quá trình cổ phần hóa, chuyển giao và tái cơ cấu doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp vẫn tồn tại tình trạng vốn điều lệ chỉ ghi trên giấy tờ nhưng chưa được cấp đủ vốn thực tế; phương án sử dụng đất chưa rõ ràng; nhiều tài sản, dự án chưa thể xác định đầy đủ giá trị khi chuyển giao.

Bộ Tài chính cần rà soát toàn diện các vướng mắc, phân loại theo thẩm quyền để trình Quốc hội, Chính phủ hoặc các bộ ban hành cơ chế xử lý dứt điểm, thậm chí nghiên cứu một nghị quyết đặc thù nhằm tháo gỡ các tồn đọng này.

Thứ hai, nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp theo thông lệ quốc tế. Việt Nam không nên áp dụng nguyên mẫu các nguyên tắc quản trị của OECD mà cần chọn lọc những nội dung phù hợp với điều kiện thực tế của từng nhóm doanh nghiệp, từng lĩnh vực.

Sau khi lựa chọn được các nguyên tắc phù hợp, cơ quan quản lý cần tiếp tục thể chế hóa vào hệ thống pháp luật, đặc biệt là các quy định về quản trị hiện đại, tuyển dụng lãnh đạo chuyên nghiệp và thành viên hội đồng quản trị độc lập. Chỉ khi có hành lang pháp lý đầy đủ, doanh nghiệp nhà nước mới có thể áp dụng hiệu quả các chuẩn mực quản trị tiên tiến.

Thứ ba, chuyển mạnh từ phương thức sắp xếp, thoái vốn theo tư duy hành chính sang cơ chế thị trường. Việc bán vốn không thể thực hiện theo kế hoạch cứng mà phải dựa trên nhu cầu của thị trường, bởi nhà đầu tư quan tâm đến triển vọng kinh doanh hơn là giá trị tài sản thuần túy.

Trên cơ sở đó, cần sớm nâng cấp Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) thành một quỹ đầu tư nhà nước chuyên nghiệp theo tinh thần Nghị quyết 79, được trao quyền chủ động hơn trong quản lý danh mục đầu tư, mua bán và tái cơ cấu vốn theo hiệu quả thị trường thay vì phụ thuộc vào các thủ tục hành chính. Đây sẽ là bước đi quan trọng để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước và tăng sức cạnh tranh của khu vực doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn 2026-2030.

* Ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính đặt câu hỏi:

Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) đã trải qua quá trình tái cơ cấu rất sâu thời gian qua, đặc biệt là xử lý các dự án yếu kém, thua lỗ. Dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực như chia sẻ ở trong phóng sự, nhưng đâu là điểm nghẽn và thách thức của DNNN trong quá trình tái cơ cấu cần tháo gỡ, thưa ông?

* Ông Đào Trọng Cường - Phó Tổng Giám đốc Vinachem:

Quá trình tái cơ cấu Vinachem thời gian qua đã đạt nhiều kết quả tích cực nhờ sự quan tâm, chỉ đạo của Chính phủ và các bộ, ngành. Đặc biệt, việc Chính phủ ban hành Đề án sắp xếp, cơ cấu lại doanh nghiệp đã tạo cơ sở quan trọng để Tập đoàn triển khai đồng bộ các giải pháp. Đến tháng 6/2025, Công ty mẹ Vinachem đã xóa hết lỗ lũy kế, hoàn thành mục tiêu theo chỉ đạo của Chính phủ, tạo nền tảng tài chính vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Tuy nhiên, trong quá trình tái cơ cấu, vẫn còn một số điểm nghẽn cần tiếp tục được tháo gỡ. Theo chúng tôi, ba vấn đề lớn nhất là cơ chế về tài chính, nguồn vốn và đất đai. Nếu có giải pháp đồng bộ đối với ba lĩnh vực này, đặc biệt là các cơ chế đặc thù hoặc một nghị quyết riêng để xử lý các vướng mắc tồn đọng, quá trình cổ phần hóa và cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước sẽ được đẩy nhanh và hiệu quả hơn.

Đối với Vinachem, đặc thù của ngành hóa chất là nhu cầu vốn đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi các dự án đều phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về công nghệ, bảo vệ môi trường, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Vì vậy, doanh nghiệp rất cần các nguồn vốn trung và dài hạn ổn định để triển khai các dự án chiến lược theo định hướng phát triển của Đảng và Nhà nước.

Riêng đối với các dự án thuộc diện chậm tiến độ trước đây như Đạm Ninh Bình, DAP số 2 và Đạm Hà Bắc, khó khăn lớn nhất hiện nay là hoàn tất đàm phán và quyết toán dự án. Ngoài các nội dung này, những vướng mắc cơ bản đã từng bước được tháo gỡ và các nhà máy đều đang duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh ổn định, hiệu quả, phù hợp với kế hoạch cơ cấu lại.

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng kiến nghị sớm hình thành các khu công nghiệp hóa chất tập trung gắn với quy hoạch địa phương. Khi có quỹ đất phù hợp, doanh nghiệp sẽ phát huy hiệu quả liên kết chuỗi, giảm chi phí logistics, tăng năng lực xử lý môi trường và ứng phó sự cố hóa chất, qua đó nâng cao sức cạnh tranh. Hiện nay, các sản phẩm của Vinachem như phân bón, hóa chất cơ bản, chất tẩy rửa và thuốc bảo vệ thực vật đã xuất khẩu tới khoảng 80 thị trường trên thế giới, trong đó có nhiều thị trường có tiêu chuẩn rất cao như Hoa Kỳ.

* Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập Báo Tiền Phong:

Sau khi Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) được phê duyệt tăng vốn điều lệ lên gần 40.000 tỷ đồng, hoạt động doanh nghiệp đã có những thay đổi như thế nào? Từ thực tiễn của VEC, đâu là những bài học về tái cơ cấu DNNN?

* Ông Trần Công Hòa - Thành viên HĐTV Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC):

Từ thực tiễn của VEC, chúng tôi xin chia sẻ ba trụ cột quan trọng trong tái cơ cấu DNNN.

Thứ nhất là tái cơ cấu tài chính, trong đó trọng tâm là tăng cường năng lực vốn chủ sở hữu. Thứ hai là đổi mới quản trị doanh nghiệp, bao gồm hoàn thiện quy chế, quy trình, tổ chức bộ máy và sắp xếp nhân sự. Thứ ba là tái cơ cấu hoạt động và thị trường, nhằm tạo động lực phát triển bền vững.

Đối với VEC, điểm đột phá lớn nhất chính là việc được tăng vốn điều lệ. Trước đây, vốn điều lệ của VEC chỉ hơn 1.100 tỷ đồng, trong khi doanh nghiệp quản lý, đầu tư các dự án hạ tầng quy mô rất lớn. Với năng lực tài chính hạn chế, hệ số nợ ở mức rất cao, VEC hầu như không thể huy động thêm vốn từ các tổ chức tín dụng để đầu tư các dự án mới và đã bỏ lỡ nhiều cơ hội tham gia các công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia.

Năm 2025, với sự quan tâm của Đảng, Quốc hội, Chính phủ và các cơ quan quản lý, vốn điều lệ của VEC đã được tăng lên hơn 39.000 tỷ đồng. Đây thực sự là bước ngoặt đối với doanh nghiệp. Khi năng lực tài chính được củng cố, VEC có đủ điều kiện huy động thêm các nguồn vốn xã hội để tham gia đầu tư những dự án hạ tầng quy mô lớn, thay vì chỉ duy trì hoạt động như trước.

Hiện nay, VEC đang triển khai nhiều dự án trọng điểm như mở rộng tuyến Cầu Giẽ - Ninh Bình, dự án mở rộng TPHCM - Long Thành - Dầu Giây, mở rộng tuyến Nội Bài - Lào Cai và đang đầu tư tuyến vành đai 4 Hà Nội. Đây đều là những công trình có ý nghĩa chiến lược đối với hệ thống giao thông quốc gia.

Từ thực tế đó, chúng tôi cho rằng, khi tái cơ cấu được thực hiện đúng hướng và đồng bộ, đặc biệt là tháo gỡ nút thắt về nguồn lực tài chính, doanh nghiệp sẽ có điều kiện phát huy hiệu quả, đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh đó, chúng tôi đánh giá cao những đổi mới trong chính sách quản lý DNNN thời gian gần đây, đặc biệt là Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các nghị định hướng dẫn.

Các quy định mới tập trung vào ba nội dung lớn: Tăng cường năng lực tài chính; đổi mới quản trị theo hướng phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; và tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Theo chúng tôi, đây là những định hướng phù hợp với yêu cầu phát triển của DNNN trong giai đoạn mới.

* Ông Nguyễn Ngọc Tiến - Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong:

Với SCIC, từ thực tiễn tiếp nhận và tái cơ cấu doanh nghiệp thời gian qua, đâu là những "điểm nghẽn" lớn nhất khiến quá trình tái cơ cấu chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng?

* Ông Vũ Trí Thức - Phó Tổng Giám đốc SCIC:

Từ thực tiễn hoạt động của SCIC, chúng tôi nhận thấy công tác tái cơ cấu, thoái vốn và cổ phần hóa doanh nghiệp thời gian qua nhìn chung được triển khai khá thuận lợi. Điều đó cho thấy hệ thống cơ chế, chính sách do Bộ Tài chính và các cơ quan chức năng ban hành đã tạo được nền tảng pháp lý tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ để nâng cao hiệu quả.

Tôi đồng tình với ba nhóm giải pháp đã được các đại biểu nêu ra, gồm: rà soát, thống kê đầy đủ các khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp nhà nước; nâng cao hiệu quả quản trị theo các chuẩn mực và thông lệ quốc tế; và thực hiện tái cơ cấu vốn một cách linh hoạt. Theo tôi, hai nội dung sau chỉ có thể phát huy hiệu quả nếu được giao cho một tổ chức có tính chuyên nghiệp, chuyên trách.

SCIC đã thực hiện thoái vốn tại hàng nghìn doanh nghiệp, vì vậy đây là lĩnh vực chúng tôi có nhiều kinh nghiệm. Thực tế, để hoàn thành việc thoái vốn tại khoảng 50 doanh nghiệp trong giai đoạn 2021-2025, không phải chỉ tổ chức bán 50 lần là thành công. Nhiều trường hợp phải định giá, đấu giá nhiều lần, áp dụng nhiều phương thức khác nhau mới có thể đạt kết quả. Điều đó cho thấy thoái vốn là một công việc đòi hỏi chuyên môn sâu, kinh nghiệm và sự linh hoạt rất lớn.

Hiện nay, theo quy định pháp luật, việc xác định giá trị doanh nghiệp phải phản ánh đầy đủ giá trị thực tế, bao gồm cả giá trị quyền sử dụng đất. Doanh nghiệp phải thuê đơn vị thẩm định giá độc lập, sau đó tổ chức đấu giá công khai. Quy trình này thường kéo dài từ 3-6 tháng. Trong khi đó, thị trường biến động rất nhanh, cung - cầu có thể thay đổi liên tục, còn nhà đầu tư chuyên nghiệp thường không ra quyết định theo một quy trình cứng nhắc như vậy. Vì thế, không ít trường hợp doanh nghiệp đưa vốn ra đấu giá nhưng không chắc chắn về khả năng thành công.

Để đẩy nhanh tiến độ sắp xếp, đổi mới DNNN, cần mạnh dạn trao quyền nhiều hơn cho các tổ chức chuyên biệt về đầu tư và kinh doanh vốn. Tôi nghĩ rằng đây cũng là một giải pháp để công tác sắp xếp DNNN hiệu quả.

* Ông Nguyễn Ngọc Tiến - Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong: Những vướng mắc và giải pháp của TP. Hà Nội để đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước?

* Bà Lê Hồng Hạnh - Trưởng phòng Đăng ký kinh doanh và tài chính doanh nghiệp, Sở Tài chính TP. Hà Nội:

Hiện nay, UBND TP. Hà Nội đang thực hiện quyền và trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với 53 doanh nghiệp nhà nước.

Trong giai đoạn 2021-2025, bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn những hạn chế, ví dụ như quy mô doanh nghiệp còn nhỏ và nguồn lực bị phân tán, chưa tối ưu được hiệu quả và cũng chưa đáp ứng được vai trò tiên phong dẫn dắt. Năng lực quản trị, công nghệ còn hạn chế và tiến độ sắp xếp của TP. Hà Nội còn chậm.

Nguyên nhân dẫn đến tiến độ sắp xếp còn chậm, là do vướng mắc liên quan đến đất đai, định giá tài sản và các vấn đề liên quan đến việc xác định hồ sơ pháp lý để giải quyết dứt điểm. Bên cạnh đó, năng lực quản trị của doanh nghiệp chưa đáp ứng được so với nhu cầu.

Sở Tài chính đã tham mưu Thành ủy, UBND TP. Hà Nội phương án sắp xếp của giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu tổng quát là sắp xếp toàn bộ hệ thống doanh nghiệp theo hướng tinh gọn, mạnh, hiệu quả và hiện đại. Với mục tiêu cụ thể, dự kiến sắp xếp 53 doanh nghiệp hiện có xuống còn 17 doanh nghiệp và hoàn thành thoái vốn của các doanh nghiệp có vốn nhà nước, dự kiến hoàn thành trong năm 2028.

Hà Nội đặt ra 9 nguyên tắc cốt lõi trong việc này, gồm: Tuân thủ quy định pháp luật, không làm gián đoạn hoạt động sản xuất kinh doanh, đảm bảo quyền lợi của người lao động; phân loại đúng, giữ đúng và thoái đúng; sắp xếp theo ngành và không sắp xếp cơ học; hạch toán đầy đủ, minh bạch theo nguyên tắc thị trường để xử lý dứt điểm tồn đọng về tài chính, về đất đai trước khi cơ cấu; nâng cao quy mô hướng tới tiêu chí nhà đầu tư chiến lược.

TP. Hà Nội hướng tới trong giai đoạn 2030 có thể có một doanh nghiệp thuộc top 500 doanh nghiệp của Đông Nam Á.

* Ban tổ chức hội thảo:

Theo ông, việc sắp xếp lại DNNN giai đoạn tới cần thiết kế mô hình quản lý như thế nào để phân định chức năng quản lý nhà nước và chức năng đại diện chủ sở hữu, qua đó nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp, đồng thời tránh “vừa đá bóng, vừa thổi còi”. Vừa qua, Bộ Tài chính thông báo nghiên cứu phương án tiếp tục chuyển cơ quan chủ quản các tập đoàn, tổng công ty, công ty nhà nước có vai trò đặc biệt, chủ đạo, dẫn dắt về Chính phủ, hoặc một số bộ, ngành. Ông nhìn nhận như thế nào về định hướng này?

* GS, TS. Hoàng Văn Cường - nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân:

Tiến trình tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đang bước vào giai đoạn mới với yêu cầu thay đổi không chỉ về mô hình tổ chức mà cả tư duy quản trị. Theo tinh thần Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị, mục tiêu không còn là sắp xếp, thu hẹp quy mô hay xử lý những tồn tại trong quá khứ, mà hướng đến xây dựng khu vực DNNN hoạt động hiệu quả hơn, có năng lực cạnh tranh quốc tế và đủ sức dẫn dắt nền kinh tế.

Định hướng này đặt ra yêu cầu hình thành các tập đoàn kinh tế đa sở hữu, làm chủ công nghệ, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ tập trung vào việc cổ phần hóa hay thoái vốn. Muốn hiện thực hóa mục tiêu đó, trước hết cần đổi mới mô hình quản lý, tách bạch rõ chức năng quản lý nhà nước với chức năng đại diện chủ sở hữu vốn.

Trong thời gian qua, việc một cơ quan vừa thực hiện chức năng quản lý nhà nước, vừa đại diện chủ sở hữu doanh nghiệp đã tạo ra tình trạng "vừa đá bóng, vừa thổi còi", làm giảm tính minh bạch và hạn chế tính chủ động của doanh nghiệp. Vì vậy, cần xây dựng mô hình quản trị mới, trong đó cơ quan quản lý nhà nước tập trung hoạch định chính sách, còn hoạt động đầu tư và quản lý vốn được giao cho tổ chức chuyên trách vận hành theo cơ chế thị trường.

Để nâng cao hiệu quả quản trị, nhiều ý kiến đề xuất phân loại DNNN thành 3 nhóm:

Nhóm thứ nhất gồm các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh và các lĩnh vực thiết yếu mà Nhà nước cần trực tiếp nắm giữ nhằm bảo đảm ổn định chính trị và an ninh quốc gia.

Nhóm thứ hai là các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ công hoặc hoạt động trong lĩnh vực thị trường chưa đủ hấp dẫn đối với khu vực tư nhân. Với nhóm này, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo cơ chế, tạo động lực để thu hút doanh nghiệp tư nhân cùng tham gia.

Nhóm thứ ba là các doanh nghiệp hoạt động theo cơ chế thị trường, trong đó vốn nhà nước được sử dụng như công cụ đầu tư chiến lược nhằm hỗ trợ các ngành, lĩnh vực có tiềm năng phát triển.

Ngoài ra, các bộ, ngành cần giữ vai trò xây dựng chính sách, định hướng phát triển, còn các tổ chức như Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước hoặc các quỹ đầu tư chuyên trách sẽ trực tiếp vận hành nguồn vốn theo nguyên tắc thị trường. Mô hình này được kỳ vọng sẽ giảm dần sự can thiệp hành chính vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời phát huy hiệu quả của cả chính sách và nguồn lực đầu tư.

Việc chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo, cùng với việc phân định rõ chức năng quản lý và đầu tư vốn, sẽ tạo nền tảng để doanh nghiệp nhà nước nâng cao hiệu quả hoạt động, phát huy vai trò dẫn dắt, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế trong giai đoạn mới.

* Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến - Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong:

Vừa qua, Bộ Tài chính thông báo nghiên cứu phương án tiếp tục chuyển cơ quan chủ quản các tập đoàn, tổng công ty, công ty nhà nước có vai trò đặc biệt, chủ đạo, dẫn dắt về Chính phủ, hoặc một số bộ, ngành. Ông nhìn nhận như thế nào về định hướng này? Thực tế, trước đây, nhiều doanh nghiệp nhà nước cũng trực thuộc các bộ quản lý ngành. Theo ông, đâu là những bài học cần rút ra, và cần thiết kế cơ chế quản trị, giám sát như thế nào để tránh tình trạng "bình mới, rượu cũ"?

* TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh:

Lần đầu cải cách cách đây mấy năm, chúng tôi được giao làm thí điểm cho doanh nghiệp nhà nước, chọn 7 tập đoàn, trong đó có cả ngân hàng thương mại nhà nước.

Điều đầu tiên tôi muốn nói là phải đánh giá lại doanh nghiệp nhà nước dựa trên mục tiêu chúng ta muốn gì ở doanh nghiệp nhà nước. Báo cáo hiện nay chủ yếu đánh giá theo tiêu chí truyền thống như cạnh tranh, lợi nhuận, hiệu quả. Nhưng còn hai điểm rất quan trọng. Thứ nhất là vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong ổn định kinh tế, tăng khả năng chống chịu, từ lạm phát, năng lượng cho đến các cú sốc.

Chúng ta luôn nói có vai trò nhưng chưa đánh giá được đóng góp cụ thể. Thứ hai là vai trò tiên phong, dẫn dắt. Đó là thương hiệu, khả năng cạnh tranh với các tập đoàn lớn trên thế giới, hệ sinh thái, tính lan tỏa, công nghệ, đặc biệt là các công nghệ chiến lược. Ví dụ đánh giá thương hiệu thì ngoài Viettel, các doanh nghiệp nhà nước khác giá trị thương hiệu ra sao? Phải có cách đánh giá mới, phù hợp với bối cảnh mới.

Không chỉ có thoái vốn, cổ phần hóa hay bán vốn mà còn cả tăng vốn. Các ngân hàng thương mại hiện nay đều rất cần tăng vốn trong khi phải mở rộng tín dụng. Ngoài vốn còn là con người, lãnh đạo, kỹ năng lao động, năng lực cạnh tranh quốc tế. Nếu muốn có những tập đoàn mạnh thì phải tăng các nguồn lực đó. Vai trò của SCIC sẽ rất lớn. Đồng thời phải gắn với AI, với các chuỗi doanh nghiệp dẫn dắt, với chiến lược đầu tư ra nước ngoài, mua bán sáp nhập các công ty công nghệ. Sắp tới còn có Luật Công nghiệp trọng điểm với rất nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp lớn, từ tài chính, kết nối đến chuỗi cung ứng.

Có ba ý cụ thể. Một là tách quản trị nhưng không thể tuyệt đối 100%. Có những lĩnh vực như quốc phòng, an ninh thì không thể áp dụng máy móc. Thứ hai là trao quyền nhưng phải đi đôi với giám sát. Doanh nghiệp nhà nước là đại diện của đại diện, nên luôn có xung đột lợi ích và rủi ro đạo đức. Quan trọng là thiết kế cơ chế giám sát như thế nào, từ thông báo, báo cáo đến xin ý kiến. Giám sát có nhiều cấp độ chứ không chỉ một cách duy nhất.

Các tập đoàn cũng phải được chơi những công cụ hiện đại như phái sinh để quản trị rủi ro. Nếu dùng đúng thì biến bất định thành xác định, nhưng phải có cơ chế để hội đồng quản trị tự xử lý rủi ro, chứ không phải cứ thua là quy trách nhiệm.

Thứ ba là câu chuyện nhà đầu tư. SCIC tương lai có thể trở thành quỹ đầu tư quốc gia. Khi đó phải có năng lực đầu tư chuyên nghiệp, không chỉ biết bán vốn mà còn phải biết mua, biết đầu tư như các quỹ lớn trên thế giới. Nghị quyết 79 cũng nhấn mạnh Nhà nước chỉ làm những việc doanh nghiệp tư nhân không làm hoặc chưa muốn làm. Chữ "chưa" rất quan trọng, nghĩa là linh hoạt theo từng giai đoạn chứ không loại bỏ khu vực tư nhân.

Về thoái vốn, bài học của Hãng phim truyện Việt Nam rất đáng suy nghĩ. Phải xác định rõ mục tiêu thoái vốn là gì. Nếu chỉ để lấy tiền thì cách làm khác. Nếu muốn giữ ngành, giữ thương hiệu thì lại khác. Có thể vẫn giữ một phần vốn hoặc để tư nhân làm nhưng phải giữ được lĩnh vực đó. Mục tiêu khác thì cách định giá, cách lựa chọn nhà đầu tư cũng khác. Điều quan trọng nhất là minh bạch để thị trường chấp nhận.

* Ông Doãn Thanh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp Nhà nước, Bộ Tài chính:

Hàng loạt doanh nghiệp đầu ngành, sở hữu vốn hóa hàng tỷ USD, đang đứng ngoài “chuẩn mực” công ty đại chúng không phải vì yếu kém về hoạt động hay tài chính, mà bởi cơ cấu cổ đông quá cô đặc. Điều này đặt ra vấn đề, lưu ý gì cho các doanh nghiệp, cũng như cơ quan quản lý khi thực hiện sắp xếp, tái cơ DNNN?

* Ông Hoàng Văn Thu - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước:

Điều kiện về cơ cấu cổ đông không phải là quy định mới mà đã được kế thừa qua nhiều giai đoạn của pháp luật chứng khoán. Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường chứng khoán và đáp ứng các tiêu chí nâng hạng của các tổ chức xếp hạng quốc tế, yêu cầu này đang được thực thi chặt chẽ hơn. Theo quy định chuyển tiếp, đến ngày 31/12/2026, các doanh nghiệp niêm yết phải đáp ứng điều kiện tối thiểu 10% số cổ phần có quyền biểu quyết do ít nhất 100 cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Thống kê cho thấy, trong hơn 780 doanh nghiệp có nguồn gốc cổ phần hóa hiện còn 67 doanh nghiệp chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông, gồm 21 doanh nghiệp cổ phần hóa và 46 doanh nghiệp cấp 2 (F2). Đối với 21 doanh nghiệp cổ phần hóa, Luật số 68 cho phép tiếp tục duy trì niêm yết trong thời gian thực hiện phương án tái cơ cấu đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Trong khi đó, 46 doanh nghiệp F2 sẽ phải chủ động đáp ứng đầy đủ quy định nếu muốn tiếp tục duy trì niêm yết.

Đây là vấn đề các doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý khi xây dựng đề án thoái vốn và tái cơ cấu. Doanh nghiệp có thể lựa chọn nhiều giải pháp như bán bớt phần vốn nhà nước, phát hành thêm cổ phiếu theo hướng Nhà nước không tham gia mua để giảm tỷ lệ sở hữu, hoặc thực hiện phát hành riêng lẻ và phát hành cổ phiếu cho người lao động theo đúng quy định. Việc chủ động xây dựng lộ trình cơ cấu cổ đông sẽ giúp doanh nghiệp vừa đáp ứng yêu cầu pháp lý, vừa mở rộng cơ hội thu hút nhà đầu tư, đặc biệt là các nhà đầu tư nước ngoài đang quan tâm đến nhiều doanh nghiệp quy mô lớn, vốn hóa hàng tỷ USD.

Thời gian thực hiện chính sách không còn nhiều. Nếu doanh nghiệp không có giải pháp phù hợp, nguy cơ không đáp ứng điều kiện niêm yết là rất rõ ràng. Vì vậy, cùng với nỗ lực của doanh nghiệp, cần tăng cường công tác truyền thông, hướng dẫn và phối hợp giữa cơ quan quản lý với các tập đoàn, tổng công ty để quá trình tái cơ cấu gắn với cơ cấu cổ đông được triển khai hiệu quả, qua đó góp phần duy trì chất lượng thị trường và hỗ trợ mục tiêu nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến - Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong:

Thay mặt ban tổ chức, tôi xin trân trọng cảm ơn các đại biểu Quốc hội, các chuyên gia, nhà khoa học, đại diện các bộ, ngành, doanh nghiệp và các cơ quan báo chí đã tham dự, đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm, góp phần vào thành công của hội thảo.

Qua các tham luận và trao đổi hôm nay, có thể thấy một điểm thống nhất là tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước không còn là yêu cầu mang tính kỹ thuật, mà là nhiệm vụ chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia, tạo dư địa cho tăng trưởng và xây dựng đội ngũ doanh nghiệp nhà nước đủ năng lực cạnh tranh trong bối cảnh phát triển mới.

Nhiều ý kiến đã tập trung làm rõ những vấn đề cốt lõi như mô hình tổ chức, quản trị doanh nghiệp, vai trò của cơ quan đại diện chủ sở hữu, định hướng phát triển SCIC trong giai đoạn tới, cũng như yêu cầu hoàn thiện thể chế để doanh nghiệp nhà nước vận hành theo cơ chế thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Các ý kiến đều cho rằng, mục tiêu không chỉ là sắp xếp hay chuyển giao doanh nghiệp, mà quan trọng hơn là xây dựng mô hình quản trị hiện đại, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế.

Có thể khẳng định, hội thảo đã cung cấp nhiều thông tin và góc nhìn đa chiều, góp phần nhận diện rõ hơn những vấn đề đặt ra đối với quá trình đổi mới doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn tới.

Với vai trò là cơ quan báo chí tổ chức hội thảo, Báo Tiền Phong sẽ tổng hợp đầy đủ các ý kiến, kiến nghị và đề xuất để gửi tới các cơ quan có thẩm quyền, tiếp tục đồng hành cùng quá trình đổi mới doanh nghiệp nhà nước thông qua các tuyến bài phân tích, phản ánh thực tiễn, lan tỏa những mô hình hiệu quả và góp phần thúc đẩy quá trình hoàn thiện chính sách.