Đang rà soát nhiều vướng mắc trong quyết toán thuế thu nhập cá nhân

Hội thảo "Quản lý thuế theo dòng tiền: Kinh doanh an tâm, thuế minh bạch" có sự tham dự của các đại biểu:

* Về phía ban tổ chức:

- Ông Đặng Ngọc Minh - Phó Cục trưởng Cục Thuế

- Ông Nguyễn Ngọc Tiến - Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong

* Về phía chuyên gia:

- Bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam

- Luật sư Phạm Thanh Tuấn - Đoàn Luật sư TP Hà Nội

* Về phía doanh nghiệp:

- Đại diện các ngân hàng: VPBank, Shinhan Bank, Techcombank

- Đại diện doanh nghiệp cung cấp phần mềm: SAPO, MISA

- Hơn 100 hộ kinh doanh và doanh nghiệp

Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến - Phó Tổng Biên tập báo Tiền Phong:

Những năm qua, hệ thống chính sách thuế của Việt Nam đã không ngừng được hoàn thiện theo hướng hiện đại, minh bạch, tiệm cận thông lệ quốc tế. Nhiều chính sách miễn, giảm, gia hạn thuế đã kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn, phục hồi sản xuất, giữ việc làm và thúc đẩy tăng trưởng. Đó là minh chứng cho tinh thần điều hành linh hoạt, đồng hành cùng doanh nghiệp, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới. Theo đó, chuyển đổi số, thương mại điện tử, kinh tế nền tảng, các mô hình kinh doanh xuyên biên giới và thanh toán không dùng tiền mặt đang làm thay đổi căn bản phương thức quản lý thuế truyền thống.

Hiện không ít doanh nghiệp, hộ kinh doanh vẫn còn băn khoăn về thủ tục, chi phí tuân thủ, khả năng dự báo chính sách và sự thống nhất trong thực thi. Người dân mong muốn một hệ thống thuế công bằng, dễ hiểu, dễ thực hiện, doanh nghiệp mong một môi trường thuế minh bạch, ổn định để yên tâm làm ăn lâu dài. Những yếu tố này đòi hỏi cải cách thuế phải mạnh mẽ hơn, đồng bộ hơn và thực chất hơn.

Chính sách thuế không thể chỉ nhìn từ góc độ quản lý nguồn thu, mà cần được đặt trong yêu cầu phát triển quốc gia, vừa bảo đảm nguồn lực cho đất nước, vừa khơi thông sức sản xuất; vừa giữ nghiêm kỷ cương tài chính, vừa nuôi dưỡng tinh thần kinh doanh chân chính.

Hội thảo hôm nay không chỉ dừng ở những tham luận chuyên môn, mà thực sự trở thành diễn đàn đối thoại cởi mở, nơi cơ quan quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp cùng trao đổi thẳng thắn, đề xuất những giải pháp phù hợp, khả thi và có giá trị lâu dài.

Ông Đặng Ngọc Minh - Phó Cục trưởng Cục Thuế:

Hiện nay nhiều hoạt động kinh doanh được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, các giao dịch phát sinh nhanh, quy mô lớn và có tính xuyên biên giới. Nếu chỉ dựa vào phương thức quản lý truyền thống chủ yếu dựa trên kê khai thuế, hồ sơ kế toán và công tác hậu kiểm thì trong một số trường hợp chưa phản ánh đầy đủ bản chất của các giao dịch kinh tế.

Những thay đổi này đã mang lại nhiều cơ hội thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức đối với công tác quản lý nhà nước nói chung và công tác quản lý thuế nói riêng.

Trong những năm qua, ngành Thuế đã triển khai nhiều giải pháp quan trọng nhằm hiện đại hóa công tác quản lý thuế như: triển khai thành công hóa đơn điện tử, hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền trên phạm vi toàn quốc; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tất cả các khâu của quy trình quản lý thuế; triển khai Cổng thông tin dành cho nhà cung cấp nước ngoài; xóa bỏ cơ chế khoán và thực hiện cơ chế kê khai đối với hộ kinh doanh; xây dựng các hệ thống quản lý rủi ro và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành và các tổ chức liên quan.

Việc triển khai hóa đơn điện tử đã tạo ra một nguồn dữ liệu rất lớn về các giao dịch kinh tế trong toàn bộ nền kinh tế. Nguồn dữ liệu này sẽ cơ bản đầy đủ và đáp ứng cho công tác quản lý nếu người nộp thuế tuân thủ và thực hiện đúng quy định. Trong thời gian tới, cơ quan thuế sẽ lấy dữ liệu hóa đơn điện tử là trung tâm, là căn cứ để so sánh, đối chiếu với những dòng tiền khác của người nộp thuế, từ đó xác định nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh, phân tích rủi ro và thực hiện kiểm tra nếu thực sự cần thiết.

Trong chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030, ngành thuế đặt mục tiêu xây dựng hệ thống quản lý thuế hiện đại, minh bạch, hiệu quả, lấy dữ liệu làm nền tảng và lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ. Để đạt được mục tiêu này và thực hiện hiệu quả công tác quản lý thuế theo dòng tiền đòi hỏi có sự phối hợp, chia sẻ thông tin của các cơ quan, đơn vị như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các Ngân hàng thương mại, các trung gian thanh toán, đơn vị vận chuyển…

Cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin cần được quy định rõ ràng, mang tính thường xuyên, tự động và theo thời gian thực. Khi đó, dữ liệu hóa đơn và thông tin dòng tiền từ các nguồn khác sẽ tạo nên một bức tranh toàn cảnh, một “hệ sinh thái” về dòng tiền của một người nộp thuế hoặc nhóm người nộp thuế, từ đó có thể phát hiện sớm rủi ro và xác định được nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh, không chỉ góp phần chống thất thu ngân sách nhà nước mà còn giúp nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế, tạo môi trường kinh doanh công bằng, lành mạnh cho cộng đồng doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Tiến Trung - Trưởng ban Kiểm tra thuế, Cục Thuế:

Qua công tác quản lý và thực tế thực hiện kiểm tra, Ban Kiểm tra thuế (Cục Thuế) nhận thấy một số hình thức, hành vi mà các doanh nghiệp, tổ chức hoặc cá nhân thực hiện có tiềm ẩn những dấu hiệu rủi ro về dòng tiền đối với công tác quản lý thuế.

Hình thức thứ nhất là thông qua hợp đồng vay vốn nội bộ. Theo đó, công ty mẹ chuyển tiền cho công ty con thông qua các hợp đồng vay vốn với lãi suất cao bất thường hoặc ngược lại cho vay với lãi suất thấp hoặc thậm chí không có lãi suất. Việc thông qua hợp đồng vay vốn nhằm mục đích điều chuyển tiền giữa các đơn vị (thông qua đó điều chuyển lợi nhuận, điều tiết doanh thu, chi phí) nhằm giảm lợi nhuận tính thuế đối với những đơn vị có phát sinh doanh thu.

Hình thức thứ hai là công ty mẹ bán hàng cho công ty con với giá bất thường (nhằm mục đích chuyển lợi nhuận) hoặc ngược lại công ty con mua các dịch vụ từ công ty mẹ với giá không hợp lý thông qua hình thức là các dịch vụ quản lý, tư vấn, giám sát… nhằm điều chỉnh tăng chi phí và giảm thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp, tăng khấu trừ đầu vào đối với thuế VAT.

Hình thức thứ ba là thông qua hợp đồng hợp tác đầu tư, góp vốn, tuy nhiên phân chia lợi nhuận không tương xứng với phần vốn góp, ghi nhận lợi nhuận về những đơn vị có thể được nhận ưu đãi về thuế.

Hình thức thứ tư là doanh nghiệp chuyển tiền cho doanh nghiệp (từ công ty mẹ sang công ty con hoặc ngược lại) hoặc chuyển tiền cho các cá nhân dưới hình thức là các khoản tạm ứng kéo dài không rõ mục đích hoặc các khoản tài trợ phi thương mại không có mục đích.

Một số hình thức khác nữa là hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có phát sinh doanh thu, dòng tiền lớn thông qua hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, tuy nhiên không thực hiện đăng ký, kê khai nộp thuế. Cùng đó, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có thực hiện đăng ký thuế nhưng thực hiện phân chia doanh thu vào các tài khoản của cá nhân khác không phải tài khoản đăng ký kinh doanh với cơ quan Thuế mục đích che giấu dòng tiền, làm giảm nghĩa vụ kê khai nộp thuế.

Trong thời gian tới, cần xây dựng kiến trúc dữ liệu liên thông giữa cơ quan thuế với ngân hàng, tổ chức trung gian thanh toán, sàn thương mại điện tử và các cơ quan quản lý liên quan; lấy định danh điện tử và mã số thuế làm nền tảng kết nối dữ liệu. Ngành Thuế cũng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong phân tích rủi ro. Nếu được triển khai đồng bộ về thể chế, công nghệ, dữ liệu và tổ chức thực hiện, quản lý thuế theo dòng tiền sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, công bằng của hệ thống thuế; tăng cường kỷ luật tài chính; thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia; tạo lập môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững trong nền kinh tế số.

Bà Phan Mỹ Hạnh - Phó Giám đốc khối khách hàng cá nhân, Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank):

Quản lý thuế theo dòng tiền không chỉ là câu chuyện về tuân thủ quy định, mà còn phản ánh một xu hướng phát triển tất yếu của thị trường: hoạt động kinh doanh đang ngày càng minh bạch hơn, số hóa hơn và vận hành chuyên nghiệp hơn.

Từ góc nhìn của VPBank, minh bạch dòng tiền không phải là áp lực quản lý, mà là nền tảng giúp hộ kinh doanh quản lý doanh thu và chi phí hiệu quả hơn, vận hành bài bản hơn, giảm rủi ro trong hoạt động kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận các giải pháp tài chính và nguồn vốn trong tương lai.

Trong nhiều năm qua, VPBank đã liên tục đầu tư xây dựng các giải pháp tài chính dành riêng cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ. Ngân hàng không chỉ cung cấp các dịch vụ ngân hàng truyền thống, mà đang từng bước xây dựng một hệ sinh thái tài chính số toàn diện dành cho hộ kinh doanh - nơi các giải pháp về thanh toán, quản lý dòng tiền và vận hành tài chính được tích hợp liền mạch, giúp khách hàng kinh doanh thuận tiện hơn, đơn giản hơn và hiệu quả hơn trong hoạt động hằng ngày.

Chúng tôi tin rằng khi hộ kinh doanh được hỗ trợ đúng cách, quá trình chuyển đổi sẽ không còn là áp lực, mà sẽ trở thành cơ hội để phát triển bền vững hơn, chuyên nghiệp hơn và mở rộng hoạt động kinh doanh tốt hơn trong tương lai.

Luật sư Phạm Thanh Tuấn - Đoàn Luật sư TP. Hà Nội:

Với lĩnh vực bất động sản, theo quy định hiện hành, thuế suất đối với chuyển nhượng bất động sản của cá nhân khi chuyển nhượng bất động sản là 2% trên giá chuyển nhượng. Nhưng thực tế, cơ quan thuế địa phương có xu hướng xác định giá tính thuế theo hướng thận trọng nhằm hạn chế thất thu thuế căn cứ vào giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất hoặc bất động sản trên hợp đồng chuyển nhượng làm căn cứ tính giá hoặc tính theo bảng giá đất + giá nhà, công trình xây dựng do UBND tỉnh quy định (nếu hợp đồng chuyển nhượng thấp hơn giá của UBND tỉnh quy định).

Trước xu hướng cơ quan thuế “tận thu”, người nộp thuế thường chọn “né thuế” thông qua giao dịch “giao dịch hai giá” để “trốn thuế”. Do đó, việc quản lý thuế cần dựa trên bản chất kinh tế và mục đích thực tế của giao dịch, thay vì chỉ căn cứ hình thức pháp lý của hợp đồng ủy quyền.

Để hạn chế những rủi ro có thể xảy ra, cơ quan quản lý cần triển khai thanh toán giao dịch bất động sản thực hiện qua ngân hàng theo lộ trình, đồng bộ với hạ tầng dữ liệu đất đai, cơ sở dữ liệu dân cư và hệ thống kiểm soát giao dịch tài chính. Mặt khác, khi dữ liệu về giá đất tại các địa phương, đặc biệt là dữ liệu về giá đất theo thời gian thực có sự cập nhật sẽ góp phần giúp các cơ quan thuế có “đủ” công cụ, phương thức đối chiếu, rà soát với các giao dịch có nghi nghờ về giá.

Việc xây dựng cơ chế liên thông dữ liệu trong quản lý giao dịch bất động sản cũng là giải pháp tốt. Theo đó, cơ quan có thẩm quyền cần nghiên cứu xây dựng và vận hành đầy đủ cơ chế liên thông dữ liệu giữa: tổ chức công chứng; cơ quan thuế; ngân hàng; cơ quan đăng ký đất đai theo thời gian thực nhằm đối chiếu giữa: giá trị giao dịch kê khai; và dòng tiền thanh toán thực tế. Đây được xem là giải pháp trọng tâm để hạn chế tình trạng giao dịch “hai giá”, thất thu thuế và nâng cao tính minh bạch của thị trường bất động sản.

Bà Phạm Thị Yến - Giám đốc Chi nhánh Hà Nội, Ngân hàng Shinhanbank Việt Nam:

Ngân hàng Shinhan Việt Nam hiện đang triển khai bộ giải pháp tài chính dành cho hộ kinh doanh, tập trung vào quá trình số hóa và minh bạch tài chính. Ngân hàng có các gói dịch vụ gồm tài khoản thanh toán, giải pháp thanh toán, vay kinh doanh và công cụ quản lý bán hàng, hướng tới nhóm tiểu thương, hộ kinh doanh nhỏ và các cửa hàng truyền thống.

Ở mảng tín dụng, Shinhan cung cấp các khoản vay kinh doanh với lãi suất từ 6,4%/năm, thời gian vay linh hoạt. Người vay có thể dùng bất động sản, sổ tiết kiệm hoặc doanh thu qua máy POS, quyền sở hữu kiosk làm tài sản bảo đảm. Ngân hàng cũng giới thiệu các loại tài khoản thanh toán miễn phí, tài khoản chuyển đổi thông minh có khả năng sinh lời tới 4,5%/năm nhằm hỗ trợ quản lý dòng tiền cho hộ kinh doanh.

Hệ sinh thái thanh toán được thiết kế theo hướng giảm phụ thuộc tiền mặt, gồm máy POS, thanh toán thẻ, thanh toán không tiếp xúc, QR code và “loa ting ting” thông báo giao dịch bằng giọng nói. Ngoài chức năng thanh toán, các công cụ này còn tích hợp quản lý đơn hàng, báo cáo doanh thu và xuất hóa đơn điện tử, giúp hoạt động kinh doanh minh bạch và dễ theo dõi hơn.

Ngoài ra, Shinhan cũng mở rộng tiếp cận tới các chợ truyền thống như Bến Thành, Cống Vị, đồng thời hợp tác với chợ đầu mối Hóc Môn và tham gia các hội thảo hỗ trợ tiểu thương về chính sách, pháp lý và tài chính.

Ông Nguyễn Quang Khải - Phó Giám đốc Khối Giải pháp Bán lẻ, Tập đoàn MISA:

Hiện có 4 vấn đề trong quản lí của hộ kinh doanh: Dòng tiền thiếu rõ ràng, dữ liệu rời rạc, ghi chép thủ công và rào cản tâm lí. Để giải quyết các vấn đề này, cần mô hình 6 bước: Bán hàng, thanh toán, xuất hóa đơn, ghi nhận sổ sách, lập tờ khai, nộp tờ khai.

Để hỗ trợ các hộ kinh doanh, MISA đang cung cấp bộ giải pháp đồng bộ với hệ sinh thái đơn giản, dễ sử dụng, dữ liệu được liên thông, nhất quán, minh bạch, giúp hộ kinh doanh quản lý bán hàng, dòng tiền, hoá đơn và khai thuế đơn giản, minh bạch. Trong quá trình triển khai, hộ kinh doanh luôn cần tư vấn, MISA cam kết tư vấn 24/7.

Thời gian qua, MISA có nhiều buổi tư vấn trực tuyến và đã có hơn 10 triệu lượt theo dõi. MISA cũng cam kết đồng hành cùng Cục Thuế để xây dựng các cổng thông tin.

Bà Nguyễn Thị Minh Khuê - Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị, Công ty CP Công nghệ Sapo:

Điều khiến nhiều hộ kinh doanh lo nhất hiện nay không hẳn là thuế, mà là làm sao để đảm bảo minh bạch và vận hành hiệu quả trong bối cảnh kinh doanh ngày càng đa dạng, phức tạp.

Một chủ cửa hàng hôm nay có thể bán đa nền tảng, và cả tại cửa hàng. Tiền đi về theo nhiều cách khác nhau như tiền mặt, COD, chuyển khoản, QR ví điện tử hay thanh toán thẻ. Rất nhiều người nói với chúng tôi rằng, không phải họ ngại minh bạch, mà là không biết bắt đầu từ đâu để theo dõi cho đúng.

Muốn minh bạch dòng tiền và doanh thu, dữ liệu phải phản ánh xuyên suốt và nhất quán theo từng đơn hàng. Quản lý dòng tiền phải đi từ đơn hàng, thanh toán, công nợ, sổ quỹ tiền mặt, tiền gửi cho tới hóa đơn và dữ liệu phục vụ kê khai. Khi đó nhà bán hàng không chỉ biết hôm nay bán được bao nhiêu đơn mà còn biết đã thu bao nhiêu tiền mặt, bao nhiêu qua tài khoản và còn bao nhiêu công nợ phải thu.

Sapo hiện tích hợp nhiều phương thức thanh toán, hỗ trợ tự động hóa từ tạo yêu cầu thanh toán bằng QR động đến cập nhật trạng thái thanh toán cho đơn hàng, tự động sinh phiếu thu và ghi nhận vào sổ quỹ tương ứng. Với các đơn hàng chưa thanh toán hoặc đang chờ đối soát từ đơn vị vận chuyển, sàn thương mại điện tử, ngân hàng hay trung gian thanh toán, hệ thống cũng hỗ trợ quản lý công nợ và báo cáo đối soát để hộ kinh doanh dễ theo dõi.

Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi đủ đơn giản để sử dụng. Chúng tôi không chỉ xây dựng phần mềm mà còn triển khai các chương trình đồng hành chuyển đổi cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, từ quản lý bán hàng, doanh thu, công nợ, hóa đơn đến kế toán và kê khai thuế. Mục tiêu của chúng tôi hướng đến là việc minh bạch trở nên dễ dàng hơn, chứ không phải áp lực hơn.

Bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam:

Với số lượng rất lớn doanh nghiệp, hộ, cá nhân kinh doanh và các hoạt động sản xuất kinh doanh đa dạng, kinh doanh thương mại điện tử ngày càng phát triển, nếu không có sự kết nối kết nối hệ sinh thái số giữa ngân hàng, cơ quan thuế và các nền tảng công nghệ thì việc quản lý doanh thu, chi phí, kiểm soát dòng tiền để thu đầy đủ tiền thuế vào ngân sách Nhà nước có thể khẳng định là không thực hiện được.

Việc kết nối hệ sinh thái số 3 bên này sẽ giúp cơ quan quản lý phát hiện doanh thu kê khai thiếu, chi phí kê khai tăng, phát hiện các giao dịch bất thường, đặc biệt là hoạt động kinh doanh tiềm ẩn rủi ro trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản, thương mại điện tử, trên nền tảng số, đảm bảo công bằng trong việc thực hiện nghĩa vụ nộp thuế, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững.

Các cơ quan quản lý cần phối hợp với các công ty giải pháp phần mềm kiểm tra việc sử dụng hoá đơn điện tử để giảm thiểu rủi ro trong quản lý chống thất thu thuế xuất khống hoá đơn, kê doanh thu thấp, chi phí cao để ‘né’ thuế. Cùng đó, việc kết nối hệ sinh thái số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI, Big Data để phân tích dữ liệu lớn, kết hợp với thang chấm điểm rủi ro đối với người nộp thuế cùng hệ thống cảnh báo tự động giúp cho cơ quan thuế phát hiện sớm hành vi gian lận, kể cả hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc cung cấp, công bố các báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán.

Bên cạnh đó, thực tế cũng đặt ra yêu cầu với cơ quan quản lý là cần đơn giản và tạo thuận lợi hơn cho người dùng trong việc kết nối, sử dụng nền tảng số. Etax Mobile là ứng dụng rất thuận lợi nhưng cần đơn giản và dễ làm hơn cho người nộp thuế có thể sử dụng. Thực tế nhiều người chưa sử dụng thành thạo ứng dụng này nên cần “bình dân học vụ” ứng dụng Etax Mobile của ngành thuế và bổ sung, đơn giản hoá các tính năng sử dụng của ứng dụng hơn.

- Tại phiên thảo luận trực tiếp, đại diện cơ quan quản lý, các doanh nghiệp và hộ kinh doanh đã có những trao đổi về những khó khăn, vướng mắc cũng như các giải pháp thúc đẩy minh bạch dòng tiền trong thực tiễn sản xuất, kinh doanh hiện nay. Nhiều người quan tâm về câu hỏi: Đâu là rào cản lớn nhất khiến hộ kinh doanh chưa minh bạch dòng tiền?

- Bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam - cho rằng, rào cản lớn nhất hiện nằm ở tâm lý e ngại kê khai thuế và thói quen giấu doanh thu. Nhiều người vẫn cho rằng, có thể che giấu được số thu thực tế, trong khi dữ liệu giao dịch hiện nay đều để lại dấu vết và có thể bị cơ quan quản lý đối chiếu. Những trường hợp gian lận có hệ thống vì thế tiềm ẩn rủi ro pháp lý rất lớn.

Điều quan trọng nhất là phải tạo được niềm tin để người kinh doanh yên tâm kê khai, tránh tâm lý sợ bị truy thu thuế hay xử lý thiếu hợp lý. Nếu được giải thích đầy đủ và vận động đúng cách, nhiều người nộp thuế sẽ sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ thuế. Thực tế cho thấy quá trình minh bạch hóa hiện vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt ở nhóm hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống. Với các cửa hàng đã sử dụng phần mềm quản lý, máy tính tiền hay giải pháp công nghệ như MISA, Sapo, việc xuất hóa đơn điện tử diễn ra khá thuận lợi. Ngược lại, nhiều quán ăn, hộ kinh doanh nhỏ vẫn quen giao dịch tiền mặt, chưa có thói quen xuất hóa đơn kịp thời nên phát sinh nhiều vướng mắc.

Hiện áp lực từ chính thị trường đang buộc các hộ kinh doanh phải thay đổi. Doanh nghiệp mua hàng nhưng không có hóa đơn sẽ gặp khó trong hạch toán chi phí đầu vào, từ đó ảnh hưởng đến hợp tác làm ăn. Nộp thuế là nghĩa vụ của mỗi cá nhân. Còn nếu tìm cách giấu thuế để làm giàu cho bản thân hay con cái thì đó là lựa chọn rất rủi ro, bởi với công nghệ quản lý hiện nay, vi phạm sớm muộn cũng bị phát hiện.

Ở khía cạnh quản lý, mục tiêu cuối cùng là xây dựng quy trình kê khai đơn giản, dễ thực hiện để hộ kinh doanh có thể chuyển sang quản lý sổ sách, hóa đơn và dòng tiền một cách thuận lợi, minh bạch hơn.

- Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến: Nhiều chính sách mới yêu cầu minh bạch dòng tiền như đăng ký tài khoản hộ kinh doanh kê khai số tài khoản, có giải pháp rà soát, xử lý đơn vị sử dụng 2 hệ thống sổ sách kế toán, vậy cơ quan thuế làm thế nào để để cân bằng giữa hỗ trợ và răn đe trong quản lý thuế?

- Ông Nguyễn Tiến Trung - Trưởng ban Kiểm tra thuế, Cục Thuế:

Cần phân biệt rõ giữa kê khai sai sót thông thường và hành vi cố tình trốn thuế. Thực tế việc tồn tại “hai sổ sách” không phải là mới, nhưng bản chất vấn đề nằm ở mục đích sử dụng.

Nhiều trường hợp trốn doanh thu bắt đầu ngay từ khâu đầu vào, khi hàng hóa mua bán không có hóa đơn, chứng từ đầy đủ. Từ đó phát sinh tình trạng kê khai thiếu doanh thu, lập sổ sách riêng để theo dõi giao dịch thực tế. Việc này đã tồn tại nhiều năm rồi chứ không phải bây giờ mới có.

Ranh giới giữa kê khai sai và hành vi trốn thuế là hoàn toàn khác nhau. Những trường hợp cố tình lập hai hệ thống sổ sách, ký hợp đồng “hai giá”, kê khai thấp hơn thực tế đều tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn cho cả bên bán lẫn bên mua.

Ví dụ thực tế về tình trạng ký hai hợp đồng mua bán bất động sản, một hợp đồng ghi giá thấp để kê khai thuế và một hợp đồng theo giá thực tế giao dịch. Khi xảy ra tranh chấp, người mua sẽ chịu rủi ro rất lớn vì giá trị pháp lý chủ yếu căn cứ vào hợp đồng đã kê khai. Việc chấp nhận kê khai không đúng giá trị thực tế cũng có thể bị xem xét trách nhiệm liên quan đến hành vi trốn thuế.

Cơ quan thuế luôn đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn để người dân và doanh nghiệp hiểu, thực hiện đúng quy định. Tuy nhiên, với hành vi cố tình trốn thuế thì quan điểm là xử lý nghiêm. Cân bằng lợi ích không có nghĩa là dung hòa với hành vi trốn thuế. Kê khai sai là kê khai sai, trốn thuế là trốn thuế.

Quy định pháp luật hiện nay đã rất rõ ràng. Ngành thuế hiện tập trung theo hướng minh bạch hóa giao dịch, dữ liệu và dòng tiền, đồng thời tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng để xử lý các hành vi gian lận có tổ chức, bảo đảm môi trường kinh doanh công bằng và đúng pháp luật.

- Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến: Nhiều chính sách mới yêu cầu minh bạch dòng tiền như đăng ký tài khoản hộ kinh doanh kê khai số tài khoản, có giải pháp rà soát, xử lý đơn vị sử dụng 2 hệ thống sổ sách kế toán, vậy cơ quan thuế làm thế nào để cân bằng giữa hỗ trợ và răn đe trong quản lý thuế?

- Bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam: Cần phân biệt rõ giữa kế toán quản trị nội bộ và hành vi lập hai hệ thống sổ sách để gian lận thuế, bởi đây là hai khái niệm rất dễ bị đánh đồng.

Trong một doanh nghiệp luôn tồn tại nhiều phân hệ kế toán với mục đích khác nhau. Kế toán tài chính được lập theo quy định pháp luật để báo cáo cho cơ quan quản lý nhà nước, trong đó có cơ quan thuế. Trong khi đó, kế toán quản trị phục vụ hoạt động điều hành nội bộ, giúp doanh nghiệp theo dõi doanh thu, chi phí và hiệu quả kinh doanh thực tế. Ngoài ra còn có kế toán tổng hợp và kế toán chi tiết để quản lý số liệu ở các cấp độ khác nhau.

Doanh nghiệp hoàn toàn có quyền thực hiện kế toán quản trị để xác định lãi lỗ thật của mình. Trên thực tế, có nhiều khoản chi phí phát sinh thực nhưng không được tính là chi phí hợp lý khi kê khai thuế, chẳng hạn một số khoản đối ngoại vượt định mức hoặc khấu hao chưa đúng quy định. Những khoản này phải loại ra khi tính thuế, nhưng doanh nghiệp vẫn cần theo dõi trong quản trị nội bộ và phân chia lợi nhuận cho cổ đông. Vì vậy, việc theo dõi song song dữ liệu quản trị không đồng nghĩa với hành vi lập “hai sổ” trái pháp luật.

Theo Luật Kế toán, điều bị nghiêm cấm là trong cùng một kỳ kế toán doanh nghiệp cố tình lập hai hệ thống sổ báo cáo tài chính khác nhau nhằm gian lận. Một bộ dùng để khai với cơ quan thuế theo hướng giảm doanh thu, tăng chi phí, giảm nghĩa vụ thuế; bộ còn lại phản ánh số liệu thực để phục vụ nội bộ. Mọi hành vi ghi chép sai lệch nhằm che giấu doanh thu hoặc làm sai bản chất giao dịch đều thuộc nhóm hành vi trốn thuế bị pháp luật nghiêm cấm.

- Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến: VPBank có chính sách, giải pháp gì để hỗ trợ hộ kinh doanh trong việc tuân thủ quy định, minh bạch dòng tiền, thuận lợi kinh doanh?

- Ông Nguyễn Phước Toàn - Trưởng phòng Phát triển sản phẩm Casa và giải pháp thanh toán, VPBank:

VPBank có nhiều giải pháp để hỗ trợ hộ kinh doanh trong việc tuân thủ quy định, minh bạch dòng tiền.

Đầu tiên là minh bạch trong mở tài khoản. VPBank phát triển giải pháp mở tài khoản hộ kinh doanh theo phương thức online, tiết kiệm kinh doanh. Trên cùng ứng dụng, người dùng đồng thời mở tài khoản cá nhân và tài khoản hộ kinh doanh.

Thứ hai, phương thức thanh toán hiện nay đa dạng, VPBank có toàn bộ các giải pháp này và có sao kê đầy đủ, bóc tách thanh toán để hộ kinh doanh, doanh nghiệp theo dõi. Thứ ba, nếu dòng tiền của hộ kinh doanh, doanh nghiệp tốt thì được tín chấp cao. Chúng tôi đánh giá cao tính minh bạch của dòng tiền.

VPBank cam kết cùng cơ quan thuế theo dõi dòng tiền của khách hàng. Khách hàng và doanh nghiệp cũng nên minh bạch, vì đây chính là động lực, cơ hội để phát triển.

- Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến: Shinhan Bank đang tập trung vào những giải pháp nào để hỗ trợ khách hàng vừa vận hành thuận tiện vừa từng bước minh bạch tài chính? Với kinh nghiệm từ Hàn Quốc, ông có thể chia sẻ đâu là lợi ích dài hạn mà hộ kinh doanh có thể nhận được khi từng bước chuẩn hóa và số hóa dòng tiền?

- Ông Đinh Văn Thiện - Giám đốc Vùng 1 phía Bắc, Shinhan Bank Việt Nam:

Shinhanbank có mặt từ Việt Nam từ 1993, có 60 chi nhánh khắp các tỉnh thành Việt Nam. Chúng tôi thuộc một trong số ít ngân hàng tập trung mảng khách hàng doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ, hộ kinh doanh với nhiều hình thức hỗ trợ doanh nghiệp thanh toán 24/7.

Hàn Quốc là một trong những quốc gia tiên phong minh bạch tài chính, số hóa dòng tiền. Năm 1993 Hàn Quốc thực hiện chính sách tài khoản chính chủ. Sau đó khấu trừ thuế thu nhập. Hàn Quốc bắt đầu quá trình số hóa kê khai thuế từ năm 2002 và thực hiện hóa đơn điện tử từ năm 2011. Một trong những quốc gia tiên phong áp dụng thành công trên thế giới không dùng tiền mặt.

Từ kinh nghiệm tại Hàn Quốc, chúng tôi nhận thấy việc chuẩn hóa và số hóa dòng tiền mang lại rất nhiều lợi ích dài hạn cho doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh:

Thứ nhất, nâng cao hiệu quả quản lí, tiết kiệm thời gian, tối ưu vận hành và kiểm soát chi phí hiệu quả hơn. Thứ hai, giảm thiểu rủi ro pháp lí và tuân thủ: trong hoạt động, hộ kinh doanh hay doanh nghiệp nhỏ gặp phải rất nhiều rủi ro dẫn tới nguy cơ dừng kinh doanh hoặc chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Thứ ba, tính minh bạch về tài chính và nâng cao uy tín của doanh nghiệp/hộ kinh doanh, khi dữ liệu tài chính minh bạch hơn, uy tín của hộ kinh doanh được nâng lên. Họ sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận các sản phẩm tài chính, tín dụng và dịch vụ ngân hàng hiện đại một cách bền vững và lâu dài.

Vì vậy, chúng tôi tin rằng minh bạch tài chính không chỉ là yêu cầu về quản lý thuế, mà còn là nền tảng giúp hộ kinh doanh phát triển chuyên nghiệp và bền vững hơn trong tương lai.

Ông Đặng Ngọc Minh - Phó Cục trưởng Cục Thuế - trả lời vấn đề bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam - nêu về hoàn thuế thu nhập cá nhân.

Hiện nay nhiều vướng mắc trong quyết toán thuế thu nhập cá nhân đang được cơ quan thuế rà soát để điều chỉnh theo hướng thuận lợi hơn cho người dân. Trước đây khi quyết toán thuế, người lao động thường phải kèm theo chứng từ khấu trừ thuế do tổ chức chi trả cấp. Tuy nhiên, việc này phát sinh nhiều bất cập vì chưa có quy định rõ ràng về trách nhiệm gửi dữ liệu giữa các bên.

Trong thời gian tới, cơ quan thuế chỉ yêu cầu tổ chức chi trả có trách nhiệm cấp chứng từ khấu trừ thuế cho người nộp thuế và đồng thời gửi dữ liệu cho cơ quan thuế. Nếu đã gửi rồi thì người dân không cần phải nộp lại nữa. Quy định này nhằm giảm thủ tục cho người nộp thuế, tránh tình trạng phải tự thu thập giấy tờ khi quyết toán như trước đây.

Cơ quan thuế cũng đang xem xét cải thiện phương thức cảnh báo để tránh ảnh hưởng đến người dân. Trường hợp thực tế vừa xảy ra khi một cá nhân bị tạm dừng xuất cảnh do còn nợ thuế chỉ vài chục nghìn đồng, khiến người này phải hủy chuyến công tác vì không nắm được thông tin từ trước.Có những khoản nợ rất nhỏ, người dân có thể không biết hoặc không cập nhật thông tin thường xuyên. Hiện thông báo đã có trên eTax Mobile, nhưng thực tế không phải ai cũng dùng ứng dụng này.

Thời gian tới ngành thuế sẽ nghiên cứu các hình thức cảnh báo phù hợp hơn như gửi tin nhắn, tăng cường thông báo trực tiếp để người dân kịp thời nắm thông tin và xử lý trước khi phát sinh vướng mắc.

- Ông Đặng Ngọc Minh, Phó Cục trưởng Cục Thuế: Đề nghị Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hoá, Cục Thuế trao đổi thêm về định hướng nâng cấp các giải pháp công nghệ, đặc biệt là việc kết nối dữ liệu dòng tiền, trao đổi thông tin với ngân hàng và hỗ trợ hộ kinh doanh trong quản lý doanh thu, nghĩa vụ thuế.

- Ông Lưu Nguyên Trí - Phó trưởng Ban Công nghệ, chuyển đổi số và tự động hoá, Cục Thuế:

Thời gian qua ngành thuế đã phối hợp với các tổ chức cung cấp giải pháp, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp công nghệ để hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi số, đưa các giải pháp như hóa đơn điện tử, chữ ký số và các công cụ quản lý vào hoạt động thực tế.

Hệ thống công nghệ của ngành thuế thời gian qua liên tục được nâng cấp theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính, tự động hóa quy trình và hỗ trợ người nộp thuế thực hiện kê khai, nộp thuế nhanh chóng, thuận tiện hơn.

Các hệ thống hiện đã được tích hợp từ khâu kê khai, nộp thuế đến xử lý nghiệp vụ, giúp người dân và doanh nghiệp giảm thời gian thực hiện thủ tục. Trong thời gian tới, Cục Thuế sẽ tiếp tục mở rộng phối hợp với các doanh nghiệp công nghệ và đơn vị cung cấp giải pháp để nâng cấp hệ thống hỗ trợ người nộp thuế, đặc biệt là hộ kinh doanh.

Ngành thuế sẽ tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, tự động hóa các quy trình nghiệp vụ và thiết kế lại hệ thống công nghệ thông tin theo hướng giảm tối đa thao tác thủ công cho người nộp thuế. Mục tiêu là xây dựng hệ thống quản lý thuế vận hành gần như tự động, trong đó các giao dịch của người nộp thuế được kết nối và cập nhật xuyên suốt trong nền kinh tế.

Ngành thuế đang hướng tới mô hình quản lý mà các giao dịch được kết nối tự động, giảm tối đa sự can thiệp trực tiếp của cán bộ thuế trong quá trình xử lý thủ tục. Việc tự động hóa không chỉ giúp tăng tính minh bạch trong quản lý mà còn góp phần giảm áp lực tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp và hạn chế phát sinh các vướng mắc trong quá trình thực hiện thủ tục thuế.

- Ông Đặng Ngọc Minh - Phó Cục trưởng Cục Thuế: Đề nghị đại diện Thuế Hà Nội chia sẻ thêm về quá trình triển khai các giải pháp hỗ trợ hộ kinh doanh thông qua phần mềm quản lý bán hàng, cũng như việc kết nối với hệ thống ngân hàng trong thời gian qua.

- Ông Nguyễn Tiến Minh - Phó trưởng Thuế Hà Nội: Hà Nội hiện có khoảng 330.000 hộ kinh doanh với ngành nghề rất đa dạng, từ sản xuất, thương mại, kinh doanh tại chợ truyền thống đến hoạt động trên các sàn thương mại điện tử và nền tảng số.

Việc chuyển đổi từ phương thức thuế khoán sang kê khai theo chủ trương mới đã được triển khai hơn một năm qua và bước đầu đạt nhiều kết quả tích cực. Đến nay, 99% hộ kinh doanh trên địa bàn đã cài ứng dụng của ngành thuế và hơn 98% sử dụng eTax Mobile để thực hiện các giao dịch về thuế cũng như trao đổi thông tin với cơ quan thuế.

100% hộ kinh doanh thuộc diện sử dụng hóa đơn điện tử cũng đã triển khai thực hiện. Tỷ lệ nộp hồ sơ khai thuế theo tháng đúng hạn đạt 100%, còn hồ sơ khai theo quý của nhóm hộ doanh thu trên 1 tỷ đồng đạt khoảng 99%. Kết quả trên có được nhờ thay đổi lớn về nhận thức và sự chủ động tìm hiểu chính sách của hộ kinh doanh trong thời gian qua.

Cùng đó, cơ quan thuế đã kết nối Zalo với khoảng 97% hộ kinh doanh trên địa bàn để tuyên truyền, giải đáp và gửi thông tin trực tiếp. Ngoài hình thức trực tuyến, ngành thuế cũng tổ chức nhiều lớp tập huấn trực tiếp tại địa phương, khu dân cư với khoảng 128.000 lượt hộ kinh doanh tham gia. Ngoài ra, hơn 300.000 lượt tra cứu thông tin được thực hiện trên website và nền tảng của cơ quan thuế, với khoảng 68.000 câu hỏi được gửi và trả lời.

Qua quá trình triển khai, nhiều hộ kinh doanh đã nhận thức rõ xu hướng tất yếu của thanh toán không dùng tiền mặt, kinh tế số và quản lý dựa trên dữ liệu, dòng tiền. Hộ kinh doanh cũng hiểu rằng cơ quan quản lý đang chuyển dần sang quản lý bằng dữ liệu và dòng tiền. Với hệ thống hiện nay, cơ quan thuế ngày càng có đủ cơ sở dữ liệu để phục vụ công tác quản lý.

- Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến: Trong quá trình diễn ra tọa đàm, Báo Tiền Phong nhận được nhiều câu hỏi từ các hộ kinh doanh tham dự trực tiếp tại hội trường cũng như theo dõi trực tuyến trên các nền tảng của báo. Phần lớn băn khoăn xoay quanh việc chuyển từ hình thức thuế khoán sang kê khai, khiến nhiều hộ lo ngại khó tránh khỏi sai sót trong quá trình ghi chép doanh thu, chi phí, dòng tiền vào ra. Nhiều ý kiến đặt câu hỏi về các giải pháp mà cơ quan thuế đang triển khai để hỗ trợ hộ kinh doanh minh bạch dòng tiền và yên tâm thực hiện nghĩa vụ thuế.

- Bà Nguyễn Thu Trà - Trưởng Ban Quản lý tuân thủ và hỗ trợ người nộp thuế, Cục Thuế: Thời gian qua, ngành thuế đã lập Ban quản lý tuân thủ trên cơ sở nâng cấp từ Ban quản lý rủi ro trước đây. Đơn vị này có nhiệm vụ đánh giá, phân loại mức độ tuân thủ của người nộp thuế để áp dụng phương thức quản lý phù hợp, thay vì chỉ tập trung vào thanh tra hay xử phạt như trước.

Người nộp thuế nên tăng tính chủ động thông qua việc cung cấp đầy đủ thông tin, hướng dẫn và các công cụ hỗ trợ kê khai. Cơ quan thuế cũng khuyến khích hộ kinh doanh sử dụng các giải pháp công nghệ, phần mềm bán hàng, hóa đơn điện tử và thanh toán không tiền mặt để dữ liệu được kết nối đồng bộ, hạn chế sai sót trong quá trình ghi nhận doanh thu.

Bên cạnh đó, cơ quan thuế đang triển khai đối chiếu dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau nhằm phát hiện các trường hợp có chênh lệch bất thường so với thực tế kinh doanh. Tuy nhiên, hướng xử lý được nhấn mạnh là ưu tiên cảnh báo và hỗ trợ điều chỉnh sai sót trước, giúp người nộp thuế nâng cao ý thức tự giác và chủ động rà soát hồ sơ của mình. Chỉ với những trường hợp cố tình che giấu doanh thu, trốn thuế hoặc không chấp hành sau khi đã được hướng dẫn, cơ quan thuế mới áp dụng các biện pháp nghiệp vụ theo quy định pháp luật.

Ông Đặng Ngọc Minh - Phó Cục trưởng Cục Thuế - phát biểu kết luận hội thảo:

Thời gian qua ngành thuế đã tham mưu Chính phủ, Quốc hội sửa đổi nhiều chính sách lớn, đặc biệt là Luật Quản lý thuế và các nghị định, thông tư hướng dẫn sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7 tới. Tinh thần xuyên suốt là thúc đẩy chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Một trong những mục tiêu quan trọng là hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân, nhất là hộ kinh doanh, từng bước tham gia môi trường kinh doanh hiện đại, minh bạch hơn. Chúng tôi muốn khuyến khích, hỗ trợ hộ kinh doanh đi vào trật tự kinh doanh trong một nền kinh doanh văn minh và hiện đại. Đây sẽ là hành trang đầu tiên để hộ kinh doanh phát triển thành doanh nghiệp trong tương lai.

Cơ quan thuế hiện nay không còn quản lý theo cách thủ công như trước, như đi đếm khách, đếm doanh thu tại cửa hàng, mà đang chuyển mạnh sang quản lý bằng dữ liệu. Từ năm 2021 đến nay, dữ liệu hóa đơn điện tử đã hình thành kho dữ liệu lớn ghi nhận gần như toàn bộ giao dịch của nền kinh tế. Cùng với đó là dữ liệu lịch sử tuân thủ thuế của người nộp thuế và hệ thống kết nối thông tin với ngân hàng, sàn thương mại điện tử, đơn vị trung gian thanh toán.

Dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu tài khoản ngân hàng và dữ liệu kết nối với các cơ quan khác sẽ giúp hình thành môi trường kinh doanh công khai, minh bạch và bình đẳng hơn.

Hiện ngành thuế đã nắm thông tin khoảng 250 triệu tài khoản ngân hàng, trong đó khoảng 200 triệu tài khoản cá nhân. Trong trường hợp phát hiện dấu hiệu rủi ro lớn, giao dịch bất thường hoặc nghi vấn trốn thuế, rửa tiền, ngân hàng sẽ phối hợp cung cấp thông tin theo quy định pháp luật.

Cơ quan thuế không giám sát mọi giao dịch cá nhân một cách máy móc. Ngành thuế hiện đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu, chỉ tập trung vào các trường hợp có rủi ro thực sự. Nếu một cá nhân có cả giao dịch kinh doanh và giao dịch sinh hoạt trong cùng tài khoản thì cơ quan thuế vẫn có thể phân tích, đối chiếu và xem xét trên cơ sở giải trình. Điều quan trọng nhất vẫn là minh bạch.

Chúng tôi cũng đánh giá cao vai trò của các doanh nghiệp công nghệ như Sapo, MISA hay hệ thống ngân hàng trong việc hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi số. Thay vì phải tự làm nhiều công việc thủ công, hộ kinh doanh hiện có thể sử dụng các phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn, kế toán, dòng tiền để tự động hóa gần như toàn bộ quy trình. Việc quản lý theo dòng tiền không chỉ phục vụ công tác thuế mà còn giúp hộ kinh doanh nâng cao hiệu quả quản trị, theo dõi doanh thu, chi phí, dòng tiền và khả năng phát triển lâu dài.

Thuế giống như nền móng của một ngôi nhà. Nếu nền móng không vững thì ngôi nhà có thể sụp đổ bất cứ lúc nào. Khi tham gia kinh doanh, điều quan trọng là phải xây được nền móng minh bạch ngay từ đầu. Thời gian tới ngành thuế sẽ tiếp tục phối hợp với ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và các nền tảng số để hoàn thiện hệ sinh thái dữ liệu, đồng thời tăng cường tuyên truyền để người dân, hộ kinh doanh hiểu rõ hơn về xu hướng quản lý mới.