Nguyên tắc cốt lõi khi chọn môn
Theo quy định của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, bước vào lớp 10, học sinh sẽ phải hoàn thành tám môn học bắt buộc là Ngữ văn, Toán, Ngoại ngữ 1, Giáo dục thể chất, Giáo dục quốc phòng và an ninh, Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp, Giáo dục của địa phương và Lịch sử. Bên cạnh trục cốt lõi này, các em được quyền lựa chọn thêm bốn môn trong số chín môn tự chọn gồm Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật, Vật lí, Hóa học, Sinh học, Công nghệ, Tin học, Âm nhạc và Mĩ thuật, đồng thời phải lựa chọn các chuyên đề học tập khác nhau.
Quyết định lựa chọn tổ hợp môn học ngay từ đầu cấp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi đây chính là cái nôi để học sinh phát huy tối đa năng lực, sở trường cá nhân, tạo tiền đề vững chắc cho việc định hình tổ hợp xét tuyển đại học và ngành nghề tương lai. Việc chọn sai hướng, không phù hợp với năng lực hay sở thích có thể khiến học sinh gặp muôn vàn khó khăn trong học tập, thậm chí buộc phải thay đổi lộ trình nghề nghiệp sau này.
Là một trong những địa phương công bố điểm thi tuyển sinh lớp 10 sớm trên toàn quốc, câu chuyện tại Ninh Bình phản ánh rõ nét thực tế chuẩn bị của các gia đình. Chị Nguyễn Thị Thu Hiền (xã Vũ Dương) chia sẻ niềm vui khi con trai trúng tuyển vào Trường THPT Tống Văn Trân. Ngay sau đó, chị nhận được thông tin từ nhà trường về kế hoạch sắp xếp các lớp học theo tổ hợp định hướng sẵn.
Trường bố trí bốn lớp chọn các môn Vật lí, Sinh học, Hóa học, Tin học hướng tới tổ hợp xét tuyển đại học A00 gồm Toán, Lí, Hóa. Một lớp khác gồm Vật lí, Sinh học, Tin học, Hóa học nhưng định hướng chuyên sâu cho tổ hợp B00 với các môn Toán, Hóa, Sinh. Đối với nhóm ngành công nghệ và ngôn ngữ, trường dành năm lớp chọn môn Vật lí, Tin học, Hóa học, Công nghệ Công nghiệp hướng đến tổ hợp A01 gồm Toán, Vật lí, tiếng Anh và ba lớp chọn môn Công nghệ Công nghiệp, Sinh học, Địa lí, Kinh tế và Pháp luật định hướng tổ hợp D01 gồm Toán, Ngữ văn, tiếng Anh. Sau khi cân nhắc kĩ lưỡng năng lực của con và tham khảo ý kiến từ các giáo viên bậc trung học cơ sở, chị Hiền đã quyết định đăng kí nguyện vọng một vào lớp định hướng tổ hợp D01 và nguyện vọng hai vào lớp định hướng tổ hợp A01.
Dù vậy, thực tế cho thấy, không phải phụ huynh nào cũng hiểu thấu đáo bản chất của việc chọn lớp theo môn tự chọn và định hướng xét tuyển đại học từ sớm. Thầy Lê Hồng Chung, Hiệu trưởng Trường THPT Cầu Giấy, Hà Nội cho biết, nhà trường sẽ tổ chức buổi gặp gỡ toàn thể phụ huynh có con trúng tuyển vào ngày 20/6 để phổ biến chi tiết về chương trình và các tổ hợp đào tạo trong năm học mới. Theo thầy Chung, nguyên tắc cốt lõi khi đăng kí tổ hợp là phải dựa trên hai yếu tố then chốt: năng lực học tập thực tế và nguyện vọng nghề nghiệp tương lai của học sinh.
Nhìn lại những năm đầu triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, vị hiệu trưởng này chia sẻ tình trạng nhiều học sinh xin đổi môn, đổi tổ hợp sau một thời gian theo học vì cảm thấy quá tải. Đáng chú ý, làn sóng chuyển đổi phần lớn diễn ra ở những em ban đầu chọn các môn khoa học tự nhiên, sau đó phải xin chuyển sang nhóm ngành khoa học xã hội. Nguyên nhân chủ yếu là do kiến thức các môn khoa học tự nhiên ở bậc THPT nặng và chuyên sâu hơn rất nhiều so với bậc THCS - môn Khoa học tự nhiên chung đã được tách thành ba môn độc lập là Vật lí, Hóa học và Sinh học, khiến nhiều học sinh bị đuối sức khi chạy đua theo lộ trình ban đầu. Thời gian gần đây, nhờ được tư vấn từ đầu nên việc đổi môn đã giảm đáng kể.
Nhà trường thay đổi chiến lược
Đồng quan điểm về những hệ lụy của việc chọn sai hướng, cô Nguyễn Tuyết Thanh, giáo viên môn Địa lí bậc THPT tại Ninh Bình ngậm ngùi chia sẻ câu chuyện thực tế về những học sinh đến tận lớp 12 vẫn xin chuyển lớp vì “xác định sai tổ hợp xét tuyển đại học”.
Nhiều em từ năm lớp 10 đã chọn các môn khoa học xã hội với mục tiêu theo đuổi tổ hợp C00 gồm Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí. Tuy nhiên, trước sự thay đổi trong phương thức tuyển sinh của các trường đại học những năm gần đây, khi tổ hợp C00 mất vị thế, thậm chí nhiều ngành không tuyển, các em buộc phải chuyển trọng tâm sang ôn tập các tổ hợp khác để tìm kiếm cơ hội. Thực trạng này đã diễn ra liên tiếp trong hai năm trở lại đây, gióng lên hồi chuông cảnh báo về tính chiến lược trong việc chọn môn từ đầu cấp.
Số liệu thống kê mới nhất từ Bộ GD&ĐT chính là minh chứng rõ nét cho sự chuyển dịch xu hướng này. Năm nay, toàn quốc ghi nhận gần 714.000 lượt thí sinh lựa chọn bộ ba môn khoa học tự nhiên là Vật lí, Hóa học, Sinh học, trong khi có gần 940.000 lượt thí sinh chọn bộ ba môn khoa học xã hội là Lịch sử, Địa lí, Giáo dục kinh tế và pháp luật. Khoảng cách về số lượng thí sinh giữa hai khối ngành đã được thu hẹp đáng kể. Điều này phản ánh rõ xu hướng học sinh ngày càng chủ động lựa chọn môn thi gắn liền với định hướng nghề nghiệp, nhu cầu tuyển sinh đại học thực tế, giáo dục STEM và yêu cầu hội nhập quốc tế ngày một gia tăng.
Thầy Lê Hồng Chung đưa ra hai nguyên tắc lựa chọn môn học lớp 10 là dựa trên năng lực của thí sinh và định hướng xét tuyển đại học sau này.
Nhận định về bức tranh toàn cảnh, thầy Lê Hồng Chung khẳng định, đây là một xu hướng tất yếu của giáo dục hiện đại. Chính vì lẽ đó, tại các trường THPT hiện nay, mô hình các lớp học thuần túy định hướng tổ hợp C00 gần như đã không tồn tại. Thay vào đó, trong danh mục các môn lựa chọn ở hầu hết các lớp đều có sự xuất hiện của môn khoa học tự nhiên, đặc biệt là môn Vật lí. Việc lựa chọn tổ hợp A01 mang lại lợi thế kép cho học sinh khi vừa có thể xét tuyển vào các trường khối kĩ thuật, vừa mở rộng cửa vào các trường khối kinh tế.
Trong bối cảnh tiếng Anh luôn là thế mạnh sẵn có của học sinh thủ đô, nếu chọn tổ hợp D01, cơ hội sẽ tập trung vào khối ngành kinh tế, còn tổ hợp A00 lại nghiêng hẳn về khối trường kĩ thuật. Tổ hợp A01 chính là giải pháp dung hòa hoàn hảo cả hai khối ngành này, giúp biên độ lựa chọn ngành nghề của các thí sinh trở nên rộng mở và an toàn hơn trước ngưỡng cửa đại học.
