Không nhất thiết bầu hòa giải viên trong một lần
Sáng 10/8, tiếp thu, giải trình trước Quốc hội về dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, cơ quan soạn thảo tiếp tục duy trì hình thức bầu hòa giải viên, đồng thời bổ sung cơ chế chỉ định trong một số trường hợp không thể tổ chức bầu.
Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, đây là giải pháp nhằm hài hòa giữa tính tự quản của cộng đồng và yêu cầu quản lý nhà nước. Bản chất dân chủ, tự quản của hoạt động hòa giải ở cơ sở được thể hiện trước hết ở việc người dân trực tiếp lựa chọn những người có uy tín, am hiểu phong tục, tập quán và được cộng đồng tín nhiệm làm hòa giải viên.
“Điều này giữ vững niềm tin của người dân, tránh tình trạng hành chính hóa một thiết chế vốn mang tính xã hội, tự nguyện”, Bộ trưởng nói.
Tuy nhiên, qua tổng kết thực tiễn, cơ quan soạn thảo nhận thấy có những trường hợp không thể tổ chức bầu hòa giải viên. Vì vậy, dự thảo luật bổ sung cơ chế chỉ định nhằm bảo đảm hoạt động thường xuyên của tổ hòa giải.
Về hình thức bầu hòa giải viên, theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự thảo đang quy định theo hướng đa dạng, không cứng nhắc. Người dân có thể lựa chọn hình thức lấy ý kiến bằng phiếu, biểu quyết công khai tại cuộc họp, bỏ phiếu kín hoặc biểu quyết trực tuyến.
Cơ quan soạn thảo cũng đang nghiên cứu các ý kiến của đại biểu Quốc hội về việc có thể thực hiện biểu quyết qua mạng xã hội hoặc các hình thức phù hợp khác nhằm tạo thuận lợi và tăng mức độ tham gia của người dân.
Theo Bộ trưởng, việc bầu hòa giải viên cũng không nhất thiết phải thực hiện trong một thời điểm. Có thể quy định khoảng thời gian một, hai hoặc ba ngày để người dân có điều kiện tham gia đầy đủ. “Chúng tôi nghiên cứu cụ thể hóa thêm hoặc quy định trong văn bản dưới luật”, Bộ trưởng cho hay.
Làm rõ những vi phạm nào được hòa giải
Một nội dung khác được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm là phạm vi hòa giải ở cơ sở, đặc biệt việc phân định những mâu thuẫn, tranh chấp và hành vi vi phạm pháp luật nào được hòa giải, hành vi nào không thuộc phạm vi này.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nêu nguyên tắc, hòa giải ở cơ sở được thực hiện đối với các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật, trừ những trường hợp xâm phạm lợi ích quốc gia, vi phạm điều cấm của pháp luật hoặc hành vi đã đến mức phải xử lý hình sự, xử lý hành chính theo quy định.
Trước băn khoăn của đại biểu về việc nếu quy định không rõ sẽ dẫn đến nguy cơ đưa những vụ việc có tính chất hình sự, hành chính ra hòa giải thay vì xử lý theo quy định, Bộ trưởng chia sẻ với mối quan tâm này.
Theo ông, dự thảo luật quy định các nguyên tắc chung, còn nghị định của Chính phủ sẽ cụ thể hóa những loại vi phạm pháp luật có thể được hòa giải.
Trong đó, có thể bao gồm những hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc xử lý vi phạm hành chính, do tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội chưa đủ căn cứ để xử phạt hoặc khởi tố.
Đối với những vụ việc có dấu hiệu tội phạm thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại, việc hòa giải ở cơ sở có thể được thực hiện theo quy định pháp luật.
Bộ trưởng cũng đề cập các vụ việc liên quan đến phòng, chống bạo lực gia đình chưa gây hậu quả nghiêm trọng. Theo ông, việc khuyến khích hòa giải trong những trường hợp này có ý nghĩa trong việc ngăn chặn tái diễn hành vi bạo lực, đồng thời góp phần hàn gắn quan hệ gia đình.
Đối với người chưa thành niên có hành vi vi phạm pháp luật, trường hợp cơ quan có thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng hoặc các biện pháp thay thế xử lý hành chính theo quy định, có thể thực hiện hòa giải ở cơ sở trong những trường hợp phù hợp.
