Theo Quyết định, Danh mục công nghệ chiến lược gồm 10 nhóm công nghệ trọng điểm, bao quát nhiều lĩnh vực then chốt của nền kinh tế số và công nghiệp tương lai.
So với danh mục công nghệ chiến lược được ban hành năm 2025 theo Quyết định số 1131 của Thủ tướng Chính phủ, Danh mục lần này có một số thay đổi, điều chỉnh, trong đó bổ sung mới công nghệ đường sắt tốc độ cao.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc bổ sung đường sắt tốc độ cao vào danh mục công nghệ chiến lược là đáp ứng các tiêu chí tại khoản 2 Điều 5 Luật Công nghệ cao và phù hợp với định hướng về lựa chọn các công nghệ có khả năng tạo động lực tăng trưởng mới, góp phần hình thành năng lực công nghiệp quốc gia và bảo đảm tự chủ trong những lĩnh vực hạ tầng then chốt.
Cơ quan này lý giải, Công nghệ đường sắt tốc độ cao không chỉ là công nghệ vận tải, mà là một tổ hợp công nghệ công nghiệp rất lớn, bao gồm kết cấu tuyến, ray, slab track, phương tiện, tín hiệu – điều khiển, điện khí hóa, thông tin và vận hành khai thác.
Việc đưa công nghệ này vào danh mục công nghệ chiến lược giúp tạo cơ sở để định vị rõ các lớp công nghệ cần từng bước làm chủ, gắn với các dự án lớn của quốc gia và nhu cầu hình thành năng lực công nghiệp đường sắt nội địa.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy các dự án đường sắt tốc độ cao và hiện đại hóa hạ tầng giao thông đường sắt, việc xác lập công nghệ này như một công nghệ chiến lược là phù hợp với yêu cầu chuẩn bị năng lực từ sớm, tránh chỉ dừng ở nhập khẩu công nghệ và thiết bị hoàn chỉnh.
Đây cũng là lĩnh vực có khả năng sinh ra nhiều nhóm sản phẩm chiến lược cụ thể như phương tiện, thiết bị, hệ thống thông tin, ray, tà vẹt và đường ray không ba lát.
Xét về cấu trúc kỹ thuật của danh mục, theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc bổ sung công nghệ đường sắt tốc độ cao như một nhóm độc lập là phù hợp vì đây là một tổ hợp công nghệ có ranh giới kỹ thuật, chuỗi sản phẩm và hệ sinh thái triển khai đủ lớn, không phù hợp nếu chỉ phân tán vào các nhóm cơ khí, vật liệu hay hạ tầng giao thông nói chung.
Cùng với việc đưa đường sắt tốc độ cao vào danh mục công nghệ chiến lược, Quyết định của Thủ tướng cũng bổ sung danh mục sản phẩm chiến lược là phương tiện, thiết bị, hệ thống thông tin đường sắt tốc độ cao (tập trung vào các hạng mục có mức độ công nghệ phù hợp như thân vỏ, nội thất toa xe, điều hòa không khí và các thiết bị phục vụ hành khách). Ray, tà vẹt, đường ray không ba lát (slab track) đường sắt tốc độ cao.
Bên cạnh đường sắt tốc độ cao, công nghệ số vẫn được xác định là nhóm trung tâm, bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, bản sao số, điện toán đám mây, điện toán biên, Internet vạn vật và chuỗi khối. Đây được xem là nền tảng cho quá trình chuyển đổi số quốc gia và phát triển kinh tế số trong giai đoạn mới.
Quyết định cũng xác định các lĩnh vực công nghệ chiến lược khác như công nghệ mạng di động thế hệ sau; robot và tự động hóa; công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến; công nghệ năng lượng và vật liệu tiên tiến; công nghệ chip bán dẫn; công nghệ an ninh mạng và lượng tử; công nghệ biển, đại dương và lòng đất; công nghệ hàng không và vũ trụ.
Sản phẩm công nghệ đất hiếm, vệ tinh có vai trò chiến lược
Cùng với danh mục công nghệ chiến lược, Chính phủ cũng ban hành Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược với nhiều nhóm sản phẩm cụ thể, được chia thành hai nhóm lớn.
Nhóm thứ nhất là các sản phẩm công nghệ chiến lược đã có thị trường, có khả năng tạo tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế. Nổi bật trong nhóm này có mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, trợ lý ảo và AI chuyên ngành; AI camera xử lý tại biên; nền tảng bản sao số; nền tảng điện toán đám mây; thiết bị và hệ thống mạng di động 5G/5G-Advanced; robot công nghiệp; nền tảng sản xuất thông minh; giải pháp an ninh mạng cho hạ tầng trọng yếu và cơ sở dữ liệu quốc gia.
Danh mục cũng đặc biệt nhấn mạnh các sản phẩm công nghệ sinh học và y sinh như vắc xin thế hệ mới dùng cho người; liệu pháp tế bào; hệ thống sản xuất sản phẩm y tế cá thể hóa ứng dụng công nghệ in 3D; hệ thống cảm biến sinh học thông minh; giống cây trồng, vật nuôi và thủy sản thế hệ mới tạo ra từ công nghệ tế bào, chỉnh sửa gen và công nghệ sinh học.
Trong lĩnh vực năng lượng và vật liệu mới, các sản phẩm được đưa vào danh mục gồm pin, ắc quy tiên tiến và hệ thống tích trữ năng lượng tích hợp (BESS); hệ thống sản xuất, lưu trữ, vận chuyển và phân phối hydrogen xanh; hệ thống thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon; vật liệu tiên tiến và vật liệu chức năng hiệu năng cao phục vụ công nghiệp chế biến, chế tạo.
Nhóm thứ hai là các sản phẩm công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai và công nghệ bảo đảm tự chủ trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng. Nhóm này gồm chip chuyên dụng; truyền thông lượng tử, tính toán lượng tử và cảm biến lượng tử; công nghệ khai thác và chế biến sâu khoáng sản, dầu khí và đất hiếm; công nghệ thăm dò lòng đất, biển sâu và năng lượng ngoài khơi; lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR); vệ tinh và chùm vệ tinh quỹ đạo thấp quan sát Trái đất; nền tảng công nghiệp và hệ thống tích hợp cho đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị.
Theo Quyết định, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, đánh giá định kỳ để trình Thủ tướng Chính phủ cập nhật Danh mục công nghệ chiến lược và Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn.
Quyết định có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026 và thay thế Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ về ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược.
