Câu trả lời là có. Các chuyên gia cho biết, nữ samurai thực sự tồn tại, và có một số bằng chứng cho thấy họ từng tham chiến. Tuy nhiên, mức độ phổ biến của việc này vẫn còn gây tranh cãi: có học giả cho rằng rất hiếm, trong khi những người khác tin rằng nó xảy ra thường xuyên hơn.
Samurai không chỉ là chiến binh, mà là một giai cấp
Một điểm quan trọng cần hiểu là samurai không chỉ đơn thuần là người cầm vũ khí, mà là một tầng lớp xã hội, đôi khi được gọi là giai cấp “bushi”. Bất kỳ ai sinh ra trong tầng lớp này đều được coi là samurai, bất kể họ có chiến đấu hay luyện tập võ thuật hay không.
Ông Sean O’Reilly, giáo sư nghiên cứu Nhật Bản tại Đại học Quốc tế Akita, nói rằng, bất kỳ phụ nữ nào sinh ra trong tầng lớp samurai đều là nữ samurai, ngay cả khi họ chưa từng cầm vũ khí; tương tự, một người đàn ông sinh ra trong tầng lớp này vẫn là samurai, dù yếu đuối hay không được huấn luyện.
Những phụ nữ trực tiếp tham gia chiến đấu đôi khi được gọi là “onna-musha”, nghĩa là nữ chiến binh.
Tuy vậy, theo nhà sử học O’Reilly, onna-musha có lẽ không phổ biến và cũng không có vai trò quân sự lớn như nhiều người ngày nay vẫn nghĩ.
Bằng chứng từ cuộc chiến cuối thời samurai
Một trong những bằng chứng rõ ràng nhất về nữ samurai tham chiến xuất hiện vào cuối thế kỷ 19, gần thời điểm giai cấp samurai bị bãi bỏ.
Khi đó, Nhật Bản rơi vào nội chiến giữa lực lượng ủng hộ Mạc phủ Tokugawa (cai trị từ khoảng năm 1603-1868) và những người muốn lật đổ chế độ này để trao lại quyền lực cho Thiên hoàng. Cuộc xung đột này, thường được gọi là Chiến tranh Boshin (1868-1869), ghi nhận nhiều trường hợp nữ samurai tham gia chiến đấu.
Tại cuộc vây hãm thủ phủ Aizu-Wakamatsu, phiên Aizu (một phiên trấn/lãnh địa quan trọng nằm ở phía tây tỉnh Fukushima ngày nay), trong lực lượng ủng hộ Mạc phủ, một nhóm nữ samurai đã lập đơn vị riêng mang tên “Joshigun”. Dù ước tính có khoảng 20-30 phụ nữ trong đơn vị, nhưng chỉ có 10 người được biết tên. Lãnh đạo không chính thức của họ là Nakano Takeko - một phụ nữ 22 tuổi.
Được trang bị kiếm và naginata (một loại vũ khí cán dài với lưỡi cong), họ đã chiến đấu tại cầu Yanagi chống lại lực lượng sử dụng súng trường. Theo ghi chép, Nakano Takeko đã hạ gục 5-6 đối thủ trước khi bị bắn chết. Trận chiến kết thúc với thất bại dành cho nhóm nữ samurai, và những người sống sót phải rút lui về thành cùng các binh sĩ nam.
Trong thời kỳ Mạc phủ Tokugawa, phụ nữ thuộc tầng lớp samurai được yêu cầu học sử dụng naginata để tự vệ và bảo vệ gia đình. Mức độ huấn luyện khác nhau giữa các vùng, trong đó phụ nữ ở phiên Aizu thường được đào tạo nhiều hơn.
Dấu tích khảo cổ: Phụ nữ đã chết trong chiến trận?
Một gò mộ tại thành phố Numazu (miền trung Nhật Bản) có thể chứa hài cốt của các nữ chiến binh.
Phân tích công bố năm 1989 cho thấy có ít nhất 105 bộ hài cốt, tất cả đều là người trẻ, và khoảng một phần ba là phụ nữ. Các di cốt có niên đại thế kỷ 16 và được cho là liên quan một trận chiến, có thể là trận Senbonhama giữa hai gia tộc Takeda và Hojo.
Theo nhà sử học Thomas Conlan, phát hiện này cho thấy phụ nữ trong độ tuổi chiến đấu đã tham gia và tử trận trong các trận chiến thế kỷ 16.
Tuy nhiên, ông Karl Friday từ Đại học Georgia (Mỹ) cảnh báo rằng, cần thận trọng, không thể chắc chắn tất cả những người chôn tại đây đều là chiến binh, vì có thể có cả dân thường bị giết.
Những huyền thoại về nữ samurai
Nhiều câu chuyện và truyền thuyết nhắc đến nữ samurai chiến đấu. Nổi tiếng nhất có lẽ là Tomoe Gozen, sống vào cuối thế kỷ 12.
Bà được cho là phục vụ lãnh chúa Minamoto no Yoshinaka và tham gia Chiến tranh Genpei giữa hai gia tộc Taira và Minamoto.
Sử thi “The Tale of the Heike” mô tả bà là chiến binh “có thể sánh ngang nghìn người thường, tinh thông võ nghệ, kéo được cung mạnh nhất, cưỡi ngựa hay đi bộ đều xuất sắc, luôn sẵn sàng đối đầu với quỷ thần”.
Một nhân vật khác là Ōhōri Tsuruhime (khoảng 1526-1543). Khi mới 16 tuổi, bà trở thành nữ tư tế của đền Ōyamazumi và lãnh đạo lực lượng phòng thủ hòn đảo trước quân xâm lược của lãnh chúa Ōuchi Yoshitaka.
Bà được cho là đã chiến đấu dưới sự phù trợ của thần linh và thường được so sánh với Joan of Arc (Jeanne d’Arc) - nhân vật lịch sử được tôn vinh như một nữ anh hùng của Pháp và là thánh nữ của Giáo hội Công giáo.
Tuy vậy, các nhà sử học cảnh báo rằng, những nhân vật này mang tính bán huyền thoại, đặc biệt là về vai trò thực sự của họ trong chiến trận.
Vì sao nữ chiến binh lại hiếm?
Một lý do quan trọng là những điều cấm kỵ liên quan đến phụ nữ trong chiến tranh.
Các tài liệu quân sự của gia tộc Hojo từng khuyến cáo tránh tiếp xúc với phụ nữ trước trận chiến, cấm phụ nữ mang thai hoặc mới sinh chạm vào vũ khí, thậm chí không cho phụ nữ nhìn các sĩ quan rời đi hành quân.
Theo học giả Friday, dù chắc chắn có những trường hợp phụ nữ tham chiến từ thế kỷ 8 đến 16, nhưng không có bằng chứng cho thấy họ phổ biến hơn so với châu Âu Trung cổ hay Sparta cổ đại, càng không đủ để coi đó là một hiện tượng phổ biến.
Di sản mặc kimono luyện kiếm
Dù giai cấp samurai bị bãi bỏ vào thập niên 1870, một số truyền thống vẫn còn tồn tại.
Trong một số trường phái võ thuật cổ truyền Nhật Bản, việc luyện tập naginata trong trang phục kimono vẫn được duy trì, phản ánh thực tế lịch sử rằng phụ nữ có thể phải cầm vũ khí bất cứ lúc nào, mà không có thời gian chuẩn bị.
Nữ samurai không phải là huyền thoại hoàn toàn - họ có tồn tại, có chiến đấu, và đôi khi để lại dấu ấn rõ nét trong lịch sử. Nhưng họ không phải là hình ảnh phổ biến như tưởng tượng hiện đại. Chính sự hiếm hoi ấy lại càng khiến họ trở thành những biểu tượng đặc biệt, nơi ranh giới giữa lịch sử và huyền thoại luôn đan xen.
