Từ cúm A đến tổn thương não diễn tiến nhanh
Bệnh viện Nhi Trung ương vừa tiếp nhận một bé gái 4 tuổi trong tình trạng co giật liên tục và hôn mê sau khoảng 2 ngày sốt cao kèm các triệu chứng viêm long đường hô hấp trên.
Theo thông tin từ bệnh viện, trước khi nhập viện, trẻ hoàn toàn khỏe mạnh và được gia đình chăm sóc, điều trị tại nhà. Khi xuất hiện tình trạng co giật liên tục, trẻ được đưa đến một bệnh viện tuyến tỉnh.
Tại đây, kết quả xét nghiệm nhanh mẫu dịch họng dương tính với cúm A. Bệnh nhi được chẩn đoán viêm não liên quan đến cúm A, điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch và chuyển đến Bệnh viện Nhi Trung ương sau khoảng 30 giờ kể từ khi xuất hiện các triệu chứng thần kinh.
Theo bác sĩ Lê Nhật Cường, Khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương, tại thời điểm nhập viện, trẻ có biểu hiện tổn thương thần kinh nặng. Dựa trên diễn biến lâm sàng, các xét nghiệm và hình ảnh học, các bác sĩ chẩn đoán bệnh não hoại tử cấp tính liên quan đến cúm A (acute necrotizing encephalopathy - ANE).
Bệnh nhi có các biểu hiện sốt cao, co giật, hôn mê, tăng men gan và các chỉ số phản ứng viêm. Các nguyên nhân nhiễm trùng thần kinh thường gặp khác cũng được đánh giá, loại trừ.
Đáng chú ý, tại thời điểm khởi phát, chỉ số amoniac (NH3) và kết quả chụp CT sọ não chưa ghi nhận bất thường. Tuy nhiên, các bác sĩ nhận định chẩn đoán ANE cần được xem xét dựa trên tổng hợp diễn biến lâm sàng và các dấu hiệu cận lâm sàng, đặc biệt là tốc độ tiến triển của tổn thương não.
Bệnh nhi được điều trị tích cực bằng thuốc ức chế miễn dịch liều cao, lọc máu liên tục, kiểm soát thân nhiệt theo đích và các biện pháp hồi sức thần kinh chuyên sâu.
Tuy nhiên, tổn thương não tiếp tục tiến triển nhanh. Trẻ không đáp ứng với điều trị, rơi vào hôn mê sâu và tử vong sau 2 ngày nhập viện.
Bệnh não hoại tử cấp tính có thể diễn biến nhanh, gây tổn thương thần kinh nghiêm trọng ở trẻ.
Biến chứng hiếm gặp, diễn tiến đặc biệt nhanh
Theo bác sĩ Lê Nhật Cường, bệnh não hoại tử cấp tính là bệnh lý não hiếm gặp, nguyên nhân chưa được hiểu đầy đủ. Bệnh thường xuất hiện sau nhiễm virus, trong đó cúm A là một trong những tác nhân được ghi nhận, đặc biệt tại các nước châu Á.
Cơ chế bệnh sinh được cho là có liên quan đến tình trạng đáp ứng miễn dịch quá mức của cơ thể sau nhiễm virus. Khi phản ứng viêm diễn ra mạnh và không được kiểm soát, nhiều cytokine gây viêm như interleukin-6 (IL-6) và TNF-alpha có thể được giải phóng với nồng độ cao.
Phản ứng này có thể gây tổn thương nội mô mạch máu, làm phá vỡ hàng rào máu - não, dẫn đến phù não, tổn thương sợi trục, hoại tử, rối loạn đông máu và xuất huyết. Tình trạng viêm toàn thân cũng có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác như gan, thận, hệ tuần hoàn và hô hấp.
Điểm đặc biệt nguy hiểm của ANE là bệnh có thể diễn tiến rất nhanh.
Bệnh thường xuất hiện sau vài ngày trẻ có biểu hiện nhiễm virus như sốt cao, ho hoặc các triệu chứng đường hô hấp. Sau đó, trẻ có thể đột ngột xuất hiện các biểu hiện bất thường về thần kinh như lơ mơ, rối loạn ý thức, co giật, hôn mê hoặc tăng trương lực cơ.
ANE thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong nhóm từ 2-5 tuổi. Đây cũng là lứa tuổi thường gặp tình trạng sốt cao và co giật do sốt, vì vậy việc nhận diện các dấu hiệu bất thường về thần kinh có ý nghĩa quan trọng.
Các bác sĩ khuyến cáo, khi trẻ đang sốt cao và có triệu chứng viêm đường hô hấp nhưng xuất hiện co giật, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám để được đánh giá đầy đủ, không nên mặc định co giật chỉ đơn thuần do sốt.
Hiện chưa có phác đồ điều trị thống nhất cho bệnh não hoại tử cấp tính. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điều trị ức chế miễn dịch sớm được xem là một trong những biện pháp quan trọng, đặc biệt khi được triển khai trong khoảng 24 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng thần kinh. Can thiệp sớm có thể góp phần cải thiện tiên lượng ở một số trường hợp.
Không chủ quan khi trẻ có dấu hiệu bất thường sau cúm
Phần lớn trẻ mắc cúm có thể hồi phục, nhưng bệnh cũng có khả năng gây ra những biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não, suy hô hấp hoặc tổn thương đa cơ quan.
Bệnh não hoại tử cấp tính là biến chứng hiếm gặp nhưng có thể diễn tiến nhanh và gây tổn thương thần kinh nghiêm trọng.
Cha mẹ cần đặc biệt chú ý nếu trẻ mắc cúm hoặc có biểu hiện nhiễm virus nhưng xuất hiện sốt cao liên tục, không đáp ứng với thuốc hạ sốt, co giật, rối loạn ý thức, lơ mơ, khó thở hoặc thở nhanh.
Khi xuất hiện những dấu hiệu này, trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế, đặc biệt là cơ sở có chuyên khoa nhi, để được thăm khám, đánh giá và xử trí kịp thời.
Các bác sĩ cũng khuyến cáo cha mẹ chủ động phòng cúm cho trẻ, nhất là trẻ nhỏ dưới 5 tuổi. Tiêm vắc xin cúm hằng năm là một trong những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc cúm và giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng.
Bên cạnh đó, cần duy trì vệ sinh tay và vệ sinh đường hô hấp, bảo đảm dinh dưỡng, hạn chế để trẻ tiếp xúc với nguồn lây và sử dụng khẩu trang khi trẻ đến những nơi đông người.
Trường hợp bệnh nhi 4 tuổi trên một lần nữa cho thấy, dù cúm A thường chỉ gây bệnh nhẹ ở đa số trẻ, các biểu hiện thần kinh bất thường xuất hiện trong quá trình mắc cúm cần được xem là dấu hiệu cảnh báo và phải được đánh giá y tế khẩn trương.
