Đạp cội tìm trầm

Tranh thủ sưởi ấm trong rừng
Tranh thủ sưởi ấm trong rừng
TP - Đối mặt cuộc sống khắc nghiệt, tự tìm cách sống sót giữa rừng, kiêng kỵ cả lời ăn tiếng nói... là những gì mà PV Tiền Phong trải nghiệm trong một chuyến cùng “dân cội” (những người đạp rừng chuyên nghiệp) tìm trầm.

> Làng trầm xứ trầm hương

Đời “dân cội”

Bới tung cả cánh rừng để tìm theo dấu trầm
Bới tung cả cánh rừng để tìm theo dấu trầm.

Là dân “ngoại đạo”, tôi được ưu ái mang theo chừng 25kg những vật dụng thiết yếu nhất cho một chuyến đi dài ngày nơi rừng sâu núi thẳm.

Những người còn lại trong nhóm phải mang trên dưới 50 kg, từ gạo cơm, thức ăn đồ uống, thuốc men, dao, cuốc, xẻng, võng, bạt...

Chuyến xe đò ì ạch đưa chúng tôi rời thành phố Đồng Hới (Quảng Bình) đầu buổi chiều, ngược đường Hồ Chí Minh nhánh Tây giữa hun hút núi rừng.

Sang, người bạn nối khố và cũng là nhóm trưởng ngồi bên cạnh cẩn thận nhắc lại những kỹ năng cần thiết cho tôi trước khi chính thức thành “dân cội”.

Trời nhá nhem tối, chiếc xe đò dừng lại ở một bản người dân tộc Vân Kiều phía Tây huyện Lệ Thủy. Hai bên đường vách núi dựng đứng thâm u.

Dưới sự chỉ huy của Sang, 4 chúng tôi phải vào rừng ngay để tránh bị người của lâm trường và bộ đội biên phòng bắt gặp. Trong trường hợp đó, rất có thể sẽ bị tịch thu tất cả và phải quay về.

Men theo một con khe cạn, trên tay mỗi người một chiếc đèn pin, chúng tôi mò mẫm tiến sâu vào rừng. Đi chừng hai giờ đồng hồ, cả nhóm được lệnh dừng lại, ăn tạm thức ăn khô mang theo, rồi mỗi người tự tìm nơi mắc võng ngủ qua đêm đợi sáng mai đi tiếp.

Tranh thủ sưởi ấm trong rừng
Tranh thủ sưởi ấm trong rừng.

Đống lửa cháy rần rật từ những khúc gỗ mục làm sáng cả một góc rừng, nhưng cũng không thể xua đi cái cảm giác ớn lạnh trong đêm đầu tiên tôi ở rừng. Tiếng côn trùng kêu rả rích, lá rừng xào xạc làm tôi không tài nào ngủ được.

Sang cũng không ngủ, hình như anh đang lo lắng, toan tính cho chuyến đi khi có thêm một nhân vật “ngoại đạo” trong đoàn.

Ở tuổi 35 tuổi nhưng Sang đã có thâm niên gần 20 năm trong nghề tìm trầm. Gần như không một cánh rừng nào ở dọc dải miền Trung, thậm chí cả rừng Lào, mà Sang chưa đặt chân đến.

Sinh ra, lớn lên trên một hòn đảo nổi nằm giữa sông Gianh, cuộc sống khó khăn buộc Sang phải bươn bả mưu sinh ngay từ nhỏ với không biết bao nhiêu nghề. Như định mệnh, Sang đến với nghề tìm trầm rồi gắn bó cùng nó từ bấy đến nay.

Gần 20 năm, hơn nửa thời gian là Sang sống trong rừng, đã có lúc trúng đậm, nhưng cũng không ít lần trắng tay, bệnh tật... Vợ con Sang vẫn nheo nhóc, nhiều lúc thiếu gạo. Với Sang, rừng là cuộc sống, là nơi để nuôi hi vọng đổi đời.

Cuộc sống nơi rừng thẳm

Sau hai ngày, hai đêm vượt hàng chục dàn đá trơn như mỡ chắn ngang những con suối cạn, thậm chí có lúc đu mình qua những vách núi cheo leo bằng sợi dây rừng, cuối cùng chúng tôi cũng đến được điểm dừng chân cuối cùng.

Ở đây là một vùng núi đất, nguyên sinh, tán rừng che kín không nhìn thấy ánh mặt trời. Phía bên kia đỉnh núi là nước bạn Lào, nếu không vì sức khỏe của tôi, đoàn sẽ vượt biên giới, cơ hội trúng trầm nhiều hơn.

Một chiếc lán lợp bạt, một bàn thờ trời và một bếp lửa được hình thành ngay bên con suối sau chuyến đi dài. Đó là những gì thiết yếu nhất cho nơi ở của dân tìm trầm.

Giữa rừng thiêng nước độc, dân tìm trầm thường có những luật lệ bất thành văn, mọi người phải nhất nhất tuân theo. Lán trại thường được đóng bên suối, duy trì bếp lửa không bao giờ được tắt, luôn thành kính với sơn thần thổ địa...

Theo Sang, kiêng kị là yếu tố sống còn, tiếng lóng của dân đi rừng cũng xuất phát từ đó mà ra, như: con rắn thì gọi là “con dài”, quãng đường đi được tính bằng “khậu rạ” (rựa), người tìm trầm được gọi là “dân cội”...

Đóng lán ở đâu cũng là một quyết định tối quan trọng. Ngoài thuận tiện cho công việc chính là tìm trầm, thì nơi ở thường phải thuận tiện cho sinh hoạt, tìm kiếm thức ăn, và đặc biệt phải tránh được tai nạn khi gặp những cơn lũ rừng bất ngờ.

Chiến lợi phẩm từ bí quyết bắt chà khé của Sang
Chiến lợi phẩm từ bí quyết bắt chà khé của Sang.

Dân tìm trầm thường chủ yếu mang nhiều gạo, gia vị nêm nấu, một ít thức ăn chỉ để dự phòng, thực phẩm hằng ngày phải tự tìm kiếm ngay trong rừng bằng cách đặt bẫy, giăng lưới...

Vùng rừng chúng tôi sống rất nhiều rau tớn, thực vật thuộc loài dương xỉ dùng để xào với cá khe; cây đoác, gần giống cây cọ, nhưng ở phần ngọn có ruột trắng mềm, nhiều tinh bột có thể nấu canh, hoặc luộc ăn thay cơm trong nhiều ngày.

Người dân bản địa thường chặt ngọn cây đoác, bỏ vào đó một ít men tự chế, sau ít ngày họ có được vài lít rượu, gọi là rượu đoác rỉ ra từ ngọn cây; ở dưới con khe ngay cạnh lán có rất nhiều cá leo và chà khé (cua khe).

Sang kể, ngày xưa dân tìm trầm còn mang cả súng quân dụng và mìn tự chế theo để săn bắt thú rừng. Có không ít nhóm tìm trầm đã dùng súng để giải quyết xích mích, hay cướp hàng của nhau.

Nhưng nay thì rất ít nhóm tìm trầm có súng, họ chỉ mang theo bẫy vòng và lưới bén để săn bắt thú và cá. Bẫy vòng được làm bằng dây phanh xe đạp, đặt ở những điểm mà thú rừng hay đi qua rồi néo đầu dây vào ngọn cây.

Khi con thú vô tình bước chân đụng phải vòng bẫy, ngọn cây bất ngờ bật lên, chiếc bẫy sẽ siết chặt chân con thú. Còn lưới bén, được đan bằng loại cước rất mảnh, có khổ rộng chừng 1m, dài ngắn tùy thích.

Cứ chập tối, mang lưới ra khe, thả ở những vũng nước sâu, tất cả các loài cá dù to hay nhỏ đều có thể vướng vào lưới.

Mỗi nhóm tìm trầm đều hình thành cho mình những bí quyết nhất định để tồn tại lâu dài ở rừng. Với nhóm của Sang, có cách bắt chà khé hữu hiệu nhất.

Trong một lần rửa bát đựng ruốc (mắm tép), bất ngờ Sang thấy rất nhiều chà khé từ hang bò ra để ăn ruốc. Phát hiện này ngay sau đó được áp dụng vào thực tế và thành công ngoài sức tưởng tượng.

Sang nói phải bí mật, nếu không chà khé sẽ bị tuyệt diệt, vì chỉ cần cỡ một bát ruốc cho xuống ở đầu nguồn nước có thể bắt sạch chà khé ở một con khe.

Mò rễ dó

Có mục sở thị mới biết sự tàn phá rừng ghê gớm của dân tìm trầm. Một nhóm vài ba người, ngày này qua tháng khác, họ có thể miệt mài bới tung cả một mái rừng để tìm trầm. Những ngày đầu tiên của một nhóm tìm trầm được gọi là “đạp cội”.

Thực chất là sau khi ổn định lán trại, họ đi lùng tìm những cây dó cổ thụ bị chết rục để khai thác trầm. Bị khai thác đến kiệt quệ, dân tìm trầm ngày nay không mấy hy vọng tìm thấy cây dó mà chủ yếu là họ tìm những điểm người đi trước từng khai thác để khai thác lại (vét xái).

Người có kinh nghiệm chỉ cần nhìn qua dây leo, bụi rậm và kết cấu của tầng đất họ biết chính xác địa điểm nào đã từng có người khai thác trầm cách đó cả chục năm.

Sau hai ngày “đạp cội” dưới sự dẫn dắt của Sang, nhóm chúng tôi cũng đã tìm thấy điểm khai thác trầm nằm cách nơi đóng lán chừng một giờ đi bộ.

Quang, thành viên trong nhóm nói, dân tìm trầm chủ yếu dựa vào yếu tố may mắn là chính. Có những địa điểm người ta làm đi, làm lại cả chục lần, có nhóm về tay trắng, nhưng có nhóm lại trúng đậm cũng chính ở nơi đó.

Lịch trình của nhóm chúng tôi, ngủ dậy 7 giờ sáng, nấu cơm ăn uống xong là lên đường đến điểm khai thác. Mỗi người một dụng cụ, có thể là cuốc, xẻng, xà beng hì hục đào bới, xới tung đất đá để tìm trầm.

Theo Sang, cây dó có rễ bàng nên đào cũng không sâu lắm, thường là trên dưới 2m, nhưng độ rộng thì vô cùng. Có những rễ cây dó cổ thụ chạy khắp cả mái rừng hàng trăm mét, thậm chí nó vắt từ mái rừng này sang mái rừng khác.

Trầm thực chất là dầu (nhựa) của cây dó, vì một tác động tự nhiên nào đó mà lâu ngày dầu đọng lại ở một hoặc nhiều điểm trên thân hay ở dưới rễ. Trầm có nhiều dạng, đắt và quý nhất là kỳ nam, rồi đến tốc ớt, tốc bông...

Chính vì thế mà khi may mắn đào thấy rễ của cây dó, thì dù có vướng cả tảng đá nặng hàng tấn, hay những cây cổ thụ mấy người ôm cũng phải hất tung bằng được để lần theo dấu trầm.

Để tiết kiệm thời gian, nhóm chúng tôi thường mang theo bữa trưa, ăn vội tại chỗ, rồi làm cho đến khoảng 15 giờ mới dừng công việc.

Trên đường về, mọi người chia nhau tạt qua thăm những điểm đặt bẫy với hy vọng cải thiện bữa chiều. Nếu không may mắn thì sau khi ăn cơm chiều, chờ trời tối mọi người lại chia nhau giăng lưới bắt cá và chà khé phục vụ cho bữa ăn ngày hôm sau.

Những mụn trầm li ti lẫn với đất đá kiếm được sau hơn 10 ngày đào bới
Những mụn trầm li ti lẫn với đất đá kiếm được sau hơn 10 ngày đào bới.

Hơn chục ngày chứng kiến việc miệt mài xới tung cả một mảng rừng mấy ngàn mét vuông, nhóm chúng tôi chỉ tìm thấy những mụn trầm nhỏ li ti lẫn trong đất đá. Cả nhóm quyết định rời lán đi nơi khác.

Dân tìm trầm là vậy, chỉ ra khỏi rừng khi trúng trầm hoặc có người đau ốm, hay hết lương thực.

Lán trại thường được đóng bên suối, duy trì bếp lửa không bao giờ được tắt, luôn thành kính với sơn thần thổ địa... Theo Sang, kiêng kị là yếu tố sống còn, tiếng lóng của dân đi rừng cũng xuất phát từ đó mà ra, như: con rắn thì gọi là “con dài”, quãng đường đi được tính bằng “khậu rạ” (rựa), người tìm trầm được gọi là “dân cội”...

Cùng chuyên mục

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

TPO - Một ngày đẹp trời, nhà bảo tồn Chu Xuân Cảnh (quản lý dự án bảo tồn voọc mũi hếch, thuộc Tổ chức Bảo tồn Động thực vật Quốc tế - FFI) rủ tôi đi chụp ảnh 'những cô nàng ăn hoa nghiến thơm' trên đỉnh núi Khau Ca, thuộc VQG Du Già - Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang. Lái xe gần chục tiếng đồng hồ từ Hà Nội, đi bộ thêm 4 tiếng vượt rừng, núi đá, lội qua nhiều con suối nước lạnh nữa mới tới được khu nhà sàn nhỏ của đội bảo vệ voọc mũi hếch thuộc xã Tùng Bá.

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

TPO - Tại sao rừng già thâm u bất tận lại vắng bóng thú hoang, còn góc núi nhô ra biển (bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng), vây quanh bởi hải cảng và đô thị sầm uất, lại giữ được đàn voọc ngũ sắc đông nhất trên thế giới? Bí quyết nằm ở sự quyết liệt, tính bài bản của những 'vệ sỹ' bảo vệ 'nữ hoàng' linh trưởng.

Bãi sậy sông Đầm là mái nhà yên bình của nhiều loài chim, trong đó có cả cò nhạn Ảnh: Đ.T

Về nơi đàn cò ở lại

TP - Có một nơi mà bao năm qua đàn cò hàng ngàn con chọn làm nhà, sáng chiều sải cánh tự do kiếm ăn, tối về ngủ bên rặng dừa mà chẳng mảy may lo bị bẫy bắt. Nơi ấy là bãi sậy sông Đầm (thuộc phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng).

Tượng đài Nguyễn Tất Thành – Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Trường Quốc học Huế Ảnh: QH Huế

130 năm trường Quốc học Huế: Ngôi trường của tuấn kiệt, anh thư

TP - Trong nhiều lần trò chuyện với thạc sĩ Sử học Nguyễn Đình Dũng, người từng dạy môn lịch sử ở Đại học Huế và cũng từng công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh TP Huế, thường nghe anh nói rằng: “Trường Quốc học Huế là ngôi trường vĩ đại, là chiếc nôi đào tạo lớp lớp hiền tài đóng góp rất lớn cho lịch sử đất nước. Họ đích thực là những tuấn kiệt, anh thư. Trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của người học sinh Nguyễn Sinh Côn, sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại”.

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

TPO - Suốt nhiều năm, thỉnh thoảng tôi vẫn được những vị khách phương xa, trong đó có cả khách Âu - Mỹ, nhờ dẫn đến những khu nhà hàng đặc sản thịt rắn như Lệ Mật để “thử món lạ”. Có những nhà báo châu Âu quyết tâm trải nghiệm đến cùng, giá cả chẳng thành vấn đề, cứ như thể đã đặt chân đến Hà Nội mà chưa nếm thịt rắn thì chuyến đi vẫn còn thiếu một điều gì đó. Vậy mà, khi tận mắt thấy quả tim rắn vẫn còn đập trong chiếc cốc thủy tinh, bên cạnh là thứ tiết đỏ au được khuấy bằng một cọng sả trắng nõn, không ít người bỗng chốc đổi ý. Họ lịch sự xin phép được dừng lại ở mức “chiêm ngưỡng”, nhường phần “thưởng thức” cho những người can đảm hơn.

Ông Nguyễn Hồng Quang tỉ mỉ, chăm chút từng sản phẩm mới

Khắc khoải về làng gốm cổ Hương Canh

TP - Từng có gần 400 hộ làm nghề, gốm Hương Canh (xã Bình Nguyên, tỉnh Phú Thọ) nay chỉ còn 4 hộ bền bỉ giữ lửa cho nghề gốm cổ. Được tạo nên từ nguồn đất trầm tích đặc biệt của địa phương, dòng gốm sành không men nổi tiếng bởi độ bền chắc và sắc màu trầm mộc mạc đang đối mặt với những khó khăn về đầu ra và nguy cơ thiếu người kế nghiệp.

Anh Lưu Quang Hà bên sản phẩm bê tông nghệ thuật của Công ty

'Chúa chổm' xứ Tuyên đúc nên cơ nghiệp

TP - Lưu Quang Hà vừa rời giảng đường đại học, bước chân khởi nghiệp liền bị quỵt tiền, phải vay nặng lãi để sống. Ở nhà, bố mắc ung thư phổi, gia đình khánh kiệt, khiến anh Hà nhiều đêm bật khóc. Nhưng rồi, anh đứng dậy, gây dựng công ty chuyên làm sản phẩm bê tông nghệ thuật – ngành nghề mà anh được học, doanh thu tiền tỷ, tạo việc làm cho gần 20 lao động. Anh còn là Bí thư Chi đoàn ở tổ dân phố.

Công an cơ sở tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” Ảnh: NN

'Bóng ma đồ độc' ám ảnh vùng cao Quảng Ngãi

TP - Ở một số bản làng miền núi Quảng Ngãi, hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” vẫn âm ỉ tồn tại, len vào những mâu thuẫn đời thường, những cơn bệnh chưa được lý giải bằng khoa học. Từ một lời phán của thầy cúng, hàng xóm có thể thành kẻ thù, người vô tội bị cô lập, đánh đập, thậm chí mất mạng.

Cán bộ Trạm Y tế xã Buôn Đôn đi bộ đến từng hộ dân tại buôn Đrăng Phốk để tiêm vắc xin cho trẻ

'Cõng' vắc xin tìm trẻ giữa đại ngàn

TP - Không để người dân vất vả đưa con đến trạm y tế, vào ngày 16 hằng tháng, cán bộ y tế xã vùng xa tỉnh Đắk Lắk vượt hơn 20km đường rừng đều đặn mang vắc xin vào tận buôn. Chuyến đi của họ đã mang thêm một lớp bảo vệ đến với những đứa trẻ nơi vùng lõi rừng, từng ngày rút ngắn giữa dịch vụ y tế và người dân.

Giếng cổ được người dân tự hào giới thiệu với khách đến thăm đảo

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

TP - Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm.

Cựu chiến binh Nguyễn Duy Kháng và cô giáo HươngẢnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài cuối: Trái tim cô giáo trẻ dành trọn tiếng "tít te"

TP - Tháng 2/1970, bên dòng sông Vệ (Hành Thịnh, Quảng Ngãi), những chiếc HU-1A còn gọi là tàu rọ liên tục quần đảo, gầm rít trên bầu trời. Giữa khói lửa chiến tranh, trái tim một cô giáo trẻ lại bị cuốn vào âm thanh “tít te” không ngừng của một cậu lính thông tin quê Thái Bình. “Cái này bí mật, không thể giải thích” – chàng lính Nguyễn Duy Kháng mỉm cười nói với cô giáo Nguyễn Thị Thanh Hương về công việc của mình.