Giữa tháng 9/2026, mỗi buổi chiều, khu vực bờ kè An Thạnh (phường Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp) trở nên nhộn nhịp. Người dân mang bánh mì, thức ăn đến cho đàn cá. Thấy bóng người, mặt nước lập tức quẫy tung. Chỉ vài hạt thức ăn chạm xuống, hàng nghìn con cá lớn nhỏ từ lòng sông đồng loạt ngoi lên đớp mồi, quẫy đuôi tạo nên khung cảnh đặc biệt trên một khúc sông Tiền.
Ít ai ngờ nơi từng chỉ có vài con cá nhỏ tìm đến kiếm ăn, nay trở thành điểm bảo tồn thủy sản thu hút người dân và du khách ở vùng đầu nguồn sông Cửu Long.
Chị Lưu Trúc Giang (phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp) cho biết, mỗi khi mệt mỏi sau một ngày làm việc, chị thường tìm đến đây.
“Đi làm nguyên một ngày thấy năng lượng của mình yếu đi, cứ ra đây cảm thấy con người mình nhẹ lại, vui và hoan hỉ lắm. Cá tự nhiên mọi người thả ra nhiều, có được nhiều năng lượng tích cực hơn, thấy nhẹ nhàng hơn. Ai ở nhà thấy đang nóng nảy hay khó chịu điều gì, ra đây tự nhiên thấy nhẹ liền”, chị Giang chia sẻ.
“Ngôi nhà” dưới lòng sông
Câu chuyện giữ cá tự nhiên bắt nguồn từ tâm huyết của những người gắn bó với vùng đất này. Gần 3 năm trước, ý tưởng bảo vệ nguồn lợi thủy sản được hình thành. Sau khi nhận được sự thống nhất của chính quyền, bến nước Đình thần An Bình được chọn làm điểm bảo tồn.
Ông Trương Minh Hải (73 tuổi), Tổ trưởng Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản phường Hồng Ngự, kể rằng ông đã sang tận huyện Tân Hưng (Long An cũ) mua chà me nước, thuê vận chuyển về bó thành từng cụm rồi thả xuống lòng sông. Trên mặt nước, ông giăng dây, neo lục bình để tạo nơi trú ẩn tự nhiên cho cá.
“Đúng dịp Lễ Kỳ yên Hạ Điền Đình thần An Bình năm 2024, gần một tấn cá tra giống đầu tiên được thả xuống. Tôi cứ nghĩ cá sẽ bơi đi mất, nhưng rồi từng con ngoi lên đớp mồi. Từ vài con ban đầu, rồi lên hàng chục, hàng trăm con. Lúc đó, tôi mừng không tả nổi”, ông Hải nhớ lại.
Từ những con cá giống ban đầu, đàn cá dần thích nghi với môi trường sông, sinh trưởng và sinh sản. Nhiều con cá tra nay đạt trọng lượng 5-6kg, thậm chí có con gần 10kg.
Khi được hỏi về trữ lượng đàn cá, ông Hải cho biết nhiều người nuôi cá tra chuyên nghiệp đến quan sát và ước tính đàn cá có thể lên tới hàng chục, thậm chí hàng trăm tấn. Tuy nhiên, hiện chưa có thống kê chính xác về số lượng và trữ lượng đàn cá.
Lan tỏa tình yêu thiên nhiên
Không chỉ có cá tra, khu vực bảo tồn còn thu hút nhiều loài thủy sản khác như cá dồ đém, cá chài, cá mè vinh, cá he... cùng các loài thủy sinh khác. Để giữ bình yên cho “vương quốc loài cá”, nhiều người dân địa phương tự nguyện canh gác, theo dõi, chăm sóc và mang thức ăn đến cho cá mà không nhận tiền công.
Theo ông Hải, khi mới hình thành, do nhiều người chưa biết đây là khu vực bảo tồn nên vẫn sử dụng ngư cụ đánh bắt. Sau thời gian tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh và vận động trực tiếp, tình trạng vi phạm giảm đáng kể, dù vẫn còn xảy ra rải rác.
Toàn bộ kinh phí duy trì khu bảo tồn được huy động từ nguồn xã hội hóa. Chính quyền địa phương, các mạnh thường quân, gia đình ông Hải và người dân gần xa cùng đóng góp thức ăn, kinh phí để duy trì hoạt động.
Ông Lê Hà Luân, Bí thư Thành ủy Hồng Ngự khi đó, nay là Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, cũng thường xuyên vận động nguồn lực cho điểm bảo tồn.
Từ hiệu quả bước đầu, mô hình đang từng bước được nhân rộng. Ông Hải cho biết phường An Bình đang xây dựng một điểm bảo tồn tương tự, trong khi phường An Lạc cũng vừa hình thành thêm một điểm mới. Nhiều đoàn công tác từ các địa phương khác đã đến tham quan, học tập kinh nghiệm.
Là người thường xuyên đến cho cá ăn, ông Lê Văn Thăng (phường Thường Lạc, tỉnh Đồng Tháp) cho biết trung bình mỗi tuần ông ghé khoảng hai lần.
“Đây là việc làm rất ý nghĩa, không chỉ bảo vệ nguồn lợi thủy sản mà còn giúp nâng cao ý thức bảo tồn thiên nhiên của người dân. Tôi nghĩ mô hình này cần được duy trì và nhân rộng”, ông Thăng nói.
Ông Năm Dũng (phường Hồng Ngự), thành viên tổ chăm sóc đàn cá, cho rằng giá trị lớn nhất của mô hình không chỉ nằm ở đàn cá mà còn ở sự thay đổi nhận thức của cộng đồng.
“Giờ đây, mọi người tự giác xem khu bảo tồn là tài sản chung, cùng nhau bảo vệ và gìn giữ”, ông Dũng chia sẻ.
Hiện nay, đặc biệt vào dịp cuối tuần, người dân từ Cần Thơ, Vĩnh Long, An Giang, TPHCM và cả du khách nước ngoài tìm đến để ngắm đàn cá quẫy sóng, trải nghiệm không gian bình yên của miền sông nước.
Thời gian qua, trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp tổ chức nhiều đợt thả cá về tự nhiên với hàng chục nghìn con. Theo lãnh đạo Sở NN&MT, việc bảo vệ, tái tạo và phát triển nguồn lợi thủy sản không chỉ góp phần ổn định sinh kế người dân, mà còn có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ hệ sinh thái và môi trường tự nhiên. Để công tác này đạt hiệu quả, cần sự chung tay của toàn xã hội trong việc duy trì các hoạt động thả giống thủy sản tại các vùng nước ở địa phương nhằm khôi phục, tái tạo và phát triển nguồn lợi thủy sản.
Một chi tiết khiến nhiều người thích thú là sau thời gian sinh sống tại đây, nhiều con cá tra xuất hiện một chấm nhỏ đặc trưng trên đầu, tạo nét riêng dễ nhận biết của đàn cá.
Trao đổi về quá trình triển khai, ông Dương Phú Xuân, Phó Chủ tịch UBND phường Hồng Ngự, cho biết ngay khi hình thành ý tưởng, địa phương đã nhận thấy tiềm năng và đề nghị cấp trên công nhận khu vực này là vùng bảo tồn thủy sản.
Theo ông Xuân, từ những đề xuất ban đầu, Chính phủ đã có Quyết định 389 công nhận khu bảo tồn với quy mô lớn, tạo hành lang pháp lý cho công tác quản lý. Tại phường Hồng Ngự, địa phương chọn khu vực ven sông làm điểm thí điểm, vận động người dân đóng góp kinh phí mua chà, làm bè nổi, lắp đặt đèn năng lượng mặt trời và chỉnh trang cảnh quan.
Bên cạnh đó, phường thành lập các tổ cộng đồng bảo vệ, phối hợp lực lượng chức năng tuần tra, kiểm soát. Các trường hợp khai thác thủy sản trái phép, sử dụng xung điện hoặc đánh bắt trong mùa cá sinh sản được xử lý theo quy định.
“Nhờ sự quyết liệt này, tình trạng xâm hại nguồn lợi thủy sản đã giảm, tạo môi trường an toàn cho các loài cá trú ngụ và phát triển”, ông Xuân nói.
