Việt Nam đang đẩy mạnh triển khai mô hình khu công nghiệp sinh thái (KCN sinh thái) nhằm hiện thực hóa Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030 và cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Tuy nhiên, tại Đồng Nai, địa phương được xem là “thủ phủ công nghiệp” phía Nam, quá trình chuyển đổi vẫn gặp nhiều rào cản cả về chi phí, công nghệ lẫn cơ chế chính sách.
Vướng nhiều thứ
Theo ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cả nước hiện có khoảng 425 KCN nhưng chỉ 1-2% đang chuyển đổi theo mô hình sinh thái. Nguyên nhân chủ yếu đến từ chi phí đầu tư ban đầu cao hơn 15-30% so với KCN truyền thống, trong khi các chính sách khuyến khích chưa đủ hấp dẫn.
Bên cạnh đó, việc thiếu liên kết giữa các doanh nghiệp trong chia sẻ tài nguyên như nước, năng lượng, phụ phẩm; khó tiếp cận nguồn "tài chính xanh" và hạn chế về nhân lực chuyên môn cũng là những rào cản lớn.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Tuấn Anh - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn KN Holdings - nhận định, Đồng Nai sở hữu nhiều lợi thế hiếm có để phát triển KCN sinh thái. Với Cảng hàng không quốc tế Long Thành làm “hạt nhân”, cùng hệ thống cao tốc, đường vành đai ngày càng hoàn thiện, địa phương này có thể kết nối nhanh với cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải trong bán kính 20-30km. Đây là nền tảng quan trọng để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, đặc biệt khi các tập đoàn toàn cầu ngày càng ưu tiên tiêu chí xanh và bền vững.
Tuy vậy, thách thức lại đến từ chính yêu cầu khắt khe của mô hình KCN sinh thái. Theo ông Tuấn Anh, chủ đầu tư không chỉ phải phát triển hạ tầng mà còn phải đầu tư lớn vào công nghệ, tri thức và nguồn lực tài chính. Việc chuyển đổi các KCN hiện hữu càng khó khăn khi Đồng Nai hiện có 89 KCN, trong đó 44 KCN đã đi vào hoạt động với tỷ lệ lấp đầy trên 90%. Điều này khiến dư địa tái cấu trúc hạn chế, trong khi chi phí chuyển đổi rất lớn.
Một “điểm nghẽn” khác là tiêu chí “cộng sinh công nghiệp”. Theo Nghị định 35/2022 của Chính phủ, KCN sinh thái phải đảm bảo ít nhất 20% doanh nghiệp áp dụng sản xuất sạch hơn, đồng thời phát triển hạ tầng dùng chung và tăng diện tích cây xanh. Tuy nhiên, đây là yếu tố phụ thuộc vào sự tham gia của các doanh nghiệp thứ cấp, không phải chủ đầu tư có thể tự quyết. Nếu thiếu sự đồng thuận và liên kết, mô hình sinh thái khó vận hành đúng nghĩa.
Từ thực tế sản xuất, ông Trần Anh Xuân - Giám đốc Công ty ABB Việt Nam - cho biết nhiều doanh nghiệp đang gặp khó vì hệ thống máy móc cũ, tiêu tốn năng lượng. Việc thay thế bằng công nghệ sạch đòi hỏi chi phí lớn, trong khi doanh nghiệp vẫn phải đảm bảo lợi nhuận để duy trì hoạt động. Nếu không có nguồn vốn ưu đãi, đặc biệt là tín dụng xanh, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra chậm.
Ở góc độ quản lý, ông Phạm Việt Phương - Phó trưởng ban phụ trách Ban Quản lý các KCN, Khu kinh tế TP. Đồng Nai - thẳng thắn nhìn nhận các rào cản hiện hữu: Chi phí đầu tư công nghệ cao khiến doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, e ngại; khung pháp lý cho “cộng sinh công nghiệp” chưa hoàn thiện; hạ tầng và nguồn nhân lực công nghệ xanh chưa đáp ứng yêu cầu...
Để tháo gỡ khó khăn, Đồng Nai đang triển khai nhiều giải pháp như phát triển KCN thế hệ mới gắn với đô thị sân bay Long Thành; xây dựng cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược; hoàn thiện chính sách huy động nguồn lực phát triển hạ tầng; đào tạo nhân lực chất lượng cao và cải thiện hạ tầng xã hội, đặc biệt là nhà ở công nhân.
Theo ông Nguyễn Văn Út - Chủ tịch UBND TP. Đồng Nai, địa phương kiên định mục tiêu phát triển công nghiệp theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Thành phố sẽ tiếp tục cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư và đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi.
