Haruki Murakami: Kể mới những chuyện chưa bao giờ cũ

Cuốn 1Q84, tập đầu tiên trong bộ 3 tập, bản tiếng Việt Ảnh: Mi Ly
Cuốn 1Q84, tập đầu tiên trong bộ 3 tập, bản tiếng Việt Ảnh: Mi Ly
TP - Việc Murakami kể chuyện thì chẳng có gì mới (ông có 12 tiểu thuyết/bộ tiểu thuyết và gần 50 truyện ngắn). Nhưng không phải bao giờ cũng được nghe ông nói về ý nghĩa của việc kể chuyện, như trong tiểu thuyết mới nhất 1Q84.

> Đũa thần không còn tác dụng với Rowling

Nhà văn lớn nhất của nền văn học Nhật đương đại từng nói, ông tin vào sức mạnh của những câu chuyện.

Mà trong văn chương, còn gì truyền thống hơn những câu chuyện? Để đến bây giờ, thứ người ta đang muốn “phá”, trong văn chương, cũng chính là cách viết kiểu kể chuyện. Họ muốn tìm những cách viết mới hơn. Văn kể, văn tả, sau rồi văn nghĩ.

Nhưng, có những người không bao giờ sợ cũ. Hết cuốn này đến cuốn khác, Murakami vẫn cứ kể chuyện tình. Mà trên thế giới này, có gì cũ hơn những chuyện tình?

Nhà văn có một kho chất liệu dồi dào đủ để làm mới những câu chuyện cũ. Ít nhất, ông có những thế giới khác. Hai nhân vật chính Aomame và Tengo của 1Q84 sống như thế. Tìm kiếm mình trong những thế giới khác.

Đến đây tôi nên giải thích cái tên 1Q84. Aomame đặt cái tên đó cho cái năm mà cô vừa tìm thấy, thay vì 1984 - cái năm nhàm chán ở thực tại của tất cả mọi người. (Murakami hẳn đã có một năm 1Q84 của riêng mình?)

Dù sao thì, “Q” chính là “question”- câu hỏi, một thế giới khiến người ta không ngừng băn khoăn.

Murakami rất giỏi tung hỏa mù (ông từng nói trên Guardian: “Tôi thích làm cho câu chuyện đơn giản trở nên càng dài và phức tạp càng tốt”). Cuốn sách này, nếu diễn nôm một cách vô duyên, thì sẽ là: Đôi trai gái gặp nhau, chia lìa, tìm lại nhau. Nhưng nếu để người đọc gấp sách lại chỉ nhớ có thế thôi thì người viết nên bỏ nghề.

Trong 1Q84, Murakami tiếp tục với đề tài yêu thích: Tâm lý phụ nữ và những đổ vỡ trong con người nói chung. Thể hiện qua hai yếu tố chính: Tình dục và bạo lực. Ông đã say sưa với nó mấy chục năm rồi nhỉ? Hình như là 30. Thêm vào đó còn có: Bạo hành gia đình (cả Tengo và Aomame đều có trải nghiệm, theo những hình thức khác nhau), bất bình đẳng giới.

Ấy thế mà đó vẫn là những vấn đề nóng hổi trong xã hội thế giới hiện nay. Không bao giờ cũ thì không sợ cũ. Tính muôn thuở của chủ đề và tính thời sự của các chi tiết có vẻ là sự kết hợp ăn ý.

Rất Murakami

Vô tình, khoảng thời gian đọc 1Q84 bản tiếng Việt cũng là lúc tôi suy nghĩ về sự khác biệt và tương đồng của hai thế giới: Toán học và văn chương. Nhưng, “Thứ mình nghĩ mãi mới ra/ Đều là những thứ người ta nghĩ rồi” (thơ Nguyễn Bảo Sinh). Murakami (tất nhiên là) đã đi trước tôi rất nhiều bước.

Ông viết, lồng vào tâm tư của nhân vật Tengo - một thầy giáo dạy toán ôm mộng viết văn: “Toán học là một tòa kiến trúc hư ảo tráng lệ. Toán học không ngừng vươn cao, đối lập với nó, rừng sâu (văn chương - PV) lặng lẽ trải rộng ra vô tận. Bộ rễ kiên cố ăn sâu, vươn khắp trong lòng đất”.

Một bên là cao to, một bên là rộng sâu. Những đặc điểm của hai thế giới mà Tengo muốn trú ngụ. Chính xác là muốn trốn vào. Có ai không đọc văn với mục đích tìm một nơi để trốn? Tôi chỉ không ngờ là, nhiều người học toán cũng với mục đích đó.

Có cảm giác Murakami cũng trốn vào đó từ lâu lắm rồi. Ông/Tengo so sánh: “Khi từ thế giới tiểu thuyết trở về với thế giới hiện thực, anh không phải nếm trải cảm giác hụt hẫng nặng nề như khi trở về từ thế giới toán học… Trong khu rừng chuyện kể, dẫu quan hệ giữa các sự vật hiện tượng có rõ ràng như thế nào, song cũng không thể cho ta một đáp án sáng tỏ. Đây chính là sự khác biệt với toán học. Sứ mệnh của chuyện kể nói chung, chính là biến đổi vấn đề sang một hình thái khác”.

“Một hình thái khác”, diễn nôm (hơi vô duyên) thì là “kể mới”. Nếu như tất cả những gì nhà văn muốn nói đều ở trong tác phẩm, thì câu trên có thể coi là (một trong những) tuyên ngôn văn chương của Murakami.

Trong phim Balzac và cô thợ may Trung Hoa (chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Đới Tư Kiệt), nhân vật Mã (Lưu Diệp đóng) nói với bạn sau một đêm thức trắng đọc tiểu thuyết Balzac: “Tớ cảm thấy như thế giới này đã thay đổi. Bầu trời, những ngôi sao, âm thanh, ánh sáng, thậm chí những con lợn cũng không còn giống với trước kia”.

Có lẽ 1Q84 là một cuốn sách như thế, trong rất nhiều cuốn sách như thế, và sẽ làm thay đổi không chỉ những con lợn.

Các nhân vật của Murakami đều thấy đời thực nhỏ hẹp và chật chội. Họ say sưa đánh mất và say sưa tìm kiếm. Trong lúc tìm kiếm, họ không ngại đánh mất chính mình.

Cùng chuyên mục

Giải oan cho đôi rồng thời Lý bên Hồ Gươm

Giải oan cho đôi rồng thời Lý bên Hồ Gươm

TPO - Đôi rồng bên Hồ Gươm gây tranh luận ngay khi sân khấu còn đang lắp dựng. Một số chuyên gia lý giải thực tế tiếp nhận những biểu tượng, mẫu vật cổ trong đời sống đương đại bị đứt gãy nên nhiều người dễ có phản ứng trái chiều.

Hết thời phim 'giang hồ mạng' câu view bằng bạo lực, hung khí

Xóa sổ phim giang hồ mạng

TPO - Các phim ngắn, video bạo lực từng giúp nhiều nhân vật được gọi là “giang hồ mạng” thu hút hàng triệu lượt xem. Sau loạt vụ khởi tố người tổ chức, diễn xuất và phát tán nội dung, vụ Hoàng Mèo, Tấn Bo bị bắt tiếp tục đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của nghệ sĩ khi nhận lời tham gia sản phẩm này.

Hồ Hoài Anh viết riêng ca khúc cho Phúc Tiệp

Hồ Hoài Anh viết riêng ca khúc cho Phúc Tiệp

TPO - Sau 25 năm theo đuổi con đường âm nhạc, ca sĩ Phúc Tiệp - học trò của NSND Quang Thọ - thực hiện live show cá nhân mang tên "The Gentleman" (Quý ông). Tổng đạo diễn, nhạc sĩ Hồ Hoài Anh viết riêng ca khúc cho giọng ca thính phòng Phúc Tiệp.

Trọng Tấn giờ chỉ muốn trồng rau, nuôi mèo

Trọng Tấn giờ chỉ muốn trồng rau, nuôi mèo

TPO - Năm giọng ca tiêu biểu của dòng nhạc thính phòng, dân gian và nhạc cách mạng Việt Nam là Trọng Tấn, Đăng Dương, Việt Hoàn, Lan Anh và Anh Thơ cùng bước lên sân khấu Lửa tuổi 20 - 30 năm một chặng đường. Họ đã có chặng đường gắn bó nhiều kỷ niệm từ thời sinh viên.

Lý giải tạo hình đôi rồng bên Hồ Gươm: Nguyên mẫu rồng thời Lý, không phải cá sấu, bạch tuộc

Lý giải tạo hình đôi rồng bên Hồ Gươm: Nguyên mẫu rồng thời Lý, không phải cá sấu, bạch tuộc

TPO - Những ngày qua, tạo hình đôi rồng trên sân khấu khai mạc Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội nhận những ý kiến đa chiều trên mạng xã hội. Theo chia sẻ của đạo diễn Hoàng Công Cường, thiết kế sử dụng mẫu rồng thời Lý, gắn với dấu mốc định đô Thăng Long năm 1010. Sân khấu là hạng mục lắp đặt tạm thời, sẽ tháo dỡ sau sự kiện.

Du lịch thu 945.000 tỷ đồng, làm gì để giữ chân khách?

Du lịch Việt Nam thu gần 950.000 tỷ, Cục trưởng nói điều cần làm ngay

TPO - Đón khoảng 19,5 triệu lượt khách quốc tế trong 10 tháng năm nay, du lịch Việt Nam đứng trước yêu cầu nâng chất lượng tăng trưởng. “Điều chúng ta cần là những sản phẩm có bản sắc, những dịch vụ chuyên nghiệp và những trải nghiệm khiến du khách muốn quay trở lại” - Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh - cho hay.

Cần phân biệt vai diễn trên phim và cổ xúy giang hồ mạng

Cần phân biệt vai diễn trên phim và cổ xúy giang hồ mạng

TPO - Sau vụ Hoàng Mèo, Tấn Bo bị khởi tố liên quan phim ca nhạc "Huy Bến xe", một số khán giả đặt câu hỏi liệu đóng vai giang hồ, tham gia cảnh đánh nhau có thể bị bắt. Theo giới chuyên gia, cần phân biệt việc xây dựng nhân vật trong tác phẩm với việc dùng phim để khuếch trương hình ảnh “giang hồ mạng”.

Khách Tây học cách thưởng trà giữa phố cổ Hà Nội

Khách Tây học cách thưởng trà giữa phố cổ Hà Nội

TPO - Giữa nhịp sống tấp nập của phố cổ Hà Nội, Tuần lễ Di sản Văn hóa Trà Việt 2026 tại Ngôi nhà Di sản 87 Mã Mây, phường Hoàn Kiếm đang trở thành điểm hẹn văn hóa thu hút đông đảo giới trẻ Việt Nam và du khách quốc tế đến khám phá, thưởng trà và chạm vào nếp sống thanh tao của người Tràng An xưa.