Một trong số đó là ông Nguyễn Văn T., 73 tuổi, ở Thái Nguyên. Khoảng hai tuần trước khi nhập viện, ông xuất hiện đau nhức các khớp bàn tay, bàn chân kèm ho có đờm. Thay vì đi khám, ông sử dụng một loại thuốc giảm đau không rõ tên, được người quen mua hộ, nghiền sẵn và chia thành từng gói nhỏ.
Ban đầu, ông nhận thấy các triệu chứng thuyên giảm, hết đau nhức khớp tay chân, giảm ho, ăn uống tốt hơn. Tuy nhiên, sau một thời gian sử dụng, ông bắt đầu mệt mỏi, chán ăn, ho nhiều đờm đục và chóng mặt nên phải đến bệnh viện.
Điều đáng nói, những gói thuốc ông sử dụng đã được nghiền và chia sẵn vào các túi zip. Người bệnh không biết chính xác bên trong có những hoạt chất gì, hàm lượng bao nhiêu.
Một trường hợp khác là nam bệnh nhân 46 tuổi ở Hà Nội được chuyển đến Trung tâm Chống độc trong tình trạng ngộ độc paracetamol do sử dụng lặp lại, kèm viêm gan cấp, sỏi mật, viêm dạ dày - trào ngược và tăng huyết áp.
Trước đó, khi xuất hiện đau đầu, đau họng, sốt nhẹ, mệt mỏi và vã mồ hôi, người bệnh tự uống nhiều viên Taisho Pabron Gold A, một loại thuốc cảm cúm của Nhật Bản có nhiều thành phần, trong đó mỗi viên chứa 300 mg paracetamol.
Khi các triệu chứng chưa thuyên giảm, người nhà tiếp tục cho bệnh nhân uống thêm paracetamol 500 mg mua trong nước mà không biết trước đó người bệnh đã sử dụng thuốc có chứa cùng hoạt chất. Việc dùng trùng paracetamol khiến bệnh nhân bị viêm gan và phải nhập viện điều trị.
Paracetamol quen thuộc nhưng không thể dùng tùy ý
Paracetamol là thuốc giảm đau, hạ sốt phổ biến, có mặt trong nhiều gia đình và nhiều loại thuốc điều trị cảm cúm. Chính sự quen thuộc này khiến không ít người cho rằng đây là loại thuốc “lành”, có thể sử dụng mỗi khi đau hoặc sốt.
Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, nguy cơ không chỉ đến từ việc uống một lượng lớn paracetamol trong một lần. Trên thực tế, ngộ độc có thể xảy ra khi người bệnh sử dụng nhiều sản phẩm khác nhau nhưng cùng chứa hoạt chất này.
Khi bị đau hoặc sốt kéo dài, nhiều người có xu hướng uống thêm thuốc vì thấy triệu chứng chưa giảm. Có trường hợp sử dụng hết loại thuốc giảm đau, hạ sốt này rồi chuyển sang loại khác mà không kiểm tra thành phần. Nếu các thuốc đều chứa paracetamol, người bệnh có thể vô tình dùng quá liều.
Paracetamol cũng có thể tương tác với một số thuốc và chất khác, làm tăng nguy cơ ngộ độc, đặc biệt ở người nghiện rượu hoặc đang sử dụng một số thuốc chống động kinh, chống lao.
Những người suy kiệt, gầy yếu, mắc bệnh kéo dài, sau phẫu thuật hoặc có bệnh gan từ trước cũng là nhóm cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng thuốc.
Ngay cả trong môi trường bệnh viện, việc sử dụng các chế phẩm paracetamol có hàm lượng cao, chẳng hạn 1 g, cho người bệnh bị đau hoặc sốt kéo dài nếu không kiểm soát tổng liều cũng có thể dẫn đến quá liều và viêm gan nhiễm độc.
Ngộ độc paracetamol có thể diễn tiến âm thầm
Một trong những yếu tố khiến ngộ độc paracetamol nguy hiểm là các triệu chứng ban đầu thường không rõ ràng.
Theo các bác sĩ Trung tâm Chống độc, trong một đến hai ngày đầu sau khi quá liều, người bệnh có thể gần như không có biểu hiện đặc biệt. Đến khoảng ngày thứ ba, tổn thương gan mới trở nên rõ rệt với các triệu chứng như mệt mỏi, buồn nôn, chán ăn.
Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, người bệnh có thể tiến triển thành suy gan cấp, hôn mê gan và tử vong. Khi xuất hiện vàng da, tình trạng ngộ độc có thể đã ở giai đoạn nặng.
Tuy nhiên, ngộ độc paracetamol có một điểm đáng lưu ý là đã có thuốc giải độc và phác đồ điều trị hiệu quả. Nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, nguy cơ tổn thương gan nặng và tử vong có thể được giảm đáng kể.
Không tùy tiện sử dụng thuốc
Từ các trường hợp đang điều trị, các bác sĩ Trung tâm Chống độc khuyến cáo người dân không nên coi thuốc giảm đau, hạ sốt là những thuốc có thể sử dụng tùy tiện.
Trước khi uống bất kỳ loại thuốc nào, cần đọc kỹ tên thuốc, thành phần và hàm lượng. Nếu phải sử dụng nhiều thuốc cùng lúc, đặc biệt là thuốc cảm cúm, thuốc đau đầu và thuốc hạ sốt, cần kiểm tra xem chúng có cùng chứa paracetamol hay không để tránh trùng hoạt chất.
"Người dân cũng không nên sử dụng thuốc do người khác mách bảo, đặc biệt là những loại thuốc đã được nghiền, chia nhỏ hoặc bóc khỏi bao bì mà không còn thông tin về tên thuốc, thành phần và liều lượng. Thuốc từng được kê cho người khác cũng không đồng nghĩa với việc phù hợp với mình". bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên nhấn mạnh.
Đối với người cao tuổi, người có bệnh gan, đang sử dụng nhiều loại thuốc, nghiện rượu, thể trạng suy kiệt hoặc mắc bệnh mạn tính, việc sử dụng thuốc càng cần được bác sĩ hoặc dược sĩ tư vấn cụ thể.
Đặc biệt, khi tình trạng đau hoặc sốt kéo dài, người bệnh không nên tự tăng liều hoặc liên tục đổi thuốc để tìm cách kiểm soát triệu chứng. Điều cần làm là tìm kiếm tư vấn y tế hoặc đi khám để xác định nguyên nhân.
Một viên thuốc có thể rất quen thuộc, nhưng thuốc vẫn là thuốc. Ranh giới giữa điều trị và gây độc đôi khi nằm ở liều lượng, tình trạng sức khỏe, cách phối hợp thuốc và sự hiểu biết của người sử dụng.
