Bác sĩ đánh giá thế nào về thực trạng ung thư phổi tại Việt Nam hiện nay?
PGS.TS Phạm Cẩm Phương: Ung thư phổi hiện là một trong những thách thức lớn nhất của y tế toàn cầu với khoảng 2,5 triệu ca mắc mới mỗi năm. Tại Việt Nam, riêng năm 2022 đã ghi nhận hơn 24.000 ca mắc mới và đây cũng là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong các bệnh ung thư. Tại Việt Nam thực trạng đáng quan ngại hiện nay là có tới 70-80% trường hợp được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn hoặc di căn.
Lúc này, các triệu chứng như ho ra máu, đau ngực xuất hiện, thậm chí có người đã di căn não gây đau đầu, yếu liệt. Khi đó, cơ hội phẫu thuật đã trôi qua, việc điều trị chủ yếu chỉ nhằm kéo dài sự sống với chi phí vô cùng đắt đỏ.
Ung thư phổi hiện đứng thứ 3 về tỉ lệ mắc và thứ 2 về tỉ lệ tử vong tại Việt Nam. Trong đó, ung thư phổi không tế bào nhỏ chiếm khoảng 80-85%.
Đáng chú ý, tỉ lệ ung thư biểu mô tuyến tại Việt Nam lên tới 80% trong nhóm này - cao hơn so với châu Âu. Đặc biệt, phụ nữ châu Á không hút thuốc có tỉ lệ đột biến EGFR khoảng 40%, gần gấp đôi so với phương Tây.
Hiện nay, mọi quyết định điều trị tại Bạch Mai đều dựa trên “hồ sơ phân tử” của từng bệnh nhân. Các kĩ thuật hiện đại như nội soi phế quản siêu âm (EBUS) hay phân tích cell block từ dịch màng phổi giúp xác định chính xác mô bệnh học, kể cả ở giai đoạn muộn.
Tỉ lệ phát hiện sớm ung thư phổi ở nước ta hiện nay ra sao?
PGS.TS Phạm Cẩm Phương: Hiện tỉ lệ phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm tại Việt Nam chỉ dưới 10%. Đây là con số quá thấp nếu so với nhiều nơi phát triển như ở Nhật Bản hay Đài Loan (Trung Quốc), nơi tỉ lệ phát hiện sớm đã đạt khoảng 50%.
Chúng tôi đặc biệt ấn tượng với mô hình của Đài Loan. Khoảng 10 năm trước, họ cũng có thực trạng tương tự Việt Nam khi phần lớn bệnh nhân đến viện ở giai đoạn muộn. Tuy nhiên, nhờ triển khai chiến lược quản lí nốt phổi kết hợp chụp CT liều thấp, đến nay khoảng một nửa số ca bệnh đã được phát hiện ngay từ giai đoạn 1 – thời điểm có thể phẫu thuật triệt căn và chữa khỏi.
Bệnh viện Bạch Mai đang triển khai những giải pháp nào để nâng cao hiệu quả phát hiện sớm ung thư phổi?
PGS.TS Phạm Cẩm Phương: Chúng tôi xác định muốn thay đổi thực trạng này thì phải kết hợp giữa chuyên môn và công nghệ. Hiện bệnh viện đã xây dựng hệ thống hội chẩn đa chuyên khoa với sự tham gia của các chuyên ngành như chẩn đoán hình ảnh, hô hấp, phẫu thuật lồng ngực và ung bướu.
Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo AI đang trở thành công cụ hỗ trợ rất hiệu quả cho bác sĩ. Với các nốt phổi nhỏ trên phim CT, AI có thể hỗ trợ đánh giá nguy cơ lành tính hay nghi ngờ ác tính với độ chính xác cao. Từ đó, bác sĩ sẽ quyết định thời điểm can thiệp phù hợp, tránh bỏ sót các tổn thương nguy hiểm nhưng cũng hạn chế điều trị quá mức.
Để thay đổi thực trạng này, Bệnh viện Bạch Mai không chỉ dựa vào kinh nghiệm lâm sàng mà còn tiên phong ứng dụng công nghệ trong cuộc chiến chống ung thư.
Qua chương trình tầm soát miễn phí vừa triển khai, các bác sĩ đã ghi nhận những kết quả gì?
PGS.TS Phạm Cẩm Phương: Ngay trong buổi sáng đầu tiên, khi khám cho khoảng 50 người dân, chúng tôi đã phát hiện 4 trường hợp có nốt phổi. Các nốt này có kích thước nhỏ, khoảng 3-6mm và hiện nghiêng về lành tính. Tuy nhiên, những trường hợp này vẫn sẽ được đưa vào hệ thống quản lí để theo dõi chặt chẽ. Điều này cho thấy nếu chủ động tầm soát, chúng ta hoàn toàn có thể phát hiện những bất thường rất sớm trước khi bệnh tiến triển nặng.
Với 8.000-10.000 lượt khám mỗi ngày, Bệnh viện Bạch Mai đang ứng dụng AI để sàng lọc khoảng 4.000 phim X-quang/ngày, góp phần phát hiện sớm các nốt phổi kích thước rất nhỏ.
Thực tế cho thấy, gần 70% các nốt phổi dưới 3cm là ác tính; ngay cả các nốt dưới 1cm, tỉ lệ ung thư cũng lên tới 64,3%. Việc phát hiện sớm giúp tăng cơ hội điều trị triệt căn mà không cần can thiệp phức tạp.
Theo bà, những nhóm đối tượng nào cần đặc biệt lưu ý tầm soát ung thư phổi?
PGS.TS Phạm Cẩm Phương: Những người trên 50 tuổi, có tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào lâu năm hoặc gia đình có người mắc ung thư phổi cần đi tầm soát định kì càng sớm càng tốt. Điều quan trọng nhất là thay đổi nhận thức cộng đồng. Đừng chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám.
Mục tiêu của chúng tôi trong đợt tầm soát này không chỉ là tìm ra bệnh nhân, mà quan trọng hơn là nâng cao nhận thức cộng đồng. Hãy chủ động đi khám khi còn khỏe. Ung thư phổi nếu được phát hiện sớm hoàn toàn có thể điều trị khỏi với chi phí hợp lí hơn rất nhiều so với khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
Cảm ơn PGS!
Bệnh viện Bạch Mai tổ chức khám, tư vấn và chụp CT liều thấp miễn phí cho người có nguy cơ cao vào các ngày: 10/5, 17/5 và 24/5.
Các chuyên gia khuyến cáo những đối tượng sau không nên chủ quan: Người trên 50 tuổi (đặc biệt là nam giới); Người hút thuốc lá, thuốc lào lâu năm (trên 20 bao/năm); Người thường xuyên tiếp xúc với khói bụi, ô nhiễm nghề nghiệp; Người có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi (nguy cơ cao gấp 2-3 lần bình thường); Người mắc các bệnh phổi mạn tính như COPD.
