Theo UBND tỉnh Ninh Bình, việc chuyển giao nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quản lý nhà nước về lâm nghiệp, tài nguyên và môi trường; phù hợp với chủ trương sắp xếp, tinh gọn bộ máy; đồng thời tạo điều kiện phát huy hiệu quả các giá trị sinh thái, cảnh quan và di sản của Vườn quốc gia Cúc Phương gắn với chiến lược phát triển du lịch bền vững của địa phương.
Mặc dù Vườn quốc gia Cúc Phương nằm trên địa bàn ba tỉnh Ninh Bình, Thanh Hóa và Phú Thọ, song phần lớn diện tích tự nhiên, hệ sinh thái đặc trưng, các giá trị nổi bật về đa dạng sinh học, hệ thống hạ tầng quản lý, nghiên cứu khoa học và hoạt động du lịch sinh thái đều tập trung tại Ninh Bình.
Trong tổng diện tích hiện trạng 22.409 ha của Vườn, có 11.440 ha thuộc địa bàn Ninh Bình, chiếm hơn 51%; Thanh Hóa có 4.999 ha, chiếm 22,3%; Phú Thọ có 5.970 ha, chiếm 26,6%.
Theo đề xuất của tỉnh, việc giao UBND tỉnh Ninh Bình làm cơ quan quản lý trực tiếp sẽ tạo đầu mối thống nhất trong chỉ đạo, điều hành; giảm tầng nấc trung gian; nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của địa phương trong công tác bảo vệ rừng, bảo tồn thiên nhiên và khai thác bền vững các giá trị của Vườn quốc gia.
Đồng thời, việc chuyển giao sẽ tạo điều kiện thuận lợi để lồng ghép công tác bảo tồn với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, phát triển du lịch sinh thái, du lịch di sản, kinh tế xanh và không gian phát triển từ vùng núi đến vùng biển của tỉnh, bao gồm các khu vực Cồn Nổi, Giao Ninh và vùng ven biển phía Đông Nam.
UBND tỉnh Ninh Bình cũng cho rằng việc thống nhất đầu mối quản lý sẽ giúp rút ngắn quy trình xử lý các vấn đề liên quan đến đất đai, xây dựng trái phép, xâm hại tài nguyên rừng và các hành vi vi phạm pháp luật khác; qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với một trong những khu rừng đặc dụng quan trọng nhất cả nước.
Trong định hướng xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030 với đặc trưng là đô thị di sản thiên niên kỷ, đô thị sinh thái và thành phố sáng tạo, Vườn quốc gia Cúc Phương được xác định là hạt nhân của không gian sinh thái - văn hóa - du lịch. Không chỉ sở hữu hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới trên núi đá vôi có giá trị hàng đầu Việt Nam, Cúc Phương còn giữ vai trò kết nối các hệ sinh thái rừng, đất ngập nước, núi đá vôi và vùng biển, hình thành chuỗi liên kết sinh thái đặc sắc phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.
Đặc biệt, Cúc Phương còn là vùng đất có giá trị lịch sử và khảo cổ nổi bật. Nằm ở phía Đông Nam dãy núi Tam Điệp, khu vực này lưu giữ nhiều dấu tích cư trú của người tiền sử cách đây từ 7.000 đến 12.000 năm. Nhiều hiện vật khảo cổ quý giá như mộ táng, rìu đá, mũi tên đá, công cụ bằng xương và vỏ sò đã được phát hiện trong các hang động, minh chứng cho quá trình hình thành và phát triển lâu đời của cộng đồng cư dân Việt cổ.
Theo UBND tỉnh Ninh Bình, việc chuyển giao Vườn quốc gia Cúc Phương là phù hợp với chủ trương của Trung ương về tiếp tục sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và giảm sự chồng chéo trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ.
Việc chuyển giao chỉ liên quan đến mô hình tổ chức quản lý, không làm thay đổi địa giới hành chính hiện có của các địa phương; các tỉnh liên quan vẫn thực hiện quản lý nhà nước theo địa giới hành chính và phối hợp chặt chẽ trong công tác bảo vệ, phát triển rừng.
