Ngày 30/8, kính viễn vọng không gian Nancy Grace Roman - dự án có tổng kinh phí khoảng 4 tỷ USD, được đưa vào không gian từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy của NASA bằng tên lửa Falcon Heavy của SpaceX. Vụ phóng diễn ra ngay sau khi Mặt trời mọc, trong điều kiện thời tiết thuận lợi, mở đầu cho chương trình quan sát có thể kéo dài tới 1 thập kỷ.
Roman được thiết kế để nghiên cứu những vấn đề lớn vẫn chưa được giải đáp về vũ trụ, trong đó có bản chất của năng lượng tối và vật chất tối, kiểm nghiệm các lý thuyết về lực hấp dẫn ở quy mô vũ trụ, đồng thời tìm kiếm các ngoại hành tinh - nằm ngoài Hệ Mặt trời.
Bà Julie McEnery - nhà khoa học cấp cao của dự án kính viễn vọng Roman, cho biết vụ phóng đánh dấu cột mốc đặc biệt: “Đối với các kỹ sư, đây có thể là điểm kết thúc của một chặng đường, nhưng với các nhà khoa học, đây mới là điểm khởi đầu”.
“Cảm giác như chúng ta sắp bước vào một vùng đất hoàn toàn chưa biết”, bà nói.
Roman sẽ di chuyển tới Điểm Lagrange 2 (L2) - vị trí cách Trái đất khoảng 1,6 triệu km. Đây cũng là vùng hoạt động của một số đài quan sát không gian quan trọng, cho phép kính viễn vọng duy trì môi trường quan sát ổn định.
Sứ mệnh chính của Roman dự kiến kéo dài 5 năm. Tuy nhiên, NASA cho biết lượng nhiên liệu mang theo có thể cho phép kính tiếp tục hoạt động thêm khoảng 5 năm nữa.
Trong 90 ngày tới, nhóm phụ trách sứ mệnh sẽ tiến hành các bước kiểm tra, hiệu chỉnh và đưa đài thiên văn vào trạng thái hoạt động hoàn chỉnh trước khi bắt đầu chương trình nghiên cứu khoa học. Những hình ảnh độ phân giải cao đầu tiên dự kiến sẽ được gửi về Trái đất vào cuối năm nay.
Mở toang cánh cửa
Roman sẽ tiếp nối và bổ sung những kết quả mà các đài quan sát không gian nổi tiếng như kính viễn vọng không gian Hubble (phóng năm 1990) và kính viễn vọng không gian James Webb (hoạt động từ năm 2021) đạt được.
Ông Nicola Fox - lãnh đạo Ban Giám đốc sứ mệnh khoa học của NASA, ví von: “Có thể hình dung Hubble và James Webb giống như đang quan sát vũ trụ qua một lỗ khóa, còn Nancy Grace Roman sẽ mở toang cánh cửa”.
Nếu James Webb được ví như một ống kính zoom có khả năng quan sát sâu vào không gian và nhìn ngược về thời kỳ sơ khai của vũ trụ, thì Roman giống như một chiếc máy ảnh sử dụng ống kính góc rộng.
James Webb đã giúp các nhà khoa học hiểu rõ hơn về lịch sử hình thành của vũ trụ, trong đó có những phát hiện cho thấy các thiên hà đầu tiên xuất hiện sớm hơn và có quy mô lớn hơn so với những dự đoán trước đây.
Thế mạnh của Roman là khả năng quan sát những vùng không gian rộng lớn trong thời gian ngắn.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của Roman là giúp các nhà khoa học tìm hiểu rõ hơn về vật chất tối và năng lượng tối - hai thành phần bí ẩn được cho là chiếm phần lớn vũ trụ.
Để thực hiện mục tiêu này, Roman sẽ xây dựng bản đồ không gian 3 chiều toàn diện nhất về vũ trụ từ trước đến nay. Chương trình khảo sát chính, dự kiến kéo dài hơn 1 năm, sẽ quan sát hơn 2 tỷ thiên hà.
Bên cạnh nghiên cứu vũ trụ học, Roman cũng sẽ thực hiện một trong những chương trình tìm kiếm ngoại hành tinh quy mô lớn nhất từ trước đến nay.
Kính viễn vọng này được kỳ vọng sẽ phát hiện hàng nghìn hành tinh mới nằm ngoài Hệ Mặt trời, đồng thời cung cấp những dữ liệu thống kê quan trọng về các hệ hành tinh có đặc điểm tương tự hệ hành tinh của con người.
