Phải đón các anh về
Hơn 50 năm sau ngày non sông thống nhất, vẫn còn biết bao cha mẹ già tựa cửa ngóng tin con, biết bao người vợ bạc đầu mà nấm mộ chồng vẫn là một khoảng trống vô định. Rất nhiều ngôi mộ trong các nghĩa trang vẫn lặng lẽ với dòng chữ: "Liệt sĩ chưa xác định được thông tin". Chính nỗi day dứt ấy đã trở thành một mệnh lệnh tinh thần tối thượng. Trái tim của những người đồng đội, của những chiến sĩ thời bình và của cả dân tộc đồng thanh thúc giục: Phải đón các anh về! Mệnh lệnh đó truyền lửa vào đôi chân, bàn tay của các chiến sĩ thuộc các đội quy tập liệt sĩ trên khắp cả nước. Những đôi chân lại băng rừng lội suối, mở đường qua những vùng đất xa xôi. Hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ giữa thời bình luôn là một câu chuyện lay động lòng người.
Nhiệm vụ thiêng liêng này đang được bền bỉ thực hiện suốt nhiều thập kỷ qua. Đối với người lính quy tập, mỗi chuyến đi là một cuộc chạy đua với thời gian, bởi thời gian càng lùi xa, dấu vết của các phần mộ càng dễ bị xóa nhòa. Giữa đại ngàn sâu thẳm, mỗi tấc đất được lật lên không chỉ bằng cuốc xẻng, mà bằng sự nâng niu, trân trọng như đối với những người ruột thịt. Mỗi kỷ vật, mỗi hài cốt được tìm thấy không chỉ xoa dịu nỗi khắc khoải của những gia đình thân nhân suốt bao năm tháng đợi chờ, mà còn thêm nhiều câu chuyện hào hùng được hồi sinh.
Mệnh lệnh từ trái tim và cuộc chạy đua với thời gian trong chiến dịch 500 ngày đêm sẽ khép lại một giai đoạn, nhưng hành trình tri ân thì không bao giờ có điểm dừng. Chừng nào còn một liệt sĩ nằm lại giữa rừng sâu, chừng nào còn một dòng chữ "chưa xác định được thông tin" trên bia mộ liệt sĩ, thì mệnh lệnh ấy vẫn vang lên trong tâm thức mỗi người.
Việc đặt tên cho chiến dịch là "500 ngày đêm" đã tự thân nói lên tính chất khẩn cấp, một cuộc chạy đua căng thẳng trước sự bào mòn của tự nhiên và quy luật của tạo hóa. Các nhân chứng lịch sử, những cựu binh nắm giữ sơ đồ mộ chí, những người từng chôn cất liệt sĩ năm xưa, nay đều cao tuổi và không ít người đã ra đi. Mỗi một ngày trôi qua, một nhân chứng nằm xuống, là một cánh cửa thông tin có nguy cơ khép lại vĩnh viễn. Mặt khác, sự thay đổi của địa hình, địa chất do mưa lũ, sạt lở, cùng với tốc độ đô thị hóa, phát triển kinh tế đã khiến những chiến trường xưa thay đổi. Đáng ngại hơn, dưới lòng đất, thời gian đang bào mòn những gì còn lại. Các mẫu xương cốt của liệt sĩ bị phong hóa từng ngày theo điều kiện thổ nhưỡng khốc liệt. Nếu không hành động thần tốc, cơ hội để thu thập các mẫu sinh học nhằm giám định ADN sẽ ngày càng ít đi.
Những đôi chân, bàn tay không mỏi
Chiến dịch 500 ngày đêm là minh chứng sống động cho việc phối hợp sức người và sự hỗ trợ của khoa học, công nghệ, được triển khai đồng bộ trên khắp cả nước với quy mô lớn, diễn ra trên ba mặt trận then chốt: Tại các vùng rừng núi, các chiến sĩ quy tập làm việc với tinh thần khẩn trương. Hàng vạn mét khối đất đá sẽ được lật tung lên, có khi những người lính phải treo mình trên vách đá đứng, vượt qua đèo cao vực sâu để tìm đến nơi liệt sĩ yên nghỉ. Tốc độ được đẩy lên tối đa nhưng từng thao tác lại đòi hỏi sự cẩn trọng tuyệt đối, tỉ mẩn, để giữ vẹn nguyên những phần di cốt thiêng liêng.
Trong các trung tâm giám định ADN, các nhà khoa học, kỹ thuật viên sẽ trải qua những ngày làm việc căng thẳng. Việc tách chiết ADN từ những mẩu xương đã mục nát, nhiễm tạp chất sau hơn nửa thế kỷ nằm dưới lòng đất là một bài toán vô cùng hóc búa. Nhưng bằng tình yêu thương và trách nhiệm, ứng dụng những công nghệ giải trình gene tiên tiến nhất, miệt mài đối chiếu với ngân hàng dữ liệu ADN của thân nhân liệt sĩ. Mỗi một kết quả trùng khớp hiện ra trên màn hình máy tính là một lần một người lính được trả lại tên, một gia đình được xoa dịu nỗi đau.
Khi những con số của chiến dịch 500 ngày đêm được tổng kết, chúng ta nhận ra đó không phải là những con số thống kê, mà đằng sau mỗi chiếc thẻ ADN được xác định, đằng sau mỗi bộ hài cốt được quy tập là một cuộc đoàn tụ thiêng liêng sau hàng chục năm đằng đẵng chờ đợi, ngóng trông.
Một hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ được khẩn trương xây dựng và hoàn thiện. Bản đồ số về mộ chí và các khu vực tìm kiếm được cập nhật liên tục. Công nghệ đã giúp kết nối hàng triệu mảnh vỡ thông tin từ các cựu chiến binh, các cơ quan chức năng và thân nhân liệt sĩ, rút ngắn quy trình xác minh từ nhiều tháng xuống còn vài ngày, tạo nên bước đột phá về mặt tốc độ cho toàn chiến dịch.
Vĩ thanh
Khi những con số của chiến dịch 500 ngày đêm được tổng kết, chúng ta nhận ra đó không phải là những con số thống kê, mà đằng sau mỗi chiếc thẻ ADN được xác định, đằng sau mỗi bộ hài cốt được quy tập là một cuộc đoàn tụ thiêng liêng sau hàng chục năm đằng đẵng chờ đợi, ngóng trông.
Biết bao giọt nước mắt rơi trên những nấm mộ mới được khắc tên tại nghĩa trang quê nhà đúng vào dịp 27/7. Đó là những giọt nước mắt của sự thanh thản, của niềm hạnh phúc muộn màng nhưng trọn vẹn của những người mẹ, người con. Chiến dịch đã chứng minh cho thế giới thấy một sự thật: Dân tộc Việt Nam không bao giờ lãng quên những người đã hy sinh vì đất nước. Một chế độ nhân văn là một chế độ sẵn sàng huy động mọi nguồn lực, dùng cả khoa học hiện đại và tình cảm thiêng liêng nhất để thực hiện bằng được nghĩa vụ với lịch sử.
Ngày 22/3/2026, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ ban hành Quyết định số 27/QĐ-BCĐQG, phát động chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027). Chiến dịch huy động đồng bộ các lực lượng, ứng dụng công nghệ số hiện đại và xây dựng ngân hàng gen quy mô lớn để đẩy nhanh tiến độ khớp nối, xác định danh tính thông tin liệt sĩ bằng phương pháp giám định ADN.
Hơn thế nữa, chiến dịch này chính là ngọn lửa thắp sáng tinh thần yêu nước cho thế hệ trẻ hôm nay. Nhìn vào cuộc chạy đua nghẹt thở của các cha anh trên mặt trận quy tập, thế hệ thanh niên hiểu rõ hơn giá trị của độc lập, tự do. Lòng biết ơn không dừng lại ở những đóa hoa, những nén hương thắp vội ngày lễ, mà phải được chuyển hóa thành hành động cụ thể: sống có lý tưởng, học tập và lao động sáng tạo, làm chủ công nghệ để cống hiến cho sự phồn vinh của đất nước.
Ngọn lửa tri ân sẽ tiếp tục được thắp lên bằng những trái tim ấm nóng tình đồng chí, đồng bào và một tinh thần hành động quyết liệt. Đây là một bước đi mang tính đột phá, thể hiện trách nhiệm chính trị cao cả và sự tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.
