Thế nhưng phía sau bức tranh du lịch đầy sức hút ấy là một thực tế ít người biết đến, đó là cuộc vật lộn tìm nguồn nước ngọt của hơn 500 cư dân đang sinh sống trên hòn đảo này.
Sống nhờ nước mưa giữa bốn bề biển mặn
Đảo Bé (hay còn gọi là đảo An Bình) nằm cách Đảo Lớn (đặc khu Lý Sơn) khoảng 3 hải lý, có diện tích chỉ hơn 1km2 với hơn 100 hộ dân (hơn 500 nhân khẩu) sinh sống. Khác với nhiều vùng đảo khác, nơi đây gần như không có nguồn nước ngầm tự nhiên do đặc điểm địa chất đặc biệt. Điều đó đồng nghĩa với việc người dân không thể đào giếng để lấy nước sinh hoạt.
Trong câu chuyện bên bờ biển, anh Hiệp (một cán bộ địa phương) kể vui rằng đảo Bé từng nổi tiếng với đủ thứ “không”. Không có điện, đường sá còn khó khăn, trường lớp, trạm y tế hạn chế, nước ngọt lại càng hiếm. Có thời gian trên đảo còn không có cả chuột. Tàu thuyền phải neo ngoài xa rồi đi thúng vào nên chuột không thể theo ra đảo. Sau này cảng phát triển, tàu bè qua lại nhiều thì chuột mới xuất hiện.
Nhiều thế hệ nay, cư dân trên đảo Bé sống chủ yếu nhờ nước mưa. Trên mái nhà nào cũng có hệ thống máng dẫn nước vào bể chứa hoặc những chiếc lu lớn. Mỗi khi mùa mưa đến, người dân tranh thủ tích trữ từng mét khối nước để sử dụng suốt mùa nắng. Nước mưa vì thế được xem như tài sản quý giá nhất của mỗi gia đình.
Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy (trú thôn Bắc An Bình) cho biết, những tháng cao điểm du lịch cũng là thời điểm người dân lo nhất về nước ngọt. Khách đến đông thì mừng vì có thêm thu nhập, nhưng nước lại càng phải tiết kiệm hơn. Ở đây không thể dùng thoải mái như trong đất liền được. Từ tắm giặt, nấu ăn đến sinh hoạt hằng ngày đều phải tính toán. Có khi cả nhà nhắc nhau tắm nhanh, giặt đồ gom nhiều ngày mới giặt một lần để dành nước cho những ngày nắng kéo dài.
Những năm thiếu mưa, khi nguồn nước dự trữ cạn kiệt, người dân buộc phải mua nước từ đảo Lớn vận chuyển sang. Giá nước khi đến tay người dân thường cao gấp nhiều lần so với đất liền, trở thành gánh nặng đối với nhiều gia đình.
Không chỉ người dân, chính quyền địa phương cũng từng nhiều lần tìm cách giải bài toán nước ngọt. Hơn một thập kỷ trước, các đoàn khảo sát địa chất được mời ra đảo để khoan thăm dò, tìm kiếm nguồn nước ngầm. Tuy nhiên, mọi nỗ lực đều không mang lại kết quả.
Trên đảo còn lưu truyền câu chuyện rằng đảo Bé vốn tách ra từ đảo Lớn từ hàng triệu năm trước. Bên trong cấu trúc địa chất có nhiều khe rỗng nên nước mưa thấm xuống rồi chảy thẳng ra biển, không thể tích tụ thành mạch nước ngầm như ở nhiều nơi khác.
Loay hoay tìm lời giải cho “cơn khát”
Những ngày hè, khi dòng khách du lịch liên tục đổ về đảo Bé, áp lực về nguồn nước càng trở nên rõ rệt. Ngồi trước hiên nhà nhìn khách du lịch qua lại tấp nập, ông Lê An Phú (70 tuổi, trú thôn Bắc An Bình) nói rằng người dân nơi đây đã quen với cảnh thiếu nước từ lâu. “Bao đời nay vẫn vậy. Sinh ra ở đây thì phải thích nghi để sống. Người dân đảo ít nước nên có khi tính tình khô khan, nhưng lòng dạ thì rộng như biển”, ông Phú cười sảng khoái.
Khi được hỏi về việc kiến nghị cải thiện nguồn nước, ông Phú cho biết người dân nhiều lần phản ánh nhưng cũng hiểu những khó khăn của địa phương. Có ai muốn dân khổ đâu. Nhưng làm hạ tầng trên đảo rất tốn kém. Người dân hiểu điều đó nên chỉ mong từng bước một, cuộc sống sẽ khá hơn.
Cách nhà ông Phú không xa, chị Bảy Thanh (47 tuổi) đang tất bật pha những ly nước rong mơ phục vụ du khách. Hơn 20 năm làm dâu trên đảo, chị đã quá quen với cuộc sống tiết kiệm nước. “Lúc mới ra đây sống cũng thấy bất tiện lắm. Nhưng rồi mình cũng quen dần. Giờ có nhà máy lọc nước biển thành nước ngọt nên đỡ hơn trước nhiều, nhưng vẫn chưa đủ cho nhu cầu”, chị Thanh nói.
Theo chị Thanh, mỗi nhân khẩu trên đảo được cấp định mức khoảng 2m3 nước mỗi tháng từ hệ thống cấp nước tập trung. Với các hộ gia đình bình thường, lượng nước này cơ bản đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thiết yếu. Tuy nhiên, đối với những hộ kinh doanh dịch vụ du lịch, homestay hay ăn uống thì lại là câu chuyện khác. Hết nước thì phải mua từ đảo Lớn, nếu dùng quá số lượng quy định sẽ bị phạt nặng
“Gia đình tôi có bốn người được khoảng 8 khối nước mỗi tháng. Nấu ăn, tắm giặt thì tạm đủ. Nhưng làm du lịch thì rất khó vì khách cần nhiều nước sinh hoạt hơn. Đó cũng là lý do số lượng cơ sở lưu trú trên đảo Bé chưa thể phát triển mạnh”, chị Thanh chia sẻ.
Thực tế, vài năm gần đây, đảo Bé nổi lên như một điểm đến hấp dẫn của du lịch Lý Sơn. Các mô hình homestay, dịch vụ lưu trú và ăn uống phát triển nhanh, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân. Song cùng với đó là nhu cầu sử dụng nước ngày càng gia tăng.
Ông Nguyễn Văn Huy - Chủ tịch UBND đặc khu Lý Sơn thừa nhận, nước ngọt vẫn là bài toán khó nhất đối với đảo Bé. Không phải địa phương không muốn giải quyết mà là nguồn lực còn hạn chế. Giữa biển khơi, không có nước ngầm nên việc bảo đảm nước sinh hoạt cho người dân rất khó khăn. Chính quyền luôn cố gắng tìm giải pháp để hỗ trợ bà con trong khả năng có thể.
Những năm qua, chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan đã triển khai nhiều giải pháp như sửa chữa hệ thống lọc nước, đầu tư thêm bể chứa và hỗ trợ vận chuyển nước trong mùa khô. Dẫu vậy, với đặc thù không có nguồn nước ngầm tự nhiên, bài toán nước ngọt ở đảo Bé vẫn chưa có lời giải căn cơ.
Theo ông Huy, để hỗ trợ người dân, từ năm 2012, nhà máy xử lý nước biển thành nước ngọt đã được đưa vào hoạt động tại đảo Bé. Công trình có vốn đầu tư khoảng 1 triệu USD, tương đương hơn 20 tỷ đồng vào thời điểm đó, với công suất thiết kế 200m3 nước mỗi ngày.
Nhà máy từng mang lại nhiều kỳ vọng trong việc giải quyết tình trạng thiếu nước sinh hoạt cho người dân. Tuy nhiên, trải qua hơn 10 năm vận hành, hệ thống thiết bị đã bị xuống cấp, hư hỏng hoặc thiếu nguồn điện phù hợp, khiến việc cung cấp nước không ổn định. Hiện tại, nhà máy chỉ đủ phục vụ từ 40-50% so với nhu cầu thực tế của người dân.
“Chúng tôi cũng đã kiến nghị các cấp có thẩm quyền quan tâm hỗ trợ kinh phí sửa chữa, nâng cấp để nâng cao khả năng cung cấp nước cho người dân và phục vụ phát triển du lịch”, ông Huy nói thêm.
