Ngăn chặn tình trạng khoán trắng, bán giấy phép
Tham gia thảo luận, đại biểu Hoàng Xuân Tân (đoàn Quảng Trị) nêu vấn đề về hoạt động liên kết xuất bản và phát hành xuất bản phẩm trên môi trường mạng.
Theo ông Tân, về hoạt động liên kết xuất bản, có tình trạng "khoán trắng", "bán giấy phép". Dự thảo luật đã quy định trách nhiệm của từng bên, trong đó nhà xuất bản chịu trách nhiệm về nội dung, các bên liên kết thực hiện các công việc theo hợp đồng và nhà xuất bản có trách nhiệm kiểm tra, giám sát; tuy nhiên, trên thực tế, nhiều nhà xuất bản vẫn “khoán trắng cho các liên kết”.
Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định rõ ràng theo hướng “nhà xuất bản là đơn vị chủ trì và phải chịu trách nhiệm cuối cùng về nội dung, chất lượng và tính hợp pháp của mọi xuất bản phẩm liên kết”.
Đối với hoạt động phát hành trên môi trường mạng, ông Tân cho biết bản thân từng nhiều lần mua sách trên sàn thương mại điện tử lớn nhưng không thấy thông tin về giấy phép xuất bản, số lượng in hay thời điểm xuất bản. Điều này khiến ông nghi ngờ “họ bán tác phẩm lậu”.
Từ đó, ông Tân đề nghị dự thảo luật bổ sung quy định yêu cầu “các sàn thương mại điện tử phải chịu trách nhiệm đầy đủ đối với việc bán và phát hành các xuất bản phẩm trên mạng đối với những tác phẩm không đủ điều kiện”. Theo ông, quy định này cần được luật hóa rõ ràng, bên cạnh việc các sàn phải tuân thủ pháp luật về thương mại điện tử.
Bảo đảm thống nhất quy định liên quan quyền tự do ngôn luận và xuất bản
Cũng đóng góp ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên (đoàn An Giang) đề cập đến quy định đối với nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng.
Nữ đại biểu đánh giá đây là điểm mới, cần thiết nhận diện các hình thức sáng tạo, phổ biến nội dung số có tính chất tương tự xuất bản phẩm. Tuy nhiên, theo bà, dự thảo mới chỉ bổ sung khái niệm tại điều 4 nhưng chưa có các quy định cụ thể để điều chỉnh hoạt động này.
"Nếu đã đưa khái niệm vào luật thì cần quy định rõ mục đích quản lý, phạm vi điều chỉnh, cơ quan quản lý, cách thức quản lý cũng như các hành vi vi phạm và chế tài xử lý. Hiện nay dự thảo mới có khái niệm nhưng chưa có quy định cụ thể để triển khai", đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên nói.
Đại biểu cũng đề nghị làm rõ ranh giới giữa hoạt động xuất bản với các trường hợp không phải là hoạt động xuất bản trên môi trường số.
Đại biểu Trương Hồ Hải (đoàn An Giang) cho rằng, việc việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản diễn ra trong bối cảnh dư luận đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực xuất bản sau một số vụ việc “lình xình”, lưu ý không nên vì những vụ việc đó mà thiết kế các quy định theo hướng siết chặt quá mức.
Theo ông, những quy định được xây dựng để xử lý vấn đề của một thời điểm có thể phù hợp khi dư luận đang nóng, nhưng sẽ khó phát huy hiệu quả về lâu dài. "Có thể ở thời điểm dư luận đang rất quan tâm thì những quy định đó là hợp lý, nhưng khi bối cảnh thay đổi thì có thể sẽ không còn hợp lý nữa", đại biểu Trương Hồ Hải nhấn mạnh.
Theo đại biểu, dự thảo cần rà soát kỹ các khái niệm, định nghĩa để bảo đảm thống nhất, nhất là các quy định liên quan quyền tự do ngôn luận và quyền tự do xuất bản. Đáng chú ý, khái niệm về "nội dung do tổ chức, cá nhân tạo lập và phổ biến đến công chúng trên không gian mạng" cần được làm rõ, tránh đồng nhất các bài viết, video, infographic hay nội dung chia sẻ trên Facebook, YouTube, TikTok với hoạt động xuất bản.
Đại biểu nhấn mạnh, bản chất của xuất bản là quá trình tạo lập xuất bản phẩm để in hoặc phát. Nếu ranh giới giữa hoạt động xuất bản và việc công dân đăng tải, chia sẻ thông tin trên môi trường số không được xác định rõ, có thể dẫn đến chồng lấn với quyền tự do bày tỏ ý kiến của người dân.
