"Không thể đánh đồng mọi khoản chi..."
Tiếp tục chương trình Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, các đại biểu cho ý kiến về dự án Luật Điện lực (sửa đổi) cùng một số nội dung quan trọng khác.
Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng), điện là đầu vào thiết yếu của nền kinh tế, đồng thời gắn với sinh hoạt hằng ngày của từng gia đình. Do vậy, cần một cơ chế đủ mạnh để huy động đầu tư phát triển nguồn điện, lưới điện, bảo đảm cung cấp điện ổn định và an ninh năng lượng quốc gia.
Tuy nhiên, chính vì tính thiết yếu đó, mọi thay đổi trong cơ chế giá điện cần được xem xét hết sức thận trọng dưới góc độ quyền lợi của người sử dụng điện.
Theo đại biểu đoàn Hải Phòng, vấn đề Quốc hội cần quan tâm là: Chi phí nào được coi là hợp lý để được thu hồi, rủi ro nào do nhà đầu tư chịu trách nhiệm và trong trường hợp nào chi phí được tính vào giá điện mà người dân, doanh nghiệp phải trả?
“Không thể đánh đồng mọi khoản chi thực tế của một dự án với chi phí hợp lý mà xã hội phải gánh chịu”, bà Nga nói.
Từ đó, bà Nga đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để thể hiện rõ ở cấp luật nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai và phân bổ rủi ro một cách hợp lý giữa các chủ thể. Các phương pháp tính giá, mức lợi nhuận và quy trình cụ thể sẽ do Chính phủ quy định chi tiết.
Cũng theo đại biểu, giá điện hợp lý không đồng nghĩa với giá điện thấp bằng mọi cách, bởi thiếu nguồn lực đầu tư cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến an ninh cung cấp điện. Nhưng giá điện hợp lý cũng không thể là cơ chế chuyển mọi rủi ro và chi phí của hoạt động đầu tư, kinh doanh sang người sử dụng điện.
“Điều chúng ta cần là một khuôn khổ minh bạch, trong đó nhà đầu tư có cơ hội thu hồi chi phí chính đáng, đơn vị điện lực có động lực nâng cao hiệu quả, còn người dân biết mình đang trả tiền cho những khoản chi phí nào và được bảo vệ trước các khoản chi không hợp lý”, bà Nga nói.
Hạn chế thấp nhất tác động đến sinh hoạt của người dân
Theo đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn Cần Thơ), dù cơ chế mua bán điện trực tiếp và thị trường bán buôn điện cạnh tranh đã có bước tiến, việc xác định giá điện và đàm phán hợp đồng mua bán điện vẫn là điểm nghẽn.
Nữ đại biểu nhìn nhận, mô hình mua bán điện hiện nay phụ thuộc lớn vào EVN trong vai trò độc quyền mua và phân phối. Chi phí nhiên liệu đầu vào tăng thì Tập đoàn Điện lực Việt Nam phải gánh chịu rủi ro tài chính lớn, gián tiếp đe dọa đến an ninh tài chính ngành điện và khả năng thanh toán cho các nhà đầu tư tư nhân.
Vẫn theo đại biểu, giá bán lẻ điện sinh hoạt vẫn mang tính trợ giá và điều tiết giá để bảo vệ đời sống nhân dân. Tuy nhiên, điều này vô hình làm triệt tiêu động lực tham gia của các nguồn điện sạch giá cao, có thể khiến người dân sẽ gặp phải thiếu điện cục bộ vào giờ cao điểm.
Từ đó, đại biểu kiến nghị bổ sung cơ chế đặc thù cho phép cam kết tỷ lệ lượng điện bao tiêu tối thiểu dài hạn ở mức thích hợp và cơ chế chuyển đổi giá nhiên liệu đầu vào vào giá bán điện trong hợp đồng mua bán điện đã ký kết. Việc luật hóa nhằm tạo hành lang minh bạch, tránh cơ chế xin - cho riêng biệt cho từng dự án.
Tiếp thu, giải trình sau đó, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết, trên thực tế, các cơ chế ưu đãi sẽ được thể hiện thông qua cơ chế giá và cơ chế hoàn vốn đầu tư.
Dự thảo Luật chỉ quy định về nguyên tắc, sau đó các chính sách ưu đãi cụ thể sẽ được thể chế hóa trong các văn bản hướng dẫn, như chính sách đối với điện gió ngoài khơi và chính sách về giá điện.
Trước ý kiến cho rằng việc áp dụng giá điện cao điểm, thấp điểm đối với khách hàng sinh hoạt cần có lộ trình, Thứ trưởng cho biết, Bộ Công Thương sẽ trình Chính phủ ban hành lộ trình áp dụng giá bình quân theo hướng hạn chế thấp nhất những tác động đến sinh hoạt của người dân.
Về xóa bỏ bù chéo giá điện và bảo đảm cân đối tài chính cho EVN, Thứ trưởng cho hay, vấn đề này liên quan trực tiếp đến cơ chế giá điện và cân đối vĩ mô, trong đó có chỉ số CPI.
Ông nhấn mạnh, mặc dù giá điện cần bảo đảm phản ánh đúng các chi phí hợp lệ, nhưng đồng thời phải bảo đảm các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và an sinh xã hội cho người dân.
