Giảm tác hại thuốc lá: Từ hoài nghi đến thực tiễn hóa
Dù Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vẫn tiếp cận thận trọng bên cạnh hai trụ cột truyền thống là giảm cung và giảm cầu, giảm tác hại thuốc lá đang có những chuyển biến đáng chú ý tại Hoa Kỳ. Tại đây, câu chuyện giảm tác hại đang dần vượt ra khỏi tranh luận “có nên hay không” để từng bước đi vào thực tiễn quản lý.
Cụ thể, FDA đã thí điểm một quy trình đánh giá rút gọn, cho phép hoàn tất việc xem xét sáu sản phẩm thuốc lá không khói (TLKK) chỉ trong ba tháng và phê duyệt thêm bốn sản phẩm khác trong năm 2026 sau khi đánh giá lợi ích sức khỏe cộng đồng lớn hơn rủi ro. TS. Heidi Overton – ứng viên Giám đốc FDA – khẳng định các quyết định phê duyệt gần đây đối với sản phẩm TLKK đều có cơ sở khoa học vững chắc, khi các nhà khoa học của FDA xác định những sản phẩm này đáp ứng tiêu chuẩn "phù hợp để bảo vệ sức khỏe cộng đồng".
Đáng chú ý hơn, giảm tác hại đã vượt khỏi phạm vi quản lý thuốc lá đơn thuần để đi vào các chính sách công khác. Điều 707 trong Dự luật Ủy quyền Quốc phòng Hoa Kỳ (NDAA) năm tài khóa 2027 đề xuất chương trình thí điểm cho phép quân nhân đang hút thuốc tiếp cận các sản phẩm không khói. Đề xuất xuất phát từ các dữ liệu cho thấy TLKK chứa nicotine có thể giúp tăng tỷ lệ cai thuốc tới 59% so với các liệu pháp thay thế nicotine truyền thống, trong khi chi phí y tế liên quan đến hút thuốc trong quân đội Mỹ được ước tính khoảng 4,5 tỷ USD mỗi năm.
Song song đó, FDA cũng đang đẩy mạnh truyền thông về nguy cơ tương đối của các sản phẩm nicotine. Trước xu hướng suy giảm tỷ lệ người trưởng thành hiểu đúng về mức độ rủi ro khác nhau giữa các sản phẩm nicotine trong giai đoạn 2012-2022, cơ quan này đang nghiên cứu giải pháp giúp người hút thuốc tiếp cận thông tin khoa học đầy đủ hơn, mà không làm suy yếu thông điệp phòng ngừa dành cho thanh thiếu niên. Đây là một cấu phần quan trọng của mô hình giảm tác hại hiện đại: người dân không chỉ được khuyến khích từ bỏ thuốc lá mà còn cần được cung cấp thông tin chính xác để đưa ra những quyết định phù hợp đối với sức khỏe.
Tháo gỡ nút thắt thể chế để đẩy nhanh các sản phẩm hợp pháp ra thị trường
Nếu những tuyên bố gần đây từ FDA cho thấy sự thay đổi trong cách tiếp cận đối với các sản phẩm nicotine, thì việc xem xét lại quy trình cấp phép lại cho thấy một bước chuyển quan trọng hơn: chính quyền Mỹ đang nỗ lực tháo gỡ những điểm nghẽn thể chế có thể làm chậm quá trình đưa các sản phẩm đã đáp ứng yêu cầu pháp lý ra thị trường.
Trọng tâm của thay đổi này là quy trình PMTA (Premarket Tobacco Product Application - Quy trình thẩm định và cấp phép sản phẩm thuốc lá mới trước khi đưa ra thị trường). Theo The Wall Street Journal, Reuters và Tobacco Reporter, chính quyền Tổng thống Donald Trump đang xem xét điều chỉnh các yêu cầu PMTA được áp dụng từ năm 2021. Định hướng này không chỉ nhằm rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, mà còn hướng tới quy trình đánh giá minh bạch, nhất quán và dễ dự đoán hơn đối với doanh nghiệp.
Việc rà soát PMTA vì vậy không đơn thuần là câu chuyện nới lỏng hay siết chặt quản lý, mà là thiết kế một cơ chế đánh giá hiệu quả, giúp các sản phẩm đạt tiêu chuẩn khoa học được đánh giá và cấp phép trong thời gian hợp lý. Khi quy trình minh bạch và dễ dự đoán hơn, thị trường hợp pháp sẽ có thêm điều kiện phát triển dựa trên các chuẩn mực chất lượng, thông tin sản phẩm và kiểm soát độ tuổi, qua đó tăng khả năng cạnh tranh với thị trường bất hợp pháp. Đối với các sản phẩm TLKK, đây là yếu tố quan trọng để mở rộng lựa chọn cho người trưởng thành và củng cố mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Hãng Reuters dẫn lời một người phát ngôn của Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS): “Chính quyền Trump cam kết ngăn nicotine đến tay trẻ em, loại bỏ các sản phẩm TLKK phi pháp khỏi thị trường và cung cấp những giải pháp thay thế an toàn hơn cho người trưởng thành muốn từ bỏ thuốc lá điếu.”
Tại Diễn đàn Thuốc lá và Nicotine Toàn cầu (GTNF) 2026, TS. Bret Koplow, Giám đốc Trung tâm Sản phẩm Thuốc lá thuộc FDA cho biết, chiến lược quản lý nicotine trong giai đoạn tới cần đồng thời theo đuổi ba mục tiêu: ngăn thanh thiếu niên bắt đầu sử dụng nicotine; hỗ trợ người trưởng thành cai thuốc hoặc chuyển đổi hoàn toàn sang các lựa chọn có nguy cơ thấp hơn đáng kể; và cung cấp thông tin chính xác về mức độ rủi ro tương đối giữa các sản phẩm nicotine cho người tiêu dùng và nhân viên y tế.
Cách tiếp cận này cho thấy Hoa Kỳ không xem giảm tác hại là sự đánh đổi giữa bảo vệ thế hệ trẻ và hỗ trợ người đang hút thuốc, mà là công cụ để đạt được cả hai mục tiêu. Qua việc kiểm soát khả năng tiếp cận của thanh thiếu niên, ngăn thị trường bất hợp pháp, cung cấp thông tin dựa trên bằng chứng khoa học và mở rộng các lựa chọn có nguy cơ thấp hơn cho người trưởng thành, giảm tác hại đang dần trở thành một trụ cột trong chiến lược sức khỏe cộng đồng của Hoa Kỳ.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là quản lý sản phẩm nicotine, mà là bảo vệ tốt hơn mọi nhóm đối tượng trong xã hội và giảm gánh nặng bệnh tật, chi phí y tế do hút thuốc gây ra trong dài hạn.
Công bố trên website FDA về việc cơ quan này đang cân nhắc rút ngắn quy trình thẩm định hồ sơ cấp phép kinh doanh sản phẩm thuốc lá mới.
