Trận mưa lớn kéo dài từ chiều đến tối 10/9 khiến nhiều khu vực ở TPHCM ngập nặng. Tại đường số 40, phường Hiệp Bình, nước tràn vào hàng chục nhà dân, có nơi ngập sâu khoảng 1 m và đến sáng 11/9 vẫn chưa rút hết, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt của người dân.
Sinh sống tại đường số 40, phường Hiệp Bình, chị Đỗ Thị Thanh Tâm cho biết mưa bắt đầu từ tối 10/9 và kéo dài nhiều giờ khiến nước dâng nhanh. Đến sáng hôm sau, sân, bếp và nhiều khu vực trong nhà vẫn chìm trong nước. “Nước tràn vào nhà, có lúc dâng hơn 1 m, cao ngang ngực người lớn. Căn bếp ngập hoàn toàn, gia đình tôi phải thức đêm kê đồ đạc lên cao. Khu vực này cứ mưa lớn là ngập sâu, nước dâng nhanh nhưng rút rất chậm, người dân sinh hoạt rất khó khăn”, chị Tâm kể.
Theo UBND phường Hiệp Bình, ảnh hưởng của trận mưa lớn chiều tối 10/9 kết hợp với triều cường khiến nhiều khu vực trên địa bàn bị ngập. Các đường số 38, 40, 42 cùng nhiều hẻm thuộc khu phố 40, 41 bị nước bao phủ, ảnh hưởng đến đời sống người dân. Riêng đường số 40 ghi nhận gần 30 căn nhà bị ảnh hưởng bởi nước ngập.
Tình trạng ngập bắt đầu khoảng 20h ngày 10/9 và đến 11h ngày 11/9 mới cơ bản chấm dứt. Qua khảo sát, UBND phường Hiệp Bình xác định một số cống trên đường số 40 gặp lỗi kỹ thuật, không thể ngăn nước khi triều cường dâng. Bên cạnh đó, lượng rác lớn kết hợp bùn đất tạo thành lớp chắn tại các cửa thu nước hoặc van cống, khiến nước không thể thoát ra sông, kênh khi triều xuống hoặc khi mở cửa xả.
Theo Trung tâm Quản lý giao thông và Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng TPHCM, trận mưa bắt đầu từ trưa 10/9, tăng mạnh trong khoảng 17-20h rồi giảm dần. Mưa lớn khiến 33 tuyến đường bị ngập. Khu vực TP Thủ Đức (cũ) và Bình Dương (cũ) chịu ảnh hưởng nặng. Trên đường Tô Ngọc Vân, Nguyễn Duy Trinh, một số đoạn ngập sâu 40-45 cm. Tại khu Thảo Điền và khu vực chợ Thủ Đức, các tuyến Quốc Hương, Dương Văn Cam, Hồ Văn Tư ngập khoảng 30 cm. Đây đều là những điểm thường xảy ra ngập khi mưa lớn.
Hầm chui An Phú, phường Bình Trưng có đoạn ngập từ 0,8-1 m. Nước ngập khiến một số ôtô chết máy khi lưu thông qua hầm chui này. Công trình phải tạm đóng, phương tiện dồn lên các tuyến đường phía trên, gây ùn tắc tại cửa ngõ phía Đông thành phố trong đêm 10/9 và sáng 11/9.
Trước tình trạng ngập, các lực lượng chức năng huy động xe chuyên dụng, máy bơm hút nước, đồng thời khơi thông hệ thống thoát nước. Đến chiều 11/9, hầm chui An Phú mới hoạt động trở lại.
Theo thống kê của Sở Xây dựng TPHCM, lượng mưa tại trạm Thảo Điền vượt 153 mm, cao nhất từ đầu năm. Khoảng 16 trạm đo khác cũng ghi nhận lượng mưa lớn, trong đó Dương Văn Cam gần 140 mm; Thanh Đa và Dương Quảng Hàm gần 137 mm; Nguyễn Thị Sẳng hơn 129 mm; Bình Hưng Hòa hơn 120 mm.
Hạ tầng thoát nước chưa đồng bộ
TPHCM nằm trên nền đất yếu, phần lớn hình thành từ các lớp trầm tích sông - biển, nên tình trạng sụt lún đang tạo thêm áp lực cho bài toán chống ngập. Theo Sở Xây dựng TPHCM, khu vực TPHCM (cũ) lún trung bình khoảng 2 cm mỗi năm; nhiều nơi ghi nhận tốc độ 2-5 cm/năm, thậm chí 7-8 cm/năm. Trong vòng 10-12 năm, mức lún phổ biến khoảng 20-30 cm, một số điểm đã vượt 50 cm.
Khi nền đất tiếp tục hạ thấp, độ dốc tự nhiên của hệ thống thoát nước cũng giảm theo, khiến nước khó tự chảy vào cống, kênh rạch. Các công trình vốn được thiết kế theo một cao độ nhất định, nên ngày càng giảm khả năng chống chịu trước các trận mưa lớn và triều cường.
Trong khi đó, hệ thống thoát nước của thành phố có quy mô rất lớn, với hơn 7.200 km cống, khoảng 319.000 hầm ga, 1.671 cửa xả, gần 500 van ngăn triều và khoảng 971 km kênh rạch. Tuy nhiên, mạng lưới này được hình thành qua nhiều giai đoạn, với tiêu chuẩn, cao độ và quy mô khác nhau, dẫn đến tình trạng chưa đồng bộ giữa các khu vực.
Thực tế, có nơi cống chính đã được cải tạo nhưng hệ thống cống nhánh chưa đáp ứng; một số tuyến kênh mới chỉ được chỉnh trang từng đoạn. Trong khi đó, cửa xả, cống và các công trình kiểm soát triều chưa phải lúc nào cũng được kết nối khép kín theo từng lưu vực, khiến khả năng tiêu thoát nước ở một số khu vực còn hạn chế.
Ông Trịnh Quốc Dũng, Phó trưởng Phòng Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng TPHCM, cho biết thành phố đã ban hành kế hoạch thoát nước, chống ngập năm 2026 nhằm chủ động ứng phó trong mùa mưa. Theo đó, trong năm nay, thành phố đặt mục tiêu hoàn thành 9 dự án trọng điểm, giải quyết dứt điểm 3 trong 50 vị trí được xác định là ngập nặng, với tiêu chí ngập sâu từ 30 cm trở lên và kéo dài hơn 30 phút. Ba vị trí được ưu tiên gồm đường Phan Văn Hớn, đường Bình Quới và nút giao quốc lộ 51 - Huỳnh Thúc Kháng. Tổng mức đầu tư 9 dự án hơn 7.150 tỷ đồng. “Đối với 47 vị trí còn lại, thành phố tiếp tục xử lý trong giai đoạn 2026-2030”, ông Dũng cho biết. Sở Xây dựng đã tham mưu UBND TPHCM xây dựng kế hoạch thoát nước, chống ngập giai đoạn này để từng bước xử lý các điểm ngập còn lại.
Cần chuyển đổi tư duy chống ngập
Theo ông Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, quy hoạch TPHCM cần tính đến khả năng ứng phó với các cú sốc tương lai như biến đổi khí hậu, nước biển dâng… Sông, kênh rạch, vùng ngập nước, không gian xanh và hành lang sinh thái cần được xem là hạ tầng chống chịu tự nhiên của đô thị, góp phần kiểm soát ngập, điều hòa khí hậu và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. “Cần chuyển tư duy từ chống ngập sang quản trị nước đô thị, xác định rõ những khu vực phải giữ nước, những vùng có thể phát triển và những vùng cần hạn chế đô thị hóa”, ông Chính nói.
Bên cạnh các dự án trọng điểm, ngành xây dựng tiếp tục triển khai các giải pháp thường xuyên nhằm tăng khả năng tiêu thoát nước và hạn chế phát sinh điểm ngập mới. Các đơn vị quản lý hệ thống thoát nước được yêu cầu thường xuyên kiểm tra, duy tu, sửa chữa những vị trí cống xuống cấp; nạo vét lòng cống, kênh rạch; lắp đặt và vận hành van ngăn triều tại các cửa xả. Thành phố cũng thực hiện đấu nối cống, mở thêm hướng thoát nước và vận hành các trạm bơm hỗ trợ tiêu thoát nước, kiểm soát triều.
Theo ông Dũng, việc giữ thông thoáng hệ thống thoát nước cũng được chú trọng. Sở Xây dựng phối hợp với UBND các phường, xã, đặc khu vận động người dân không xả rác ra đường, kênh, rạch; đồng thời xử lý những trường hợp cố tình xả rác gây tắc nghẽn cống thoát nước.
Trung tâm Quản lý giao thông và Hạ tầng kỹ thuật TPHCM được giao tổ chức ứng trực, vớt rác tại các miệng thu trước, trong và sau mưa. Khi xảy ra ngập hoặc có nguy cơ ngập cao, lực lượng chức năng chủ động triển khai phương án ứng cứu, tổ chức trực cơ động 24/7. “Sở Xây dựng tiếp tục chỉ đạo các đơn vị theo dõi sát diễn biến thời tiết, tổ chức trực ban ứng trực theo phương châm ‘bốn tại chỗ’, kịp thời xử lý sự cố nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại về người và tài sản trong mùa mưa bão”, ông Dũng nói.
