Giao kèo 8 triệu đồng một lần người sống nằm trong quan tài

Sau Chị dâu và Cục vàng của ngoại, Khương Ngọc tiếp tục trở lại với câu chuyện gia đình, nhưng đặt trong một không gian ít được điện ảnh Việt khai thác, đó là trại hòm và nghề mai táng.

Lên hương còn những nút thắt chưa được giải quyết thỏa đáng, song ý tưởng khác biệt, chất hài đen cùng dàn diễn viên thực lực giúp phim tạo được màu sắc riêng. Phim vượt mốc doanh thu 20 tỷ đồng chỉ sau hai ngày ra rạp.

Tâm (Võ Tấn Phát) là chàng trai cần tiền gấp để chữa bệnh cho mẹ - bà Lan (Tuyết Thu). Trong lúc túng quẫn, anh gặp bà Mũi (Hồng Đào), chủ một trại hòm ế ẩm sắp phải đóng cửa. Hai người đi đến giao kèo kỳ quặc: Tâm nhận 8 triệu đồng để “nằm hòm cầu vận”, hy vọng giúp bà Mũi đổi vận làm ăn.

Một người cố giữ nghề, một người cố cứu mẹ. Từ chiếc quan tài ấy, những bí mật gia đình và món nợ ân tình bị chôn vùi nhiều năm dần được hé lộ.

Mượn chuyện quan tài nói về người đang sống

Điểm thú vị đầu tiên của Lên hương là lựa chọn nghề mai táng thành chất liệu chính. Phim đưa khán giả vào thế giới của trại hòm, đám tang và tục ngủ trong quan tài cầu vận - không gian vừa lạnh lẽo vừa chứa nhiều nghịch lý.

Người bình thường chẳng ai mong gia đình có tang. Nhưng với người sống bằng nghề mai táng, mỗi đám tang đồng nghĩa với một công việc mới. Trại hòm bán được hàng thì người chủ có tiền trang trải cuộc sống, nhưng việc làm ăn thuận lợi cũng có nghĩa ở đâu đó vừa có một gia đình chịu mất mát.

Từ nghịch lý ấy, Lên hương gợi ra câu hỏi đáng suy nghĩ. Khi nỗi đau của người khác trở thành kế sinh nhai của mình, đâu là ranh giới giữa mưu sinh và lương tâm?

Đây cũng là nền tảng cho chất hài đen của phim. Chuyện quan tài, đám ma hay người chết vốn rất dễ trở nên phản cảm nếu bị sử dụng quá tay, nhưng Khương Ngọc và Tấn Hoàng Thông phần lớn giữ được giới hạn. Tiếng cười đến từ những tình huống tréo ngoe của nghề nghiệp, đặc biệt khi nhóm người chẳng mấy chuyên nghiệp được gom lại để lo một đám tang.

Tuy nhiên, phim không đi quá sâu vào những vấn đề đạo đức của nghề mai táng. Sau phần đầu tương đối thú vị, câu chuyện chuyển trọng tâm sang gia đình, tình mẹ con và những ân oán trong quá khứ.

Sự thay đổi này khiến Lên hương bớt đi nét độc đáo ban đầu, nhưng đồng thời đưa phim trở về vùng sở trường quen thuộc của Khương Ngọc. Những gia đình có người thương nhau rất nhiều nhưng không biết cách nói ra.

Phim không sa đà vào chuyện yêu đương dù Tâm và Ánh (Hạ Anh) có sự ăn ý. Thay vào đó, mẹ - con mới là điểm neo cảm xúc. Tâm lao vào kiếm tiền chữa bệnh cho mẹ. Bà Lan thương con nhưng có lựa chọn riêng trước bệnh tật. Bà Mũi bên ngoài lạnh lùng, bất cần nhưng phía sau lại là những tổn thương kéo dài nhiều năm.

Qua những mối quan hệ ấy, phim đưa ra một thông điệp giản dị. Sự hiếu nghĩa đôi khi không nằm ở mâm cao cỗ đầy hay một đám tang xa hoa cho thiên hạ nhìn vào, mà là còn kịp ở bên nhau khi có thể.

Chi tiết tạo cảm xúc tốt là tiếng kèn bài Phép màu vang lên trong đám tang. Cảnh phim có đủ sự hài hước, rờn rợn và buồn bã, phù hợp với tinh thần chung của tác phẩm. Phim mượn sự lạnh lẽo của quan tài để nhắc những người còn sống nhìn lại cách mình đối xử với nhau.

Diễn viên bù đắp khoảng trống kịch bản

Điểm chắc chắn nhất của Lên hương nằm ở dàn diễn viên. Nghệ sĩ Hồng Đào tạo được hình ảnh khác biệt với bà Mũi - người phụ nữ cộc cằn, kỳ quặc, thực dụng, nghiện thuốc và luôn mang cảm giác đang che giấu điều gì đó. Nhân vật có vẻ ngoài lạnh lùng nhưng càng về sau càng lộ ra những tổn thương riêng.

Nghệ sĩ Hồng Đào không cần liên tục đẩy cảm xúc lên cao mà chủ yếu tạo sức nặng bằng ánh mắt, cách nói chuyện và trạng thái bất cần của nhân vật. Lên hương ghi dấu chuỗi hợp tác của đạo diễn Khương Ngọc và Hồng Đào trong những tác phẩm điện ảnh mà những người phụ nữ tuổi trung niên, được đặt vào những câu chuyện nhuốm màu bi kịch gia đình trở thành nhân vật ở tâm điểm của sự chú ý.

Tuy nhiên, kịch bản chưa khai thác hết tiềm năng của bà Mũi, đặc biệt ở những phân đoạn đáng lẽ phải trở thành cao trào. Vì vậy, đây là một vai khác biệt của Hồng Đào nhưng chưa hẳn là màn trình diễn xuất sắc nhất của nữ nghệ sĩ.

NSƯT Tuyết Thu trong vai bà Lan có nhiều cảnh giàu cảm xúc về tình mẹ con. Những phân đoạn bình dị giữa bà Lan và Tâm, hay cảnh bà Lan, Tâm và Ánh cùng ăn tối, tạo cảm giác gần gũi hơn những trường đoạn cố tình đẩy bi kịch.

NSND Hồng Vân mang lại tiếng cười bằng sự cố chấp và nét diễn đời thường, trong khi Hạ Anh là điểm sáng ở tuyến diễn viên trẻ. Hạ Anh có năng lượng riêng, tương tác với Võ Tấn Phát tự nhiên mà không cần bị ép thành một tuyến tình yêu để phục vụ câu chuyện.

Với Võ Tấn Phát, Tâm là một trong những vai điện ảnh cho anh nhiều đất diễn nhất. Nhân vật vừa phải đảm nhiệm phần hài, vừa gánh những phân đoạn nặng về tình mẹ con. Võ Tấn Phát tiết chế hơn trong cách tung mảng miếng và có những cảnh cảm xúc khá tốt.

Câu thoại của Tâm: “Chuyện nào ra chuyện đó. Với người khác như thế nào không cần biết, miễn đừng sống bậy với mình là được” cũng phần nào khái quát cách nhân vật nhìn cuộc đời.

Dàn diễn viên sáng phần nào che đi khá nhiều khoảng trống trong kịch bản. Nửa đầu tác phẩm tương đối chậm khi dành thời gian xây dựng nhóm nhân vật và những tình huống xoay quanh nghề mai táng. Nửa sau giàu cảm xúc hơn nhưng chuyển khá mạnh sang tình mẹ con, món nợ ân tình và những mâu thuẫn gia đình.

Nếu chi tiết quá khứ giữa bà Mũi, bà Lan và bà Sáu được lý giải đủ sâu, mạch phim sẽ càng thuyết phục. Chuyện những người phụ nữ từng làm việc cùng nhau nhiều năm trước, khoản tiền vay để làm ăn hay nguyên nhân khiến họ xa cách đều là dữ kiện quan trọng, nhưng phim chủ yếu giải quyết bằng lời kể.

Lựa chọn của bà Mũi đối với con cái và gia đình cũng thiếu một bước tâm lý để trở nên thực sự thuyết phục. Tương tự, Tâm ban đầu bất chấp mọi cách kiếm tiền chữa bệnh cho mẹ nhưng sau đó lại khá nhanh chóng chấp nhận lựa chọn của mẹ về hướng chuyện điều trị.

Những chi tiết này không phá vỡ hoàn toàn mạch phim nhưng khiến phần cao trào chưa đạt sức nặng tương xứng với quá trình xây dựng trước đó.

Bước tiến của Khương Ngọc

So với Chị dâu và Cục vàng của ngoại, Lên hương cho thấy sự tiết chế nhất định trong cách Khương Ngọc xử lý xung đột. Phim vẫn có những cuộc cãi vã, những đoạn kể lể và phần cuối hơi dài, nhưng không liên tục đặt nhân vật vào trạng thái ồn ào.

Phần hình ảnh cũng cho thấy sự tiến bộ. Không gian trại hòm, khu dân cư và các đám tang có màu sắc riêng thay vì chỉ đóng vai trò phông nền. Đặc biệt, việc đặt những gam màu của sự sống cạnh không khí tang ma giúp chất hài đen của phim trở nên rõ ràng hơn.

Nếu mạnh tay cắt bớt các tuyến phụ, tinh gọn nhân vật và dành nhiều thời gian hơn cho việc xây dựng tâm lý, móc nối rồi tháo từng nút thắt giữa bà Mũi - bà Lan - Tâm, Lên hương có thể trở thành bộ phim gọn và mạnh hơn đáng kể.

Phim cũng không có một cú twist thực sự lớn. Phần lớn bí mật có thể được khán giả đoán ra tương đối sớm.

Lên hương chưa phải bộ phim hoàn hảo của Khương Ngọc. Nhịp phim còn chậm, phần cuối dài và một số nút thắt chưa được giải quyết thỏa đáng. Tuy nhiên, đề tài khác biệt, chất hài đen vừa đủ, dàn diễn viên thực lực và những khoảnh khắc tình thân giàu cảm xúc khiến đây vẫn là tác phẩm đáng chú ý.