Ngày 11/10, Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh Quảng Ngãi khởi tố vụ án, khởi tố bị can Đỗ Thành Tín (sinh năm 1984) và vợ là Dương Thị Phượng (sinh năm 1986) về tội Xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, liên quan chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh”.
Cuối tháng 8, lực lượng chức năng kiểm tra cửa hàng Già làng Tây Nguyên tại số 602 Phan Đình Phùng, phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi, do Phượng đứng tên hộ kinh doanh. Cơ quan công an phát hiện các sản phẩm rượu ngâm sâm và sâm ngâm mật ong có gắn tem, nhãn mang tên “Ngọc Linh”.
Khoảng 1.000 video trên YouTube
Theo cơ quan điều tra, vợ chồng Tín chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý “Ngọc Linh” đối với sản phẩm sâm củ, nhưng mua sâm không có tem truy xuất nguồn gốc, tự gắn tem, nhãn để trưng bày, quảng cáo và bán. Tín còn quay, đăng video trên YouTube và Facebook để quảng bá, bán sản phẩm.
Tín là chủ kênh Già làng Tây Nguyên, chuyên đăng video đi rừng, ẩm thực và sinh hoạt địa phương, có hàng trăm nghìn người theo dõi. Bên cạnh làm nội dung, các kênh mạng xã hội được tận dụng PR, bán hàng.
Đến ngày 13/10, kênh YouTube Già làng Tây Nguyên có khoảng 215.000 người đăng ký, đăng tải khoảng 1.000 video. Fanpage cùng tên trên Facebook có khoảng 646.000 người theo dõi.
Trong phần tự giới thiệu, kênh liệt kê các nội dung sinh tồn, văn hóa, ẩm thực và đời sống người Tây Nguyên. Những video xuất hiện từ đầu năm 2021 ghi lại việc bắt lươn, hái chuối, bắt cá, đi rừng. Sau đó, nội dung mở rộng sang các buổi ăn uống, ca hát, đám cưới và giao lưu với người làm nội dung khác.
Video có lượt xem cao nhất chủ yếu là khoảnh khắc sinh hoạt, ăn uống trong rừng. Đây là kiểu sáng tạo nội dung hút triệu view được nhiều YouTuber, TikToker nước ngoài tận dụng thành công.
Chỉ riêng video ăn trong rừng, thu hoạch chuối, Già làng Tây Nguyên thu về 1,2 triệu lượt xem. Kênh YouTube của Thành Tín có lượt tương tác ổn định, thậm chí giữ chuỗi có nhiều video triệu view.
Kênh của Thành Tín nhận nút bạc YouTube vào tháng 1/2022, sau khi vượt 100.000 người đăng ký. Trong bài viết về Đỗ Thành Tín xuất hiện trên mạng xã hội hồi tháng 8/2022, Tín được giới thiệu từng làm thợ hồ, thợ hàn, cắt tóc và làm thợ ảnh, trước khi chuyển qua làm công việc sáng tạo nội dung, kinh doanh.
Cũng trong bài viết, Tín quảng bá việc kinh doanh đặc sản rừng như mật ong, thạch xương bồ, khúc khắc, huyết đằng, ba kích... Tín cho biết việc giới thiệu hàng hóa trên mạng giúp tiếp cận thêm khách hàng.
Ngay từ năm 2022, Tín công khai việc bán hàng, cho biết mạng xã hội giúp tiếp cận thêm khách hàng. Hoạt động kinh doanh nằm trong chiến lược phát triển kênh cá nhân, được công khai từ những ngày đầu thành lập kênh.
Với hàng trăm nghìn người theo dõi, các tài khoản trở thành kênh quảng cáo cho hoạt động kinh doanh của Tín. Người xem có thể tiếp cận sản phẩm ngay trên những trang họ thường xuyên theo dõi.
Trong vụ án đang được điều tra, Công an tỉnh Quảng Ngãi cho biết Tín đã quay, đăng video quảng cáo rượu sâm và sâm ngâm mật ong mang tên “Ngọc Linh” trên chính các nền tảng này.
Tranh luận về 'già làng'
Trước vụ án về sản phẩm sâm, “Già làng Tây Nguyên” gây chú ý vì video liên quan động vật hoang dã. Ngày 6/9/2022, kênh đăng video có tiêu đề “Lần đầu bắt được đại bàng đất quá to”.
Khán giả phát hiện chủ kênh có chủ đích đặt bẫy, làm thịt đại bàng đất. Một số người xem cho rằng con vật có hình dáng giống gà lôi vằn. Chủ kênh gỡ video sau khi khán giả tràn vào phản ứng dưới bài đăng.
Ngày 7/9/2022, Hạt Kiểm lâm huyện Đăk Hà cho biết đơn vị phối hợp công an xác minh. Khi trả lời báo chí, cơ quan chức năng chưa xác định việc săn bắt có diễn ra trên địa bàn huyện hay không.
Năm 2021, báo chí phản ánh thông tin Đỗ Thành Tín mang khỉ nhỏ từ rừng về chăm sóc, trong đó một con bị thương, cụt đuôi. Sau khi kiểm lâm vận động, Tín tự nguyện bàn giao. Hai cá thể được cơ sở bảo tồn tiếp nhận rồi thả về Vườn quốc gia Chư Mom Ray.
Gần đây, chủ kênh Già làng Tây Nguyên xuất hiện trong các video ăn uống, giao lưu với Hải Sa Pa. Thành Tín nhiều lần góp mặt cùng vợ chồng YouTuber này trong nhiều hoạt động.
Sau khi Hải Sa Pa bị bắt, khán giả gọi tên Đỗ Thành Tín do nằm trong nhóm người cùng Hải sản xuất nội dung. Phổ biến nhất là video ăn uống, giới thiệu thịt trâu gác bếp, chẩm chéo.
Hải Sa Pa, tên thật Vũ Hoàng Hải bị khởi tố, bắt tạm giam về tội Lừa dối khách hàng từ tháng 8.
Cơ quan điều tra bước đầu xác định Hải chỉ đạo vợ ký hợp đồng mua thịt trâu sấy từ Công ty Hoàng Nam. Nguyên liệu là thịt trâu đông lạnh nhập khẩu từ Ấn Độ, nhưng sản phẩm được quảng cáo là đặc sản Tây Bắc.
Giai đoạn 2022-2025, vợ Hải mua hàng của doanh nghiệp này với số tiền 30 tỷ đồng. Đây là giá trị mua hàng được cơ quan điều tra công bố, không phải lợi nhuận từ việc bán sản phẩm.
Trước khi bị bắt, Hải được biết đến là một trong những cái tên nổi tiếng nhất trong nhóm YouTuber chuyên sản xuất nội dung về vùng cao. TikTok của Hải có hơn 5,2 triệu người theo dõi, YouTube có gần 2 triệu người đăng ký, Facebook hơn 1,2 triệu người theo dõi. Hải bán đặc sản qua mạng và livestream, đồng thời mở rộng sang nhà hàng, lưu trú, du lịch.
Khán giả cho rằng điểm chung có thể nhận thấy là cả hai dùng kênh nội dung về đời sống, ẩm thực địa phương để quảng cáo và phân phối hàng hóa.
