Một năng lực không nên quy đổi và cộng điểm
Tối 17/9, Bộ GD&ĐT cho biết, dự kiến từ năm 2027 sẽ không sử dụng điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ hay giải học sinh giỏi khi xét tuyển đại học. Nội dung trên nằm trong dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung một số quy định tuyển sinh và đào tạo đại học.
GS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) lý giải, sở dĩ, Bộ dự kiến có sự điều chỉnh kể trên là do, thực tế điểm cộng có thể tạo bất bình đẳng.
Cơ hội tiếp cận chứng chỉ, kỳ thi hoặc hoạt động được cộng điểm khác nhau theo điều kiện kinh tế, địa bàn và khả năng chi trả.
Bên cạnh đó, cùng một loại chứng chỉ nhưng mức quy đổi, mức cộng và tổ hợp áp dụng khác nhau giữa các trường. Một năng lực có thể được ghi nhận hai lần, vừa là thành phần điểm xét tuyển, vừa được cộng thêm, làm sai lệch thứ tự thí sinh.
Ở nhóm điểm cao, chỉ một phần điểm cộng nhỏ cũng có thể thay đổi kết quả trúng tuyển, dù chưa chứng minh được mức điểm đó phản ánh tốt hơn khả năng học tập của chương trình.
Về nội dung này, ông Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành Trường Tiểu học, THCS & THPT FPT Bắc Giang cho rằng, với những điều chỉnh trong dự thảo Bộ GD&ĐT vừa công bố, sẽ có tác động mạnh mẽ tới học sinh.
Tác động đầu tiên là các em sẽ phải điều chỉnh chiến lược chuẩn bị cho tuyển sinh năm nay.
“Những em đã dành nhiều thời gian và chi phí để lấy chứng chỉ IELTS với kỳ vọng được cộng điểm có thể lo lắng, thậm chí cảm thấy luật chơi thay đổi giữa chừng. Tâm lý này là có cơ sở, nhất là với học sinh lớp 11 và lớp 12”, ông Hiền nói.
Vì vậy, theo ông Hiền, nếu quy định được ban hành, Bộ GD&ĐT và các trường phải công bố sớm, trong đó làm rõ lộ trình cũng như cách sử dụng chứng chỉ trong từng chương trình đào tạo.
Mặt khác, cần xác định, dự thảo không loại chứng chỉ ngoại ngữ khỏi tuyển sinh. Chứng chỉ vẫn có thể được quy đổi thay cho môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển hoặc dùng để chứng minh chuẩn đầu vào của chương trình giảng dạy bằng ngoại ngữ.
Nội dung dự kiến bị bỏ là khoản điểm cộng đứng ngoài thang điểm xét tuyển. Theo ông Hiền, về nguyên tắc, điều này hợp lý, bởi cùng một năng lực không nên vừa được quy đổi thành điểm môn ngoại ngữ, vừa tiếp tục được cộng thêm.
Mặt khác, cơ hội học và thi IELTS giữa thành thị với nông thôn, giữa các gia đình có điều kiện kinh tế khác nhau vẫn còn khoảng cách đáng kể. Tác động tích cực là cuộc đua lấy chứng chỉ chỉ để có điểm cộng có thể giảm, học sinh tập trung hơn vào nền tảng học thuật và năng lực ngoại ngữ thực chất. Nhưng cũng cần nhìn thẳng rằng áp lực không tự mất đi mà nó có thể chuyển sang điểm thi tốt nghiệp THPT, kỳ thi đánh giá năng lực hoặc các kỳ thi riêng.
"Nếu bảng quy đổi IELTS vẫn quá ưu ái, lợi thế cũ chỉ chuyển từ cột 'điểm cộng' sang cột 'điểm quy đổi', còn vấn đề công bằng chưa được giải quyết”, Ông Đinh Đức Hiền nói.
Trong bối cảnh này, ông Hiền khuyên học sinh không nên vội dừng đầu tư cho ngoại ngữ. Chứng chỉ IELTS vẫn có giá trị đối với việc học đại học, chương trình quốc tế, học bổng và cơ hội nghề nghiệp. Điều cần thay đổi là mục tiêu học: học ngoại ngữ để sử dụng được, không chỉ để mua thêm lợi thế trong xét tuyển.
Tránh tạo ra nhiều đường đua
Một điều chỉnh khác Bộ GD&ĐT đang đề xuất để lấy ý kiến đó là năm 2027 mỗi ngành, mỗi chương trình được sử dụng tối đa 3 phương thức tuyển sinh và từ năm 2028 giảm xuống 1 phương thức đăng ký xét tuyển.
Ông Đinh Đức Hiền nói, giới hạn tối đa 3 phương thức cho mỗi ngành trong năm 2027 là một bước chuyển tương đối hợp lý. Thực tế hiện nay, có ngành mở quá nhiều cửa xét tuyển, trong khi điểm học bạ, điểm thi tốt nghiệp THPT, điểm kỳ thi riêng và chứng chỉ chưa được quy đổi thực sự tương đương.
Thu gọn phương thức có thể giúp thí sinh dễ theo dõi hơn và buộc các trường lựa chọn công cụ đánh giá phù hợp nhất với yêu cầu đầu vào.
Tuy nhiên, giảm còn 1 phương thức từ năm 2028 chỉ hợp lý nếu hiểu đó là một công thức xét tuyển thống nhất, minh bạch, chứ không nhất thiết chỉ được sử dụng một nguồn điểm duy nhất.
Một phương thức vẫn có thể kết hợp những dữ liệu phù hợp như điểm thi, kết quả học tập hoặc chứng chỉ, nhưng mỗi năng lực chỉ được tính một lần và tất cả thí sinh được xếp trên cùng một thang điểm. Nếu chỉ giảm số lượng trên giấy, hiệu quả có thể ngược lại.
Ví dụ, trường A chọn điểm thi tốt nghiệp, trường B chọn đánh giá năng lực, trường tổ chức kỳ thi riêng thì học sinh muốn giữ nhiều lựa chọn vẫn phải tham gia nhiều kỳ thi.
“Khi đó, mỗi ngành có một phương thức nhưng toàn hệ thống lại tạo ra nhiều đường đua. Quy định quá cứng còn có thể làm hẹp cơ hội của thí sinh và hạn chế quyền tự chủ học thuật của các trường, nhất là với những ngành có yêu cầu đầu vào đặc thù”, ông Hiền nói.
Với đề xuất của Bộ GD&ĐT, chuyên gia cho rằng, năm 2027 nên được coi là năm thực nghiệm có đánh giá.
Sau mùa tuyển sinh, cần công bố dữ liệu về độ chênh điểm, khả năng dự báo kết quả học đại học, chi phí tham gia và mức độ tiếp cận của các nhóm thí sinh, rồi mới quyết định cách áp dụng từ năm 2028.
Lộ trình một năm chỉ có ý nghĩa nếu có đánh giá bằng dữ liệu, không nên chỉ là một mốc thời gian đã ấn định sẵn. Điều cần giảm không chỉ là số phương thức, mà là độ chênh và sự bất định giữa các phương thức.
