Theo dự thảo đang được lấy ý kiến, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh cư trú có tổng doanh thu năm 2026 và 2027 dưới 10 tỷ đồng được đề xuất giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp. Với doanh nghiệp có doanh thu trong cùng ngưỡng, mức giảm đề xuất là 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp.
Nếu chính sách được thông qua, đây không chỉ là câu chuyện giảm thuế. Quan trọng hơn, nó có thể làm thay đổi bài toán chi phí khi nhiều hộ kinh doanh đang đứng trước lựa chọn: tiếp tục duy trì mô hình hiện tại hay chuyển sang doanh nghiệp để mở rộng quy mô?
Không nên chuyển đổi chỉ vì được giảm thuế
Theo bà Nguyễn Thị Hồng Loan – Trưởng bộ phận Kế toán của Kế Toán Thuận Thiên, ưu đãi thuế có thể là một động lực đáng cân nhắc, nhưng không nên trở thành lý do duy nhất để một hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp.
“Điều cần nhìn đầu tiên không phải là giảm được bao nhiêu tiền thuế, mà là mô hình kinh doanh hiện tại đã đến lúc cần thay đổi hay chưa. Nếu doanh thu tăng, số lượng khách hàng doanh nghiệp nhiều hơn, cần hóa đơn, cần tuyển dụng nhân sự hoặc muốn mở rộng sang nhiều địa điểm thì việc chuyển đổi mới thực sự có ý nghĩa”, bà Loan nhận định.
Một hộ kinh doanh nhỏ, chủ yếu bán lẻ cho khách cá nhân và chưa có nhu cầu mở rộng có thể vẫn hoạt động hiệu quả với mô hình hiện tại.
Ngược lại, khi quy mô bắt đầu lớn hơn, chính mô hình hộ kinh doanh có thể trở thành giới hạn.
Khi khách hàng bắt đầu hỏi “công ty có xuất hóa đơn không?”
Đây là dấu hiệu khá điển hình, và cũng là một rào cản lớn cho các hộ kinh doanh.
Ở giai đoạn nhỏ, phần lớn khách hàng có thể là cá nhân nên tư cách pháp nhân chưa tạo ra khác biệt lớn. Nhưng khi bắt đầu tiếp cận khách hàng doanh nghiệp, tham gia hợp đồng lớn, đấu thầu hoặc làm việc với đối tác có quy trình mua hàng chặt chẽ, yêu cầu về hóa đơn, hợp đồng và hồ sơ pháp lý sẽ cao hơn.
Lúc này, việc hoạt động dưới hình thức doanh nghiệp có thể giúp chủ kinh doanh xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp hơn và thuận lợi hơn khi làm việc với các đối tác lớn.
Theo bà Loan, nhiều trường hợp chỉ bắt đầu nghĩ đến việc thành lập công ty khi đã bỏ lỡ một hợp đồng hoặc cơ hội hợp tác vì chưa chuẩn bị sẵn mô hình pháp lý phù hợp.
“Chuyển đổi nên được thực hiện trước khi quy mô kinh doanh buộc mình phải thay đổi, thay vì đợi đến lúc phát sinh vấn đề mới xử lý, có thể bỏ lỡ cơ hội hợp tác tốt”, bà Loan cho biết.
Giảm 30% thuế có thể làm bài toán chuyển đổi hấp dẫn hơn
Một trong những nguyên nhân khiến nhiều hộ kinh doanh ngại lên doanh nghiệp là lo ngại chi phí tuân thủ tăng lên.
Khi trở thành doanh nghiệp, chủ kinh doanh phải làm quen với hệ thống kế toán đầy đủ hơn, quản lý hóa đơn, chứng từ, hợp đồng, lao động và nhiều nghĩa vụ khác.
Nhưng ở chiều ngược lại, doanh nghiệp cũng có những lợi thế mà hộ kinh doanh khó khai thác đầy đủ: khả năng mở rộng quy mô, huy động vốn, bổ sung thành viên, xây dựng thương hiệu độc lập với cá nhân và phân tách rõ tài sản kinh doanh với tài sản của chủ sở hữu tùy theo loại hình doanh nghiệp.
Nếu mức giảm 30% thuế thu nhập theo dự thảo được thông qua, khoảng cách về chi phí giữa hai mô hình trong giai đoạn đầu có thể được thu hẹp thêm.
Đây chính là yếu tố khiến việc chuyển đổi trở nên đáng cân nhắc hơn đối với những hộ kinh doanh vốn đã có kế hoạch phát triển thành doanh nghiệp.
Người chuẩn bị thành lập mới cũng nên tính lại bài toán
Đề xuất giảm thuế không chỉ đáng chú ý với hộ kinh doanh đang hoạt động.
Những người chuẩn bị bắt đầu một mô hình kinh doanh mới cũng đứng trước lựa chọn tương tự: đăng ký hộ kinh doanh trước hay thành lập doanh nghiệp ngay từ đầu?
Nếu kế hoạch chỉ là một cửa hàng nhỏ, quy mô gia đình và chưa xác định mở rộng, hộ kinh doanh có thể là lựa chọn đơn giản hơn.
Nhưng nếu ngay từ đầu mô hình đã hướng đến bán hàng B2B, xây dựng chuỗi, có nhiều người góp vốn hoặc đặt mục tiêu mở rộng nhanh thì thành lập doanh nghiệp ngay có thể tránh được một lần chuyển đổi về sau.
Theo bà Loan, sai lầm thường gặp là lựa chọn mô hình chỉ dựa trên tiêu chí “cái nào đóng thuế ít hơn”.
“Thuế chỉ là một phần của chi phí kinh doanh. Chủ kinh doanh nên nhìn cả khả năng mở rộng, quản trị, dòng tiền, trách nhiệm pháp lý và nhóm khách hàng mình muốn phục vụ trong hai đến ba năm tới”, bà Loan phân tích.
Ngoài ra Theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP áp dụng cho các kỳ tính thuế, doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu sẽ được miễn 100% thuế TNDN trong 3 năm đầu tiên kể từ khi cấp giấy phép. Nên những ai đang chuẩn bị thành lập mới cũng có thể cân nhắc mô hình doanh nghiệp ngay từ đầu nếu thuộc diện được miễn 100% thuế TNDN
Đây là lúc nên tính toán, chưa phải lúc chạy theo ưu đãi
Đề xuất giảm 30% thuế có thể tạo thêm một lực đẩy đáng kể cho khu vực hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ. Nhưng không phải mọi hộ kinh doanh đều nên chuyển đổi, cũng như không phải cứ thành lập doanh nghiệp là chắc chắn có lợi hơn.
Với những hộ kinh doanh đã có doanh thu ổn định, bắt đầu tuyển thêm nhân sự, có khách hàng doanh nghiệp hoặc đang chuẩn bị mở rộng, đây là thời điểm phù hợp để tính trước bài toán chuyển đổi.
Bởi nếu chính sách hỗ trợ được thông qua, lợi thế lớn nhất có thể không nằm ở số thuế được giảm trong một hay hai năm, mà ở việc doanh nghiệp có thêm một khoảng đệm chi phí để bước sang giai đoạn tăng trưởng mới.
