Đánh thức giá trị giống vịt bản địa
Từ bao đời nay, giống vịt bầu đã gắn liền với đời sống sản xuất của người dân xã Nghĩa Đô. Khác với các giống vịt siêu thịt phổ biến trên thị trường, vịt bầu Nghĩa Đô sở hữu ngoại hình rất riêng: thân hình bầu bĩnh, đầu to, chân ngắn và chiếc cổ rụt nổi bật với sắc lông xanh bắt mắt. Nhờ lợi thế sông suối tự nhiên dồi dào, vịt được bà con chăn thả bán tự nhiên, bơi lội vận động suốt ngày nên chất thịt săn chắc, thơm ngọt, mềm mại mà ăn không hề bị ngán.
Thế nhưng, có một thời gian dài, giống vịt quý này đứng trước bài toán khó về hiệu quả kinh tế. Trước đây, người dân chủ yếu nuôi nhỏ lẻ quanh ao nhà để phục vụ nhu cầu gia đình hoặc đãi khách mỗi dịp lễ, Tết. Do đặc thù vịt trưởng thành đạt trọng lượng từ 2 đến 2,5 kg và phải nuôi kéo dài tới 6 tháng mới xuất bán, chi phí thời gian lớn khiến vịt bầu khó cạnh tranh trực tiếp về giá với các dòng vịt nuôi công nghiệp ngắn ngày.
Bước ngoặt thực sự mở ra từ năm 2021, khi dự án “Phát triển chuỗi giá trị vịt bầu Nghĩa Đô” được triển khai đồng bộ. Dự án tập trung vào khâu then chốt là tuyển chọn nguồn gen thuần chủng, chuyển giao kỹ thuật duy trì đàn giống gốc để giữ trọn phẩm chất đặc trưng; đồng thời hỗ trợ người dân xây dựng phòng ấp nở con giống, hướng dẫn quy trình nuôi vịt sinh sản lấy trứng và vịt thương phẩm theo hướng hàng hóa.
Chuỗi liên kết nâng tầm thương hiệu OCOP
Nhờ đi đúng hướng, vịt bầu Nghĩa Đô đã được bảo hộ nhãn hiệu tập thể và đạt chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao. Tấm "giấy thông hành" chất lượng này giúp giá bán vịt bầu tăng thêm từ 10 đến 15%, mở rộng cánh cửa tiêu thụ ra ngoài phạm vi địa phương. Bà con nông dân cũng thay đổi hoàn toàn tư duy từ chăn nuôi tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, bài bản.
Đến nay, toàn xã Nghĩa Đô đã có gần 800 hộ tham gia nuôi vịt bầu, cung ứng ra thị trường khoảng 15.000 con mỗi năm. Cùng với sự mở rộng quy mô, các mô hình hợp tác xã nông nghiệp đã được thành lập, trở thành điểm tựa để các hộ chia sẻ kinh nghiệm kỹ thuật và liên kết ổn định đầu ra.
Ghé thăm mô hình của gia đình ông Nguyễn Văn Thọ ở bản Thâm Mạ – một thành viên tích cực của hợp tác xã, chúng tôi cảm nhận rõ sức sống mới từ nghề nuôi vịt bản địa. Với đàn vịt sinh sản 250 con, mỗi ngày gia đình ông thu về khoảng 150 quả trứng. Toàn bộ số trứng này được đưa vào phòng ấp nở để gây giống, cung cấp nguồn con giống chất lượng cho bà con quanh vùng.
Nhớ lại quãng thời gian trước đây, ông Thọ bộc bạch: “Trước kia, nuôi vịt chỉ làm chuồng trại sơ sài nên hiệu quả không cao. Từ khi chăn nuôi vịt bầu theo hướng hàng hóa, đầu tư chuồng trại kiên cố, biết cách nhân đàn, nhân giống và tận dụng nguồn nông sản sẵn có tại địa phương như cây ngô, chuối, thóc làm thức ăn thì con vịt đã mang lại nguồn thu nhập rất ổn định cho gia đình”.
“Nhân đôi” giá trị từ nông nghiệp gắn với du lịch
Điều tạo nên nét đặc sắc và bền vững cho kinh tế Nghĩa Đô chính là cách địa phương lồng ghép chặt chẽ sản xuất nông – lâm nghiệp với phát triển du lịch. Là một trong những điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu của tỉnh Lào Cai, cấp ủy và chính quyền xã Nghĩa Đô xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, lấy bảo tồn văn hóa bản địa làm nền tảng.
Trao đổi với chúng tôi, ông Đỗ Văn Lưu, Chủ tịch UBND xã Nghĩa Đô cho biết, địa phương luôn quán triệt phương châm gắn mọi hoạt động sản xuất của người dân với trải nghiệm của du khách. “Mọi hoạt động sản xuất nông lâm nghiệp đều gắn với du lịch. Ví dụ từ việc trồng lúa, chúng tôi tạo ra sản phẩm du lịch ‘Mùa vàng Nghĩa Đô bên dòng Nậm Luông’; còn đầu ra của con vịt bầu chính là những món ẩm thực đặc sắc phục vụ du khách. Mỗi điểm đến là một sản phẩm, từ đó nhân đôi được giá trị giữa sản xuất và du lịch”, ông Đỗ Văn Lưu chia sẻ.
Không dừng lại ở ẩm thực hay cảnh quan, các lễ hội truyền thống và trò chơi dân gian của đồng bào vùng cao cũng được khéo léo chuyển hóa thành sản phẩm dịch vụ độc đáo. Sau mỗi dịp lễ hội ném còn rộn ràng, du khách có thể chọn mua những quả còn thủ công tinh xảo mang về làm quà lưu niệm, vừa giữ gìn nét đẹp văn hóa, vừa tạo thêm thu nhập cho người dân.
Song song với phát triển du lịch và chăn nuôi đặc sản, bài toán nâng cao giá trị trên từng diện tích đất canh tác cũng được xã Nghĩa Đô giải quyết hiệu quả thông qua việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Từ những diện tích trồng lúa kém hiệu quả, bà con được vận động chuyển sang trồng dưa hàng hóa, liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp để bao tiêu đầu ra.
Nhờ những bước đi đồng bộ và sát thực tiễn ấy, từ một địa phương có tỷ lệ hộ nghèo tương đối cao ở đầu nhiệm kỳ, đến nay tỷ lệ hộ nghèo tại Nghĩa Đô đã giảm mạnh, diện mạo nông thôn khởi sắc từng ngày trên hành trình vững bước tiến tới mục tiêu xã nông thôn mới nâng cao.