Đằng sau chuyện Tổng thống Mỹ Trump đột ngột ‘giáng đòn’ vào Israel

TPO - Dư luận Israel và Mỹ đều bất ngờ trước thông báo của Tổng thống Donald Trump rằng Mỹ sẽ cắt giảm khoản viện trợ quân sự khoảng 4 tỷ USD mỗi năm cho Israel vào cuối năm nay. Tuy nhiên, sự thật phức tạp hơn thế.

img-4873.jpg
Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu với báo chí khi đứng bên cạnh Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại câu lạc bộ Mar-a-Lago ở Florida, tháng 12/2025. (Ảnh: Reuters)

Sáng ngày 3/11, ông Trump trả lời Fox News rằng Israel không cần khoản viện trợ này, đồng thời cho biết đã đạt được thoả thuận với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Kể từ sau cuộc chiến 12 ngày với Iran hồi tháng 6/2025, ông Netanyahu từng nhiều lần đề cập việc chuyển trọng tâm quan hệ quốc phòng Mỹ - Israel từ viện trợ sang hợp tác. Tuy nhiên, các cuộc thảo luận đó nằm trong khuôn khổ đàm phán của bản ghi nhớ (MOU) mới, thay thế thỏa thuận hiện hành sẽ hết hạn vào tháng 9/2028.

Nhà Trắng chưa làm rõ phát biểu của ông Trump. Giới quan sát lưu ý rằng khoản ngân sách Quốc hội dành cho Israel theo MOU hiện hành không thể bị cắt ngay lập tức.

Các nhà phân tích nhận định phát biểu của ông Trump phản ảnh áp lực chính trị trong nước. Theo họ, ông Trump coi viện trợ cho Israel là điểm yếu chính trị mà đảng Dân chủ đang khai thác.

Bà Annelle Sheline - cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ và hiện là nghiên cứu viên về Trung Đông tại Viện Quincy ở Washington, cho rằng viện trợ quân sự có thể được thay thế bằng hợp tác sâu hơn và nhiều khả năng còn nhiều hơn mức Mỹ đang gửi cho Israel. Theo bà, hiện Thượng viện đang xem xét việc thực hiện điều này thông qua Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) cho năm tới.

Theo NDAA, nguồn tiền sẽ được cấp qua Lầu Năm Góc, cơ quan xếp các chương trình này vào diện “hợp tác”, không phải viện trợ nước ngoài. Giới phân tích cho rằng cách gọi này giúp các khoản tiền không còn bị ràng buộc bởi những điều kiện và quy trình thẩm tra nhân quyền nghiêm ngặt.

Theo bà Sheline, cách làm này giúp Mỹ tiếp tục hỗ trợ hàng tỷ USD cho Israel mỗi năm, tránh vấp phải chỉ trích từ dư luận vốn ngày càng giảm ủng hộ Israel.

Theo ông Nir Boms - nghiên cứu viên tại Trung tâm Moshe Dayan thuộc Đại học Tel Aviv, dư luận Mỹ thay đổi cùng việc ông Trump tái cấu trúc viện trợ có thể báo hiệu một mô hình quan hệ mới, trong đó sự ủng hộ của Mỹ dành cho Israel có thể thay đổi.

Ông Boms cho rằng viện trợ có thể được thay thế một phần bằng hợp tác công nghiệp quốc phòng sâu hơn, nhưng chưa rõ quy mô khoản này có tương đương viện trợ hiện hành hay không.

Thay đổi này có thể gây khó khăn cho kế hoạch mua sắm dài hạn của Israel. Quân đội Israel đã dự trù hàng chục tỷ USD để mua khí tài của Mỹ trong 10 năm sau khi MOU hiện hành hết hạn năm 2028, bao gồm các tiêm kích F-35, F-16 và F-15.

Dự thảo NDAA năm 2027 dành 750 triệu USD cho Israel, gồm 500 triệu USD cho các hệ thống phòng thủ tên lửa chung, 100 triệu USD cho hệ thống chống UAV, 100 triệu USD cho tác chiến dưới lòng đất và 50 triệu USD cho các công nghệ mới nhất.

Đáng chú ý hơn, dự luật còn thiết lập các chương trình công nghệ quốc phòng Mỹ - Israel về nghiên cứu và sản xuất chung UAV, hệ thống phòng không và trí tuệ nhân tạo (AI).

Giới phân tích cho rằng mức độ liên kết này giúp Israel tiếp cận các nghiên cứu quân sự của Mỹ ở mức chưa từng có, thậm chí một số đồng minh NATO và đối tác trong liên minh tình báo Ngũ Nhãn cũng không được hưởng.

Cùng chuyên mục

Tổng thống Mỹ Trump cân nhắc 3 kịch bản với Iran sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ

Tổng thống Mỹ Trump cân nhắc 3 kịch bản với Iran sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ

TPO - Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc ba phương án đối phó với Iran, từ phát động các cuộc không kích mới, tiếp tục gây sức ép kinh tế đến tìm kiếm một thỏa thuận ngoại giao. Trong khi Washington chuẩn bị các phương án quân sự, các nỗ lực trung gian hòa giải cũng đang được đẩy mạnh nhằm ngăn xung đột leo thang.

Bước lùi của Tổng thống Mỹ Trump chưa chắc có lợi cho Trung Quốc

Bước lùi của Tổng thống Mỹ Trump chưa chắc có lợi cho Trung Quốc

TPO - Thất bại nặng nề của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ có thể tạo lợi thế cho Trung Quốc trong đàm phán thương mại với Washington. Tuy nhiên về lâu dài, người kế nhiệm Tổng thống Donald Trump có thể không dễ thỏa hiệp với Bắc Kinh như vậy.

Ngân hàng Pháp bị tấn công mạng, 100 triệu euro 'không cánh mà bay'

Ngân hàng Pháp bị tấn công mạng, 100 triệu euro 'không cánh mà bay'

TPO - Ngân hàng Credit Mutuel Arkea của Pháp cho biết các tin tặc đã đánh cắp khoảng 100 triệu euro trong một vụ tấn công mạng quy mô lớn, và ngân hàng hiện đang nỗ lực thu hồi số tiền trên. Đây là một trường hợp hiếm hoi khi tội phạm mạng thực hiện thành công hành vi đánh cắp tiền từ một ngân hàng chính thống.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth. Ảnh: NBC News

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ làm gì trước nguy cơ bị thay thế hoặc luận tội?

TPO - Khi máy bay chiến đấu đang rơi vì bị bắn hạ hoặc trục trặc kỹ thuật nghiêm trọng, phi công buộc phải bấm nút hoặc kéo tay cầm để phóng ghế thoát hiểm. Vậy Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth sẽ làm gì trước nguy cơ bị điều tra và luận tội trước Quốc hội và trước tin mới nhất là ông có thể bị Thống đốc Florida Ron DeSantis thay thế?

Tổng thống Paraguay từ chức sau vụ sụp đổ ngân hàng số

Tổng thống Paraguay từ chức sau vụ sụp đổ ngân hàng số

TPO - Tổng thống Paraguay Santiago Pena đã từ chức sau khi sự sụp đổ của ngân hàng kỹ thuật số Ueno gây ra một cuộc khủng hoảng chính trị và tài chính, khiến hàng triệu tài khoản bị phong tỏa và làm lung lay niềm tin của các nhà đầu tư vào một trong những nền kinh tế ổn định nhất Nam Mỹ.

Tin mới vụ hàng chục chuyến bay bị đe dọa đánh bom cùng lúc ở châu Âu

Tin mới vụ hàng chục chuyến bay bị đe dọa đánh bom cùng lúc ở châu Âu

TPO - Một loạt những lời đe dọa đánh bom giả đã nhắm vào các hãng hàng không châu Âu, từ Ireland đến Bulgaria. Đây là lần thứ hai trong tuần xảy ra tình trạng này, khiến ít nhất 27 chuyến bay bị ảnh hưởng. Một số chuyến phải hạ cánh khẩn cấp hoặc được các máy bay chiến đấu hộ tống.