Giảm ham muốn, mệt mỏi có phải testosterone thấp?
Bước vào tuổi trung niên, cơ thể bắt đầu có những thay đổi rõ hơn. Ở nam giới, testosterone có xu hướng giảm dần theo tuổi. Ở phụ nữ, hoạt động của buồng trứng thay đổi, mở đầu cho giai đoạn tiền mãn kinh.
Theo TS.BS. Ngô Thị Kim Oanh - Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM (Cơ sở 3), mức testosterone suy giảm ở mỗi người khác nhau và không chỉ phụ thuộc vào tuổi tác. Béo phì, đái tháo đường type 2, hội chứng chuyển hóa, bệnh thận mạn, rối loạn giấc ngủ hoặc một số loại thuốc cũng có thể làm giảm testosterone.
Testosterone thấp có thể biểu hiện qua giảm ham muốn, giảm năng lượng, sức cơ và khả năng tập trung. Tuy nhiên, những triệu chứng này cũng có thể do thiếu ngủ, stress, ít vận động, thiếu máu, suy giáp hoặc bệnh mạn tính.
TS.BS. Ngô Thị Kim Oanh cho biết, nam giới 45 tuổi dù mệt mỏi, tăng mỡ bụng, giảm ham muốn cũng chưa thể khẳng định thiếu testosterone. Chẩn đoán suy sinh dục nam cần có triệu chứng phù hợp và xét nghiệm xác nhận testosterone thấp.
Sau đó, bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân, có thể liên quan đến tinh hoàn, tuyến yên, bệnh mạn tính, thuốc đang dùng hoặc các yếu tố có thể điều chỉnh như béo phì và sức khỏe chuyển hóa.
Nam giới không nên tự ý dùng testosterone hay các sản phẩm “tăng testosterone”, vì có thể che lấp nguyên nhân thật sự của triệu chứng. Đặc biệt, người đang có kế hoạch sinh con cần thận trọng. Testosterone từ bên ngoài có thể ức chế quá trình sản xuất tinh trùng, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
Phụ nữ sau 40 tuổi: Bước vào giai đoạn tiền mãn kinh
Ở phụ nữ, TS.BS. Ngô Thị Kim Oanh cho rằng sự thay đổi nội tiết sau tuổi 40 diễn ra theo cơ chế khác.
Khi tuổi tăng, số lượng và hoạt động của các nang noãn trong buồng trứng giảm dần. Quá trình rụng trứng trở nên kém ổn định hơn, kéo theo sự thay đổi của estrogen, progesterone và các hormone liên quan. Giai đoạn chuyển tiếp từ thời kỳ sinh sản đến mãn kinh thường được gọi là tiền mãn kinh.
"Điểm dễ gây hiểu nhầm là estrogen không giảm đều theo một đường thẳng. Trong những năm tiền mãn kinh, nồng độ hormone có thể dao động khá mạnh. Vì vậy, một phụ nữ có thể có vài tháng kinh nguyệt gần như bình thường, sau đó lại trễ kinh, kinh đến sớm hoặc lượng máu kinh thay đổi", bác sĩ Oanh nói.
Theo TS.BS. Ngô Thị Kim Oanh, không phải phụ nữ nào trên 40 tuổi có rối loạn kinh nguyệt cũng cần làm hàng loạt xét nghiệm nội tiết.
Ở phụ nữ từ 45 tuổi trở lên, các hormone trong giai đoạn này dao động khá nhiều. Vì vậy, các xét nghiệm nội tiết khác tại một thời điểm không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác toàn bộ quá trình. Phụ nữ có dấu hiệu mãn kinh trước 40 tuổi cần được đánh giá kỹ hơn vì đây có thể là suy buồng trứng sớm.
Một tình huống khác không nên bỏ qua là chảy máu âm đạo sau mãn kinh. Nếu đã ngưng kinh ít nhất 12 tháng rồi xuất hiện chảy máu trở lại, dù chỉ một lần hoặc lượng máu ít, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Đừng đổ tội cho hormone
Theo bác sĩ Oanh, một trong những sai lầm dễ gặp là cho rằng tất cả những vấn đề xuất hiện ở tuổi trung niên đều bắt nguồn từ nội tiết.
Mất ngủ, mệt mỏi, tăng cân, thay đổi tâm trạng hoặc suy giảm chức năng tình dục có thể xuất hiện cùng thời điểm hormone bắt đầu thay đổi. Tuy nhiên, đây cũng là những biểu hiện gặp trong bệnh tuyến giáp, thiếu máu, đái tháo đường, bệnh tim mạch, rối loạn giấc ngủ, stress, trầm cảm và nhiều bệnh lý khác.
TS.BS. Ngô Thị Kim Oanh khuyến cáo, nam giới có tình trạng giảm ham muốn kéo dài, mất cương buổi sáng hoặc rối loạn cương đáng kể nên được đánh giá thay vì tự tìm thuốc tăng testosterone.
Với phụ nữ, cần quan sát sự thay đổi của chu kỳ kinh và các triệu chứng đi kèm. Nếu triệu chứng ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt, kinh nguyệt bất thường nhiều, xuất hiện dấu hiệu mãn kinh quá sớm hoặc chảy máu sau mãn kinh, việc thăm khám là cần thiết.
Khi nào nên dùng hormone?
TS.BS. Ngô Thị Kim Oanh nhấn mạnh, việc sử dụng hormone phụ thuộc vào từng trường hợp.
Với nam giới, liệu pháp testosterone chỉ nên được cân nhắc khi có triệu chứng phù hợp, xét nghiệm xác nhận testosterone thấp và bác sĩ đã đánh giá các nguyên nhân có thể liên quan.
Hormone cũng không phải lựa chọn bắt buộc đối với tất cả phụ nữ tiền mãn kinh hoặc mãn kinh. Bác sĩ cần cân nhắc tuổi, mức độ triệu chứng, thời điểm bắt đầu điều trị, tiền sử bệnh và các yếu tố nguy cơ của từng người. Nhiều trường hợp triệu chứng nhẹ có thể được theo dõi và xử trí bằng điều chỉnh lối sống, giấc ngủ, vận động, kiểm soát cân nặng.
