Ngày 27/8, UBND tỉnh Đắk Lắk phối hợp Thanh tra Chính phủ, Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Tổng Công ty Cà phê Việt Nam cùng các đơn vị liên quan tổ chức đối thoại với các hộ nhận khoán tại Công ty TNHH MTV Cà phê Việt Đức, Việt Thắng và Ea Tiêu.
Buổi đối thoại bắt đầu từ 8h và kéo dài đến hơn 14h, với 150 đại diện hộ nhận khoán tham dự. Qua rà soát, cơ quan chức năng xác định có 34 nội dung phản ánh, kiến nghị liên quan đất đai, hợp đồng giao khoán, mức khoán, tỷ lệ phân chia sản phẩm, phần đầu tư, tái canh và quyền lợi của người nhận khoán.
Người dân yêu cầu chứng minh phần đầu tư
Tại Công ty TNHH MTV Cà phê Việt Đức, nhiều hộ nhận khoán tập trung đề nghị làm rõ căn cứ xác định tỷ lệ đầu tư của doanh nghiệp trong các vườn cà phê.
Đại diện hộ nhận khoán, ông Nguyễn Sỹ Yên cho rằng cây giống, phân bón, tưới nước và nhiều chi phí chăm sóc do người dân tự bỏ vốn, trong khi doanh nghiệp xác định phần đầu tư của mình ở mức 52%, còn hộ nhận khoán chỉ 48%.
Còn bà Nhâm Thị Đức đề nghị công ty cung cấp hồ sơ, hóa đơn, chứng từ chứng minh thực tế khoản đầu tư này.
Theo các hộ dân, một số diện tích trước đây doanh nghiệp không trực tiếp chăm sóc, người dân phải tự đầu tư, phục hồi, trồng lại cà phê và cây xen canh. Vì vậy, họ đề nghị rà soát toàn bộ diện tích, làm rõ phần đầu tư thực tế của từng bên.
Giám đốc Công ty TNHH MTV Cà phê Việt Đức Nguyễn Văn Bình cho biết đối với vườn cây tái canh, công ty xác định tỷ lệ đầu tư 52%, người nhận khoán 48%. Hiện còn 19 hộ chưa thống nhất và doanh nghiệp đề nghị đối chiếu hồ sơ từng trường hợp.
Trong khi đó, Tổng Giám đốc Vinacafe Đặng Hồng Tuấn cho biết rà soát bước đầu cho thấy báo cáo của doanh nghiệp phù hợp hồ sơ đã cung cấp; nếu người dân có thêm chứng cứ, tổng công ty sẽ tiếp tục rà soát.
Tại Công ty TNHH MTV Cà phê Việt Thắng, người nhận khoán tiếp tục đề nghị cơ quan chức năng xác minh thực tế mức đầu tư của doanh nghiệp trên toàn bộ diện tích giao khoán. Một số hộ cho rằng từng có thỏa thuận theo đó họ tự bỏ toàn bộ chi phí đầu tư, trong khi công ty cho rằng không có diện tích nào được “khoán trắng”.
Phía Việt Thắng khẳng định việc giao khoán được thực hiện theo cơ chế, trình tự và quy định hiện hành; công ty không thừa nhận có diện tích “khoán trắng”. Doanh nghiệp cũng giải thích phần đầu tư của mình có thể bao gồm các khoản chi phí trực tiếp và gián tiếp phục vụ sản xuất.
Tại Công ty TNHH MTV Cà phê Ea Tiêu, người dân đề nghị doanh nghiệp chứng minh tỷ lệ đầu tư 51%-49%, đồng thời yêu cầu công khai phương án khoán, các khoản chi phí cấu thành mức khoán và căn cứ yêu cầu người nhận khoán thực hiện các nghĩa vụ sản phẩm.
Công ty TNHH MTV Cà phê Ea Tiêu cho biết có hồ sơ, chứng từ chứng minh việc đầu tư theo tỷ lệ 51%-49%. Đối với giai đoạn tái canh năm 2017, công ty xác định doanh nghiệp đầu tư 51%, người dân 49%; phần 49% được công ty trả lại cho người dân. Công ty cũng cho biết sẽ công khai phương án khoán tại trụ sở UBND xã Ea Ktur theo đề nghị của người dân.
Chưa thể kết luận “khoán trắng”
Một trong những vấn đề được tranh luận nhiều tại cuộc đối thoại là có hay không việc các công ty “khoán trắng” vườn cây cho người dân.
Người nhận khoán cho rằng có những diện tích họ tự bỏ vốn, công sức chăm sóc trong thời gian dài nhưng vẫn phải thực hiện nghĩa vụ khoán với doanh nghiệp. Một số hộ đề nghị nếu doanh nghiệp không trực tiếp quản lý, sử dụng hoặc không có nhu cầu sử dụng đất thì phải rà soát, bàn giao về địa phương theo quy định.
Tuy nhiên, cơ quan quản lý chưa kết luận có tình trạng “khoán trắng”. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn cho rằng do vụ việc kéo dài qua nhiều thời kỳ, tại thời điểm đối thoại chưa thể xác định ngay trách nhiệm của doanh nghiệp hay người dân. Các công ty phải rà soát phương án sử dụng đất, diện tích đang sử dụng, diện tích không sử dụng và diện tích giao khoán không đúng quy định.
Theo ông Văn, chỉ khi có tài liệu, cơ sở chứng minh mới có thể xác định trường hợp “khoán trắng” và có biện pháp xử lý tiếp theo. Nếu xác định có sai phạm, diện tích không đủ điều kiện tiếp tục sử dụng phải được xử lý theo quy định pháp luật đất đai.
Yêu cầu công khai hồ sơ, xử lý trước 30/9
Vấn đề tiền thuê đất cũng được nhiều hộ đặt ra. Người dân đề nghị làm rõ căn cứ liên quan đến nghĩa vụ tiền thuê đất trong khi đất được Nhà nước giao, cho thuê đối với doanh nghiệp.
Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, theo quy định đất đai, đối tượng nộp tiền thuê đất là bên được Nhà nước cho thuê đất, không phải hộ nhận khoán. Công ty TNHH MTV Cà phê Ea Tiêu cũng giải thích doanh nghiệp là đối tượng trực tiếp nộp tiền thuê đất; khoản này được tính vào chi phí hợp lý trong phương án khoán để xác định tỷ lệ phân chia sản phẩm.
Đại diện Thanh tra Chính phủ cho biết đã thành lập đoàn thanh tra liên ngành làm việc với 3 công ty và các sở, ngành. Những nội dung người dân chưa đồng thuận với kết quả trả lời của doanh nghiệp sẽ tiếp tục được làm rõ dưới sự giám sát của Thanh tra Chính phủ. Các nội dung thuộc Kết luận thanh tra số 402 phải được thực hiện đầy đủ.
Trưởng Ban Tiếp công dân Trung ương Nguyễn Hồng Điệp đề nghị những tài liệu trong Kết luận 402 (ngày 30/10/2024, Thanh tra Chính phủ ban hành Kết luận 402/KL-TTCP về quản lý, sử dụng đất tại các công ty cà phê thuộc Vinacafe ở Tây Nguyên) không thuộc diện bí mật nhà nước, liên quan quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, cần được công khai để người dân biết và giám sát. Đồng thời, Vinacafe và các công ty thành viên cần chủ động gặp gỡ, đối thoại, rà soát từng hồ sơ, giải thích rõ những nội dung chưa thể giải quyết.
Kết luận buổi đối thoại, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn yêu cầu Vinacafe và 3 công ty tiếp tục rà soát toàn bộ 34 nội dung, chuẩn bị hồ sơ, tài liệu và công khai những vấn đề người dân còn thắc mắc, hoàn thành trước ngày 30/9/2026.
Đối với những nội dung sau rà soát vẫn còn ý kiến khác nhau, các bên sẽ tổng hợp để UBND tỉnh, Thanh tra Chính phủ và các bộ, ngành xem xét, tiếp tục đối thoại. Đồng thời, các cơ quan chức năng sẽ phối hợp làm rõ việc có hay không tình trạng “giao khoán trắng”, bảo đảm việc xử lý dựa trên hồ sơ, chứng cứ và quy định pháp luật, thay vì chỉ dựa trên ý kiến một phía.
