Theo ông Nguyễn Minh Hoài - Chủ tịch UBND xã Vân Hòa, địa phương này còn lưu giữ nhiều cây cổ thụ có giá trị. Trong đó, nổi bật là cây Sui (còn có tên gọi là cây Cộng) hơn 300 năm tuổi tại thôn Vân Hòa, có chu vi gốc khoảng 11m.
Đây là loài cây rừng tự nhiên gắn với quá trình khai hoang, lập làng và đời sống tín ngưỡng của cộng đồng địa phương.
Cây Sui có tên khoa học Antiaris toxicaria, thuộc họ Dâu tằm (Moraceae), là loài cây gỗ lớn, thường cao khoảng 20–30m, thân thẳng, gốc phình to. Loài cây này ghi nhận phân bố ở miền Nam Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia.
Tại Việt Nam, cây Sui phân bố chủ yếu trong các cánh rừng tự nhiên, đặc biệt ở vùng núi. Một số ghi nhận cho thấy loài có mặt ở Cao Bằng, Hà Giang cũ, Sơn La, Hòa Bình cũ, khu vực Tây Nguyên và Đông Nam Bộ.
Đáng chú ý, nhựa Sui chứa các hợp chất có độc tính mạnh, từng được người dân sử dụng làm thuốc bắn, khiến loài cây này mang một đặc điểm rất đặc biệt trong hệ thực vật nhiệt đới Việt Nam
Cùng với cây Sui, ba cây Dâu da đất (cây Đỏ) cổ thụ tại thôn Lương Sơn của xã Vân Hoà, có tuổi từ 100 đến hơn 210 năm, cũng được công nhận Cây Di sản Việt Nam trong dịp này.
Những cây Dâu da đất này có hình thái đặc biệt với những chùm quả sai trĩu, mọc từ gốc đến ngọn, tạo nên nét đặc trưng của vùng đất bazan Vân Hòa.
Dâu da đất là nhóm cây đặc trưng của hệ thực vật nhiệt đới châu Á, với đặc điểm nổi bật là hoa và quả mọc trên thân hoặc các cành già. Quả dạng mọng, khi chín thường có màu vàng, cam hoặc đỏ, bên trong chứa các múi thịt bao quanh hạt.
Trên thế giới, Dâu da đất phân bố chủ yếu ở Nam Á và Đông Nam Á, tập trung tại các quốc gia có khí hậu nhiệt đới ẩm như Ấn Độ, Myanmar, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines và một số khu vực phía Nam Trung Quốc. Nhiều loài sinh trưởng trong rừng thường xanh, rừng nhiệt đới và các khu vực có độ ẩm cao.
Tại Việt Nam, loài này phân bố tương đối rộng, từ miền Bắc, miền Trung đến Tây Nguyên và Nam Bộ, chủ yếu trong các hệ sinh thái rừng tự nhiên. Sự hiện diện của chúng góp phần làm phong phú tầng cây gỗ và nguồn thức ăn cho động vật rừng, đồng thời mang giá trị đáng kể về đa dạng sinh học và nguồn gen.
Theo TS Nguyễn Ngọc Sinh - Chủ tịch Hội Bảo vệ thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, việc những cây cổ thụ quý giá của Vân Hòa được công nhận là Cây Di sản Việt Nam không chỉ là niềm vinh dự của địa phương mà còn góp phần gìn giữ những giá trị tự nhiên, lịch sử và văn hóa của cộng đồng.
Theo lãnh đạo xã Vân Hòa, địa phương có định hướng kết nối các Cây Di sản với di tích lịch sử, danh thắng và các điểm văn hóa trên địa bàn để hình thành những tuyến, điểm du lịch sinh thái, trải nghiệm.
