Mỗi năm, thị trường nhạc Việt lại xuất hiện ít nhất một nhóm nhạc. Điều đáng buồn xảy ra khi trong giai đoạn 10 năm gần đây, tỷ lệ nhóm nhạc Việt (cả nam lẫn nữ) ra mắt thị trường, sau đó nhanh chóng lụi tàn ở mức cực cao. Họ bất lực đôi khi không phải lý do chuyên môn, mà guồng vận hành của Vpop không có chỗ cho mô hình nhóm nhạc.
Có những nhóm tiềm năng rất lớn như Monstar, có hit nhưng không trụ lại được. Uni5 là đội hình đầy triển vọng khác hoạt động dưới trướng Đông Nhi, Ông Cao Thắng, cũng không tồn tại nổi vì chiến lược hời hợt. Sự bền bỉ, thành công về nhóm nhạc, ban nhạc, gọi chung là một tổ đội có chăng chỉ đến từ Da LAB, Chillies nhưng cách hoạt động của 2 nhóm cũng khác biệt và tìm đủ cách để sinh tồn.
Hai tân binh chào sân Vpop
Uprize là đội hình quy tụ dàn tân binh thăng cấp của game show Tân binh toàn năng. Đây là những nghệ sĩ thế hệ mới đã chứng minh năng lực trong game show, đều toàn diện với khả năng hát, sáng tác, vũ đạo và một số người làm cả công đoạn sản xuất âm nhạc. Duniverse là cái tên mới toanh, được khán giả chú ý vì câu chuyện có 3 anh em sinh ba cùng hoạt động một nhóm.
Sự khởi đầu của Uprize và Duniverse không bùng nổ, dù đầu tư rất mạnh cho MV và có kế hoạch truyền thông bài bản. Họ đều là tân binh, chưa tạo được độ phủ sóng trên mạng xã hội. 2 MV Thăng và Anh rất yêu phát hành đúng thời điểm đường đua cạnh tranh căng thẳng nhất từ 2 game show Anh trai và Sơn Tùng, Mono trở lại với dự án mới.
Từ đầu năm, cuộc chiến truyền thông chưa bao giờ "nóng" như hiện tại. Ngay cả tên tuổi lớn như Mono, Anh Tú (Voi Bản Đôn) cũng vất vả để cạnh tranh cơ hội phủ sóng, huống hồ các tên tuổi mới như Uprize và Duniverse.
Uprize đang đi theo mô hình của nhóm nhạc Kpop. Xuyên suốt game show Tân binh toàn năng, họ được uốn nắn, hướng tới hình mẫu của một nhóm nhạc idol - nhảy đẹp, ưu tiên vào độ nhuần nhuyễn, đồng đều đội hình và theo đuổi các màu sắc âm nhạc thiên về trình diễn như Pop Dance, EDM, Rap/Hip hop... Với Thăng, Uprize thể hiện vũ đạo đẹp mắt và âm nhạc sôi động, song phần lớn thời lượng ca từ là tiếng Anh, sẽ khó tiếp cận khán giả.
Ca khúc Anh rất yêu của Duniverse khai thác màu nhạc Afrobeats vừa được thị trường chú ý khi Sơn Tùng tung bản hit Come My Way. Tuy nhiên, giọng hát của các thành viên chưa nổi bật và âm nhạc dàn trải đều. Thay vì một type beat dễ làm, dễ ăn ở Vpop, Duniverse chọn Afrobeats vốn "kén" giọng hát và khó để tạo ra giai điệu bắt tai, lựa chọn này của 4 thành viên có sáng suốt?
Cú chào sân của Uprize và Duniverse vẫn là điểm tích cực của nhạc Việt trong tháng 7. Những nhân tố mới đã "bước ra ánh sáng" và việc vẫn có nhóm nhạc dũng cảm xâm nhập thị trường, làm MV là tín hiệu tốt. Nhìn ở góc độ tích cực, nhạc Việt thiếu nhóm nhạc, là cơ hội để Uprize và Duniverse chiếm lấy phân khúc còn nhiều tiềm năng trên thị trường.
Tuy nhiên, để vươn tầm thành một nhóm nhạc đình đám Vpop, có thể tạo hit để cạnh tranh đường đua nhạc số và được chạy show tất bật để mang về doanh thu, đó là bài toán khó. Để giải được bài toán ấy, cần một chiến lược đúng từ đơn vị quản lý của 2 nhóm nhạc và quan trọng hơn hết là sự đồng lòng của các thành viên.
Tại sao nhiều nhóm nhạc tan rã
Tính trong 15 năm gần đây, mô hình nhóm nhạc Vpop đa số học theo cách làm của Kpop. Dù vậy, từ yếu tố nền tảng, giữa Kpop và Vpop có sự khác biệt. Văn hóa idol của thị trường giải trí Hàn Quốc vẫn tập trung vào nhóm nhạc. Các "lò luyện" nhóm nhạc idol Kpop tuyển chọn thực tập sinh từ rất sớm, đưa tất cả vào cuộc sinh tồn đúng nghĩa để phát triển kỹ năng, thể hiện mình trước khi có cơ hội ra mắt.
Quan trọng hơn cả, nền công nghiệp giải trí Hàn Quốc là sân chơi của những nhóm nhạc. Mọi chàng trai, cô gái có ước mơ làm idol, đều nghĩ tới cơ hội trở thành thực tập sinh và "debut" ở một nhóm nhạc nào đó. Họ hình thành cả hệ sinh thái để các nhóm nhạc có cơ hội tỏa sáng và thành những "con gà đẻ trứng vàng" cho công ty chủ quản.
Ngược về thị trường Việt, các cá nhân/quản lý có ý định tạo ra nhóm nhạc sẽ học tập Kpop theo kiểu đi tắt đón đầu. Vẫn có mô hình tuyển thực tập sinh, đào tạo trước khi cho ra mắt nhưng quá trình rèn luyện rút ngắn đáng kể. Về bản chất, không có văn hóa hình thành nhóm nhạc ở thị trường Việt.
Từng cá nhân tập hợp vào nhóm là sự chắp vá, nhiều trường hợp thậm chí ăn xổi cầu may. Họ tập hợp đầy đủ thành viên, ra nhạc và phó mặc cho số phận, thay vì một quá trình chuẩn bị rất kỹ từ cách tập luyện để đội hình nghệ sĩ nhuần nhuyễn, đầu tư truyền thông từ sớm để làm lực đẩy.
Để rồi, nhiều nhóm nhạc chết yểu khi bước ra thị trường Vpop. Chỉ cần 1-2 sản phẩm ra mắt thất bại, rắc rối ngay lập tức ập đến vì không tạo ra doanh thu từ âm nhạc. Các đơn vị đứng sau nhóm nhạc bắt đầu chán nản, rút đầu tư và thả nổi. Từ đó, dẫn đến hiện tượng đấu tố ăn chặn doanh thu, bóc lột sức lao động.
Mới đây, một nhóm nhạc nữ tố công ty quản lý về tình trạng bóc lột, trấn át tâm lý của thành viên. Bên cạnh đó là vô số lần nhóm nhạc Việt tan rã vì các thành viên đấu tố nhau.
Sau cùng, nguyên nhân chính khiến mô hình nhóm nhạc Việt không có đất sống vẫn nằm ở cách quản lý và vận hành.
Một cựu thành viên của nhóm nhạc hàng đầu thị trường chia sẻ với Tiền Phong: "Nhóm nhạc Việt trục trặc ở giai đoạn khởi đầu và khi đã thành danh. Với chặng khởi đầu, có hàng tá lý do dẫn đến nguy cơ tan rã. Đến khi nhóm đã khẳng định tên tuổi, khó khăn khác xuất hiện là bài toán kinh tế".
Anh chia sẻ tiếp: "Khi chạy show, một đầu cát-xê đó sẽ chia 5, xẻ 7 cho các thành viên. Chi phí trang phục, di chuyển, lưu trú sẽ gấp nhiều lần tương ứng số thành viên. Đó là lý do một số nhóm dù nổi tiếng, có hit, thậm chí ở đỉnh cao vẫn tan rã. Đến một lúc nào đó họ sẽ tan rã vì bản chất thị trường Vpop vẫn chuộng nghệ sĩ solo. Sẽ có người nổi bật hơn tất cả trong nhóm và muốn hoạt động độc lập".
Ai đang thành công
Da LAB là nhóm nhạc hiếm hoi thành công ở thị trường nhạc Việt. Tuy nhiên, Da LAB lại hoạt động theo mô hình khác biệt tất cả. Họ là những chàng trai đam mê rap/hip hop, bắt đầu sự nghiệp âm nhạc từ underground và lấn sân dần dần lên thị trường mainstream.
Sau khoảng 20 năm làm nghề, Da LAB không có quản lý - đây là khác biệt lớn nhất vì đa số nhóm nhạc Việt cần một đơn vị đứng sau để giúp các thành viên kết nối với nhau. Các thành viên Da LAB tự chia nhau để đảm nhận từng công việc: người phụ trách tài chính của nhóm, người đứng ra làm việc với đối tác và có người tập trung sản xuất âm nhạc.
Trong game show Anh trai chông gai 2, Thơm chia sẻ: "Mình và Thỏ biết nhau từ 20 năm trước. Chúng mình từ những cậu bé đam mê làm nhạc, cùng đồng hành đến khi chứng kiến những đứa trẻ của nhau lớn lên".
Các thành viên Da LAB gắn bó khăng khít như những người anh em chí cốt, tìm đến nhau vì đam mê âm nhạc. Điều đó khác xa với những nhóm nhạc hội tụ theo kiểu là talent (tài năng được đào tạo) và hoạt động theo định hướng. Từng thành viên Da LAB đều có nền tảng kinh tế ổn và phát triển sự nghiệp solo từ sớm. Họ không chỉ làm nhạc mà một số người còn thành công ở kinh doanh, hoạt động đa ngành nghề.
Trong cuộc chơi nhạc Việt hiện tại, có nhiều nhóm nhạc tồn tại với tuổi nghề lớn hơn Da LAB. Nhưng Da LAB có lẽ là nhóm nhạc duy nhất thâm niên hoạt động 20 năm vẫn có sản phẩm dẫn đầu tốp 1 danh sách thịnh hành âm nhạc đều đặn. Họ đồng điệu trong cá tính âm nhạc, không còn trẻ nhưng vẫn luôn bắt lấy thị hiếu nghe nhạc của khán giả gen Z.
Trên hết, sự khác biệt của Da LAB đến từ tính gắn kết. Họ bền bỉ đứng cùng nhau qua nhiều năm. Đây là nhóm nhạc độc nhất vô nhị của thị trường. Có lẽ phải là mô hình kiểu như Da LAB mới làm tăng tỷ lệ thành công của nhóm nhạc. Tất nhiên, sau Da LAB, sẽ khó có một hình mẫu nghệ sĩ tương tự.
Quay trở lại câu chuyện mô hình nhóm nhạc Việt, số đông thất bại theo cùng kịch bản: không giải được bài toán kinh tế và tính gắn kết có vấn đề. Cùng hy vọng 2 tân binh Uprize và Duniverse sẽ hoạt động ổn định, nhanh chóng tạo ra thành tựu và xóa được cái dớp về nhóm nhạc Việt.
