Triệt tiêu học vẹt
Ghi nhận thực tế từ cấu trúc đề thi vừa xong cho thấy, tinh thần đổi mới giáo dục được thể hiện rõ nét qua cả ba môn Ngữ văn, Toán và tiếng Anh. Xu hướng chung của các đề thi là bám sát yêu cầu đánh giá năng lực, khơi dậy khả năng tư duy độc lập và triệt tiêu hoàn toàn nạn “học vẹt, học tủ”.
Ở môn Ngữ văn, cấu trúc đề vẫn duy trì sự ổn định với hai phần đọc hiểu (4,0 điểm) và viết (6,0 điểm), bám sát yêu cầu cần đạt của chương trình mới. Thầy Nguyễn Phi Hùng, giáo viên dạy môn Ngữ văn tại Hà Nội, chia sẻ, đề thi rất quen thuộc, các yêu cầu trong mỗi câu hỏi được trình bày tường minh, tạo thuận lợi rất lớn cho các thí sinh.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, hướng ra đề hiện tại đã mang tính chất thực tiễn và phân hóa cao hơn. Phần đọc hiểu đưa vào câu hỏi vận dụng yêu cầu thí sinh trực tiếp bày tỏ quan điểm cá nhân trước một vấn đề thực tế bằng lập luận ngắn gọn, mạch lạc. Phần viết gồm câu nghị luận văn học phân tích hình ảnh nhân vật trong thơ và bài văn nghị luận xã hội đặt ra vấn đề tạo dựng, giữ gìn các kết nối có ý nghĩa tích cực trong cuộc sống.
Nhận định về xu hướng này, cô Ninh Thị Trình, giáo viên Trường THCS Lý Tự Trọng, Ninh Bình cho biết, môn Văn trở nên sinh động và có ích hơn khi gắn liền với đời sống. Học sinh cũng hình thành được tư duy phản biện tốt hơn. Về lâu dài, điều này tạo ra những thế hệ học sinh biết tư duy độc lập, có chính kiến và sử dụng tiếng Việt một cách linh hoạt, sáng tạo.
Theo cô Trình, hướng ra đề hiện tại triệt tiêu hoàn toàn nạn học vẹt, học tủ, học thuộc văn của thầy cô giáo một cách máy móc, thụ động. Việc này cũng khơi dậy khả năng tư duy độc lập, học sinh được tự do thể hiện những cảm nhận và suy nghĩ mang tính cá nhân.
Đối với môn Tiếng Anh, mặc dù giữ cấu trúc tương tự năm 2025 nhưng đề thi năm học 2026-2027 đã có bước nâng cấp đáng kể về độ khó và tính phân hóa, đặc biệt ở các câu hỏi ngữ pháp điền cụm từ và từ vựng. Các ngữ liệu được chọn lọc mang tính thời sự, gắn với chương trình lớp 9 như quản lý thời gian, bảo tồn hay lựa chọn nghề nghiệp. Với tính chất phân hóa sâu sắc, phổ điểm môn Tiếng Anh dự kiến tập trung ở mức 6 điểm, nhiều thí sinh đạt điểm 8 - 9 nhưng số điểm 10 sẽ giảm mạnh.
Môn Toán tiếp tục nhận được đánh giá cao từ giới chuyên môn khi chú trọng đánh giá năng lực vận dụng kiến thức, tư duy logic và giải quyết các vấn đề gắn với thực tiễn. Thầy Đỗ Văn Bảo, giáo viên dạy Toán trường Trường PTLC Vinschool, phân tích, đề thi năm nay được xây dựng theo hướng ổn định sau năm đầu tiên đổi mới cấu trúc. So với năm học trước, đề năm nay nhỉnh hơn một chút ở phần hình học nhưng nhẹ hơn ở phần đại số, độ khó tổng thể ở mức tương đương hoặc thấp hơn nhẹ. Thầy Bảo dự kiến phổ điểm sẽ tập trung nhiều ở khoảng 7,0 - 8,0 điểm, trong khi số lượng bài đạt điểm tuyệt đối vẫn không nhiều do yêu cầu tư duy cao ở phần hình học và bài toán tối ưu hóa thực tế.
Giải quyết bài toán áp lực chỗ học
Mỗi mùa tuyển sinh đầu cấp, vấn đề đặt ra đối với ngành giáo dục Hà Nội là đảm bảo trường lớp công lập. Bên cạnh câu chuyện đổi mới chuyên môn, áp lực về chỉ tiêu trường lớp công lập, đặc biệt tại các khu vực nội thành, tiếp tục là vấn đề nóng.
Tại hội nghị gặp gỡ, đối thoại giữa Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng và công nhân lao động năm 2026 vừa diễn ra trước kì thi, chị Nguyễn Thu Thủy (nhân viên Công ty cổ phần môi trường đô thị Gia Lâm) đã thẳng thắn bày tỏ sự lo lắng. Chị Thủy cho biết, hệ thống trường THPT công lập trên địa bàn huyện Gia Lâm (cũ) tuyển sinh rất ít trong khi nhu cầu của người dân rất cao, tạo áp lực lớn cho phụ huynh khi con em đến tuổi chuyển cấp. Chị kiến nghị thành phố tăng số lượng trường, lớp công lập vì chi phí học trường dân lập, tư thục quá tốn kém, không phù hợp với thu nhập của công nhân.
Giải đáp trăn trở này, ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội, thông tin, địa bàn huyện Gia Lâm (cũ) hiện có 28 trường học các khối, riêng khối THPT công lập có 2 trường là Dương Xá và Cao Bá Quát. Với quy mô dân số khoảng 9 vạn dân, việc bố trí 2 trường công lập là đã đáp ứng đúng tiêu chuẩn quốc gia (3-5 vạn dân/trường THPT công lập). Trong năm nay, huyện có 1.485 học sinh hoàn thành chương trình THCS và Sở đã giao chỉ tiêu cho 2 trường THPT công lập trên địa bàn tới 1.485 chỗ. Như vậy, về mặt lý thuyết, có đến 99% học sinh có thể vào học công lập, chưa kể trung tâm giáo dục thường xuyên tại địa phương cũng tham gia tuyển sinh.
Theo nhận định của giáo viên, năm nay 3 môn thi không có mưa điểm 10. Đề thi có sự phân hóa, đánh giá năng lực của học sinh rõ nét.
Trước xu hướng gia tăng dân số, ông Nguyễn Văn Hiền khẳng định Sở GD&ĐT sẽ luôn phối hợp với UBND các xã thuộc huyện Gia Lâm (cũ) tìm quỹ đất để bố trí, phát triển thêm các trường công lập. Đồng thời, Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội cũng mong muốn các bậc phụ huynh thấu hiểu và chia sẻ về câu chuyện phân luồng giáo dục sau THCS.
Để giải quyết nỗi lo của người lao động, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đã trực tiếp giao Sở GD&ĐT và chính quyền địa phương nhanh chóng tìm ra phương án tạo thêm số lượng lớp ở trường công lập. Chủ tịch Vũ Đại Thắng gợi ý một giải pháp linh hoạt và căn cơ như tận dụng ngay quỹ đất dư thừa, trụ sở dư thừa của địa phương để hình thành cơ sở 2 của các trường THPT công lập sẵn có, sau đó tiến hành tuyển dụng thêm giáo viên và bổ sung lớp học.
Sự đồng bộ giữa đổi mới phương thức thi tuyển và quyết tâm chính trị trong việc linh hoạt mở rộng quy mô trường lớp của lãnh đạo TP Hà Nội kì vọng sẽ mang lại một môi trường giáo dục công bằng, giảm tải áp lực cho xã hội, đồng thời đảm bảo quyền lợi học tập chính đáng cho con em nhân dân lao động trên địa bàn.
