Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh nhận được sự quan tâm của công chúng khi lựa chọn xây dựng câu chuyện điện ảnh đồ sộ, kết hợp yếu tố hành động, phiêu lưu và văn hóa Việt.
Với một tác phẩm quy mô lớn, đầu tư nhiều tiền bạc, kỳ vọng của công chúng cũng vì vậy mà lớn theo. Đáng tiếc, phim đối diện nguy cơ thua lỗ nặng khi chỉ thu hơn 30 tỷ đồng sau 10 ngày ra rạp, với khoảng 1.100 suất chiếu/ngày.
Khi nhiều nhà làm phim Việt đang trở lại với đề tài lịch sử, huyền sử và những dự án đòi hỏi quy mô sản xuất lớn, trường hợp Hộ linh tráng sĩ trở thành kinh nghiệm đắt giá.
Đầu tư lớn chưa đủ
Nhà phê bình phim Nguyễn Phong Việt cho rằng mong muốn kể những câu chuyện lịch sử, huyền sử của các nhà làm phim Việt ngày càng xuất hiện nhiều. Diễn viên Johnny Trí Nguyễn của Hộ linh tráng sĩ nhiều lần bày tỏ hứng thú với dòng phim lịch sử dân tộc bởi chiều sâu, giá trị văn hóa và tính thẩm mỹ cao. Vấn đề nằm ở khoảng cách giữa mong muốn của người làm phim và kỳ vọng của khán giả.
Hộ linh tráng sĩ có mức độ đầu tư cho dàn diễn viên, bối cảnh và nhiều khâu sản xuất của phim ở mức khiến những người trong nghề "kinh ngạc", thậm chí đáng mơ ước đối với một dự án điện ảnh Việt.
Điều đáng tiếc là những hạn chế của kịch bản đã khiến thành quả ở các khâu khác không phát huy được hết giá trị.
"Những cái đẹp của trang phục, bối cảnh, thiết kế mỹ thuật cuối cùng cũng phải phục vụ cho một câu chuyện có sức hấp dẫn. Nếu bộ phim không đủ hấp dẫn, khả năng thất bại về mặt doanh thu rất cao", Nguyễn Phong Việt nói.
Đây cũng là điểm mà nhà nghiên cứu Nguyễn Anh Tuấn (Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam) nhấn mạnh khi phân tích trường hợp của Hộ linh tráng sĩ theo công thức "5-3-2".
Khả năng thành công của một dự án điện ảnh thương mại được chia thành 5 điểm cho chất lượng bản phim, 3 điểm cho tiếp thị - truyền thông và 2 điểm cho phát hành.
Với Hộ linh tráng sĩ, chuyên gia chấm 2/3 điểm cho truyền thông và 1,5/2 điểm ở khâu phát hành.Chiến dịch truyền thông được đánh giá tương đối bài bản khi phủ cả báo chí chính thống lẫn mạng xã hội, song khởi động tương đối muộn.
Theo chuyên gia, một bộ phim ra rạp cuối tháng 8 hoặc dịp 2/9 cần bắt đầu đưa thông tin tới khán giả từ khoảng ba tháng trước, tạo nhận diện rồi từng bước chuyển thành sự quan tâm và quyết định mua vé.
Phim đồng thời gặp sức ép từ đối thủ cạnh tranh mạnh ngoài phòng vé. Nhưng nếu truyền thông và phát hành đạt 3,5/5 điểm theo cách tính trên, nguyên nhân lớn nhất khiến Hộ linh tráng sĩ chưa đạt kỳ vọng doanh thu vẫn nằm ở 5 điểm dành cho tác phẩm.
"Về diễn viên, sản xuất hay ngân sách đều đã được đầu tư. Nhưng điểm yếu, điểm chưa tốt của bộ phim nằm ở phần kịch bản, đạo diễn. Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự chưa thành công về mặt doanh thu nằm ở chất lượng bản phim", chuyên gia nhận định.
Khán giả Việt đã khác
Nhìn rộng hơn từ cú ngã ngựa đáng tiếc của Hộ linh tráng sĩ, thách thức của phim lịch sử, huyền sử Việt hiện nay còn đến từ chính sự thay đổi của người xem.
Khán giả trẻ có nhiều trải nghiệm hơn các thế hệ trước. Các nền tảng trực tuyến giúp họ tiếp cận nhanh chóng những bộ phim lịch sử, cổ trang của nhiều nền điện ảnh với chất lượng hình ảnh, kỹ thuật và cách kể chuyện ngày càng cao.
Điều đó đồng nghĩa việc một bộ phim Việt tái hiện được bối cảnh lịch sử công phu hay sở hữu phục trang đẹp không còn dễ dàng trở thành lợi thế đủ sức thuyết phục người xem mua vé.
"Điều khán giả quan tâm không còn là bộ phim này có diễn viên như thế nào, sử dụng những tư liệu lịch sử, huyền sử ra sao, mức độ đầu tư hoành tráng ở khía cạnh nào. Quan trọng nhất là câu chuyện ấy có đủ sức hấp dẫn để kéo khán giả ra rạp và khiến họ cảm thấy thời gian, số tiền bỏ ra mua vé xứng đáng hay không", chuyên gia phân tích.
Sự khắt khe đó không hẳn là tín hiệu tiêu cực. Khi khán giả có nhiều lựa chọn, nhà sản xuất phải cạnh tranh bằng chất lượng thực sự. Những ưu thế về đề tài, ngôi sao hay quy mô đầu tư có thể tạo sự chú ý ban đầu, nhưng khó giữ khán giả nếu câu chuyện không đủ hấp dẫn.
Áp lực này cũng buộc nhà sản xuất dành đủ thời gian cho sản phẩm, thay vì rút ngắn các giai đoạn để chạy theo một mốc phát hành.
Cái giá không chỉ là doanh thu
Điều khiến giới chuyên môn lo ngại sau trường hợp Hộ linh tráng sĩ là tác động tới những dự án cùng thể loại trong tương lai.
Sự đầu tư lớn hơn cùng mức độ quan tâm của thị trường tạo ra kỳ vọng rằng thể loại vốn được xem là khó làm này có thể tìm được chỗ đứng rộng hơn tại phòng vé. Kết quả chưa như kỳ vọng của Hộ linh tráng sĩ có thể khiến nhà đầu tư thận trọng hơn.
Chuyên gia Nguyễn Anh Tuấn nhìn thấy rủi ro tương tự. Theo ông, Hộ linh tráng sĩ đã tạo ra một tiêu chuẩn đáng chú ý về đầu tư, thiết kế và tổ chức sản xuất đối với dự án huyền sử, cổ trang. Vì thế, việc một tác phẩm có quy mô như vậy không đạt kỳ vọng doanh thu có thể thử thách niềm tin của nguồn vốn dành cho thể loại này.
Nếu tiếp tục có những dự án lịch sử, huyền sử, cổ trang được đầu tư lớn nhưng không đạt hiệu quả thương mại, khả năng huy động vốn cho các bộ phim tương tự sẽ ngày càng khó khăn.
Bài học từ Hộ linh tráng sĩ không nằm ở việc phim lịch sử có nên tiếp tục được đầu tư hay không. Hai chuyên gia cùng chỉ ra vấn đề nằm ở thứ tự ưu tiên: quy mô sản xuất, phục trang, bối cảnh hay kỹ thuật chỉ phát huy giá trị khi được đặt trên nền tảng của một kịch bản đủ tốt và cách kể chuyện đủ sức giữ người xem.
Với những dự án lịch sử, huyền sử đang được thực hiện, áp lực sau Hộ linh tráng sĩ vì thế không chỉ là làm lớn hơn hay đẹp hơn. Trước khi thuyết phục nhà đầu tư bỏ thêm tiền cho những đại cảnh, tác phẩm phải trả lời được câu hỏi cơ bản hơn: Câu chuyện có đủ hấp dẫn để khán giả bỏ tiền mua vé?
Bài học từ phiên bản 155 phút
Ồn ào suốt hơn một tuần qua của Hộ linh tráng sĩ với hàng loạt bài bình luận, khen chê trái chiều cũng đặt ra vấn đề về quá trình hoàn thiện một bộ phim trước khi chính thức đưa tới khán giả.
Từ trường hợp phim phải ra mắt bản dựng rút gọn, chuyên gia cho rằng khâu dựng phim cần một góc nhìn đủ độc lập với quá trình ghi hình.
Một đạo diễn đã dành nhiều thời gian và công sức tại trường quay thường có xu hướng muốn giữ những cảnh mình tâm đắc. Nhưng với phiên bản cuối cùng, câu hỏi quan trọng không phải cảnh quay tốn bao nhiêu tiền hay mất bao nhiêu công sức thực hiện, mà là nó có thực sự cần thiết với câu chuyện hay không.
Người dựng phim vì vậy cần tiếp cận tư liệu với một tâm thế tương đối độc lập, dựa trên kịch bản, cấu trúc phim và hiểu biết về khán giả. Đạo diễn sau đó tiếp tục làm việc với bản dựng để bảo đảm ý đồ nghệ thuật.
Quy trình này ở Hộ linh tráng sĩ có thể chưa được thực hiện chặt chẽ. Phiên bản ban đầu của phim có thời lượng 155 phút. Sau khi phim ra rạp và nhận những phản hồi trái chiều, ê-kíp đưa ra phiên bản rút gọn còn 135 phút.
Việc chỉnh sửa cho thấy nhà sản xuất lắng nghe phản hồi, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi về khâu chiếu thử và hoàn thiện tác phẩm trước ngày phát hành.
Test screening - chiếu thử cho một nhóm khán giả hoặc hội đồng chuyên môn trước khi ra rạp - có thể giúp nhà sản xuất phát hiện những vấn đề về nhịp phim, câu chuyện và cách tiếp nhận của người xem. Những phản hồi này là cơ sở để tiếp tục điều chỉnh trước khi "khóa" phiên bản thương mại.
Trường hợp Hộ linh tráng sĩ, theo chuyên gia, các dự án quy mô lớn càng cần dành đủ thời gian cho giai đoạn này.
