Từ cây gia vị đến nguyên liệu
Dọc vùng đất ven sông Con, những luống tía tô xanh tốt trải dài trên cánh đồng xã Nghĩa Đồng, tỉnh Nghệ An. Mùi thơm đặc trưng của loại cây gia vị quen thuộc lan nhẹ trong gió. Ít ai nghĩ rằng, từ những luống cây vốn được trồng để lấy lá làm rau, người dân nơi đây đang tìm cách tạo ra giá trị mới bằng việc chưng cất tinh dầu.
Hợp tác xã (HTX) trồng và chế biến xã Nghĩa Đồng là đơn vị tiên phong trong việc phát triển cây tía tô thành vùng nguyên liệu phục vụ chế biến sâu. Hiện HTX đang phát triển khoảng 10ha tía tô làm vùng nguyên liệu. Mỗi vụ, diện tích này có thể cung cấp khoảng 90 tấn nguyên liệu, với chu kỳ trồng, chăm sóc và thu hoạch khoảng 4 tháng.
Ông Nguyễn Xuân Huy - cán bộ quản lý vận hành sản xuất tinh dầu HTX trồng và chế biến xã Nghĩa Đồng - cho biết với tỷ lệ chiết xuất ước tính khoảng 1 lít tinh dầu từ 1 tấn nguyên liệu, 90 tấn tía tô mỗi vụ có thể tạo ra khoảng 90 lít tinh dầu. Hiện sản phẩm được giới thiệu có giá bán trên thị trường khoảng 10-12 triệu đồng/lít.
“Việc đưa tía tô vào chưng cất giúp tận dụng nguồn nguyên liệu thu hoạch, thay vì chỉ tiêu thụ cây tươi. HTX mong muốn từng bước nâng cao giá trị sản phẩm, tạo đầu ra ổn định hơn cho vùng trồng”, ông Huy chia sẻ.
Tính theo mức giá trên, nếu tiêu thụ được toàn bộ 90 lít tinh dầu, doanh thu có thể đạt trên dưới 1 tỷ đồng mỗi vụ. Tuy nhiên, đây mới là con số ước tính, chưa trừ chi phí giống, chăm sóc, nhân công, năng lượng, vận chuyển, khấu hao máy móc và các khoản đầu tư khác. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm, tỷ lệ chiết xuất và khả năng tiêu thụ.
Dẫu vậy, mô hình đang mở ra một hướng đi đáng chú ý: người nông dân không chỉ bán sản phẩm thô mà có cơ hội tham gia vào chuỗi sản xuất tạo ra giá trị cao hơn. Với những vùng quê sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp, việc tìm được đầu ra mới cho cây trồng quen thuộc cũng là cách để người dân có thêm lựa chọn trong phát triển kinh tế.
Đa dạng cây trồng, nâng giá trị nông sản
Từ những kết quả bước đầu, HTX trồng và chế biến xã Nghĩa Đồng đang tính toán phương án mở rộng vùng nguyên liệu, đồng thời nghiên cứu thêm một số loại cây phục vụ chiết xuất tinh dầu như húng quế, sả Java, tràm…
Theo ông Nguyễn Xuân Huy, việc đa dạng hóa cây trồng sẽ giúp HTX chủ động hơn về nguồn nguyên liệu, hạn chế phụ thuộc vào một loại cây và có thể phát triển thêm các dòng sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, việc lựa chọn cây trồng phải phù hợp với điều kiện đất đai, khả năng tổ chức sản xuất và đầu ra thực tế.
“Muốn phát triển lâu dài thì không thể chỉ trồng được nhiều nguyên liệu, mà còn phải tính đến khả năng chế biến và tiêu thụ sản phẩm. HTX sẽ tiếp tục nghiên cứu để lựa chọn hướng đi phù hợp, từng bước mở rộng sản xuất”, ông Huy cho hay.
Giá tinh dầu ở mức cao chưa đồng nghĩa với lợi nhuận lớn khi chưa tính đủ chi phí và chưa có số liệu tiêu thụ ổn định. Cùng với mở rộng vùng trồng, HTX cần chú trọng chất lượng, quy trình chế biến, bảo quản và xây dựng thị trường lâu dài.
Ông Trần Văn Trung - Chủ tịch Hội Nông dân xã Nghĩa Đồng - cho biết điểm mới của mô hình là đưa cây tía tô từ sản xuất nhỏ lẻ sang trồng tập trung, gắn vùng nguyên liệu với chế biến, chiết xuất tinh dầu. Qua đó, không chỉ tạo thêm việc làm, thu nhập cho các thành viên HTX mà còn mở ra hướng tiêu thụ mới cho nông sản địa phương.
“Địa phương khuyến khích HTX tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định. Khi hiệu quả kinh tế được chứng minh rõ ràng, mô hình có thể mở rộng diện tích, góp phần đa dạng hóa cây trồng và nâng cao thu nhập cho người dân”, ông Trung chia sẻ.
