 |
| Ảnh: NĐT |
Khi in tập thơ “Bóng chữ” (1994), Lê Đạt mang đến tặng Trần Dần. Ông kể lại mình đã khá hồi hộp chờ nghe nhận xét của bạn. Đọc xong Trần Dần chỉ khẽ khàng nói: “Hay, nhưng kỹ quá”.
Thời kỳ đầu, mang bầu nhiệt huyết tuổi trẻ, Trần Dần và Lê Đạt đều ảnh hưởng nhà thơ cách mạng người Nga Maiacốpxky. Nhưng hai ông đã vượt qua cái bóng của thơ bậc thang, đi những con đường riêng để tìm tòi, đổi mới thơ ca Việt.
Nhiều người biết mối thâm tình giữa hai ông và sự thân thiết của các thành viên hai gia đình. Họ đã cùng chia sẻ hầu hết những khó khăn, hoạn nạn trong quá khứ.
Vì vậy có thể thấy, hai ông đã vượt qua những tình cảm thông thường của tình bạn, khách quan và trung thực đến tận cùng, nghiêm túc đến mức nghiêm khắc thế nào khi bàn về thơ.
Nhà thơ Lê Đạt đã đột ngột từ trần sau một chuyến đi ngắn ngày từ Tây Nguyên trở về. Giờ đây hai ông đã có thể tiếp tục đàm đạo thơ ở cõi vĩnh hằng khi không còn vướng bận những hệ lụy cuộc đời nữa.
TPCT xin giới thiệu một số bài thơ thuộc nhiều giai đoạn sáng tác của nhà thơ Lê Đạt, như một nén tâm hương vĩnh biệt người suốt đời tận tụy với chữ và với thơ.
Những bài thơ đã công bố
BÁC
(Trường ca, trích)
Hôm nay
Ta
cúi đầu
Việt Nam bất khuất
khóc
Người lãnh tụ
người lão bộc trung thành
Người cha
người con yêu của Nước
Hai tang một lần
Ta nhân xót bằng hai
Chung quanh Người
hôm nay
vẫn
đủ
Những đồng chí
đêm nhen nhúm nước
Chung nhau
dằng dặc tù đầy
Vẫn
đủ
ngày chung nhau
chiếc băng tang
trở Bác
Quây quần
trưởng thành
trong
nức nở
Bác ơi !
…Ta đã trải
quá nhiều anh hùng
nhiều vĩ nhân
lịch sử
Thế kỷ hai mươi
tưởng
không còn thiết nữa
ngạc nhiên
Ta làm chứng
không đếm xuể
những thiên thần
rơi
mặt nạ
Đầu người
lên
cung trăng
Đuôi
còn
ăn thịt trẻ
Tháp Mười
Ta vẫn
ngạc nhiên
Khi
dép cao su
Hơn hai mươi năm
lẫy lừng quyền nước
kaki bạc màu
Người vô sản
Bạn “bần hàn”
“các nô lệ thế gian” (1)
Người
hiện đại
ca dao
lịch sự
đi
vào
lịch sử
“Nào… Kết đoàn…
các chú”…
“Đừng gọi tôi là Chủ tịch
Gọi tôi là Bác Hồ” (2)
Vị Chủ tịch… đầu tiên
nước Việt Nam
(Nhà tự vị xa xăm
thôi
khỏi cần băn khoăn nữa)
Chớ viết dài
(Người ưa ngắn gọn)
Chủ tịch
chẳng huân chương gì
chói chang
nơi
ngực
Từ gốc thật
lòng mình
Nhân loại
tâm tặng
Người
Huân chương
không huân chương nào
so sáng được
Mục
HỒ CHÍ MINH
tập Đại toàn thư lịch sử
Chỉ cần ghi
hai chữ
“BÁC HỒ”.
(Viết ngày giỗ đầu, in ngày thế giới kỷ niệm 100 năm sinh nhật Bác)
(1) Lời Quốc tế ca.
(2) Lời Bác Hồ nói với phóng viên Cuba Mácta Rôhát.
Thơ hai câu
Chập mạch chấn động tình quên tiểu sử
Lang thang trang lần quê chữ tìm mình
Em ô một lạnh mình anh lãnh đủ
Ngoại dù vùng mưa nhỏ hóa mưa to
Lòng biển triều xa con sóng
Lồng xổng ngà tim ướm giọng
ngực tình ca
Tim lặng lạnh gốc bồ đề mưa cũ
Chim gõ mõ kiếp xưa
chưa rũ hết lụy tình
Nắng tạnh heo mày hoa lạnh
Mimôza chiều khép cánh mimôixa
Đoản ngôn
Không có hậu
Lộ trình của nhiều nhà cách tân thường không có hậu. Họ đi từ những phân tích mở và độc đáo đến những kết luận đóng và độc đoán
Nghệ thuật sắp đặt
Nghệ thuật sắp đặt có một nhược điểm: Nó thường quên chỗ của tác giả.
Đó lại là một điểm mạnh trong bố cục nhân sự.
Ca sĩ
Diva H. nổi dài dài mà không chìm vì cô biết lặn. Đó là phép Yoga của danh vọng
Thơ cổ điển và hiện đại
Trong một bài thơ cổ điển, nghĩa thường đến đúng hẹn. Trong một bài thơ hiện đại, nghĩa thường đến trễ giờ.
Bóng chữ
Chia xa rồi anh mới thấy em
Như một thời thơ thiếu nhỏ
Em về trắng đầy cong khung nhớ
Mưa mấy mùa
mây mấy độ thu
Vườn thức một mùi hoa đi vắng
Em vẫn đây mà em ở đâu
Chiều Âu Lâu
bóng chữ động chân cầu
 |
Át cơ
Anh tìm về địa chỉ tuổi thơ
Nhà số lẻ
phố trò chơi bỏ dở
Mộng anh hường
tim môi em bói đỏ
Giàn trầu già
khua
những át cơ rơi...
Gốm
Một chiếc bàn xoay hồn cổ sử
Một lò lửa ủ đất lên men
Lòng gốm rượu sủi tăm tình cũ
Gác chân họ Lý ngủ say mèm
Chăn bò Côn Sơn
Ba mươi tuổi ba mươi con bò
Ngu không số dư
Thuở chăn bò cỏ bãi xanh đầu tuổi
Côn Sơn trăng vườn vải nỗi thông reo
Chòm Yên Tử gió triều neo mây nổi
Suối Giải Oan chân lội tội trần
Những bài thơ chưa công bố
Cửa hàng Lê Đạt
(trích)
III
Trần Dần đi phao tin
“Lê Đạt mở cửa hàng phở chó”
Anh em ôm bụng cười
Ô hay, sao lại cười
Tôi không định mở cửa hàng phở chó
Nhưng sáng tác cho đời thêm một vài thứ phở
Chẳng là nên hay sao
Chẳng hơn ngồi nhai đi nhai lại
Mấy vần thơ thịt rừ
Cũ rích từ thời thượng cổ
Hà Nội nếu không còn hàng phở
Đời sẽ buồn biết bao nhiêu
Như Hồ Gươm không người làm xiếc
Như Hồ Tây, vắng bánh tôm
Sẽ vô số người thương người nhớ
Chúng ta
những người làm thơ
làm phở
làm xiếc
làm bánh tôm
làm gì gì nữa
Đều đầy tớ loài người bớt đau khổ
Theo đuổi cùng mục đích như nhau
Hãy bắt cái đầu suy nghĩ
Không han gỉ
ngày đêm tìm tòi
Nước béo
mỡ gầu
tôm tươi
thơ mới
Còn gì phấn khởi hơn phục vụ con người
…
VIII
Để sắm một cửa hàng nho nhỏ
Tôi đã đổi bao nhiêu ngày hớn hở
Mười tám đôi mươi
Những má gọi
những vườn cười chín tới
Tôi đã sống những ngày lầm lũi
Quên ngủ, quên ăn
Mắt lõm sâu
như huyệt chôn người chết
Tôi đã chịu đau thương
bất công
nhọc mệt
Tuổi thơ
làm hại tuổi giời
Mà nhiệm vụ
tôi vẫn làm chưa trọn.
Nước mắt vẫn mưa rơi
Những đầu xanh vẫn bạc
Những thành kiến
Nghi ngờ
Dốt nát
Vẫn còn mạt sát con người
Sao ta chưa biến được cung trăng
thành chỗ ở
Sao mới sáu, bảy mươi
đời đã vội về già
Đến bao giờ mới có những thanh niên
trăm tuổi
Ngậm ngùi thương
ông Bành Tổ chết non
Những bà mẹ vừa sinh con
vừa hát
Đau khổ bật thành tiếng cười
Hòn đá bảo tôi
Củ khoai bảo tôi
Vân vân bảo tôi
“Sao thơ anh chưa cho tôi nói
chưa cho tôi làm người”
Nợ chúa Chổm luân hồi
mấy kiếp trả cho vơi
Vũ trụ ơi
tha cho tôi
Tất cả những gì
thơ tôi chưa làm được
Khi tắt thở
mắt tôi đừng ai vuốt
Còn gì buồn hơn
màn đóng lại mục đời
IX
Hàng chúng tôi
hôm nay
mở cửa
Kính mời hải nội
chư quân tử
khai trương
Anh em can
Sao lại mở vào ngày giữa tháng
Lúc lần túi, đã bắt đầu thấy cạn
Vợ chồng
sửa soạn vặc nhau
Một điếu thuốc lào tăng xin không có
Xin các anh đừng sợ
Hàng tôi mua không phải trả tiền ngay
Chỉ mong mọi người
khi ra khỏi cửa
Tình nước lặng buồm thổi khơi căng gió
Mộng đẹp bay chim ngày
Mắt mở to
nhìn đời
thẳng mặt
Nhích bàn tay
gần một bàn tay
Thêm một bước chờ
bờ xa gánh nặng
Thêm một thì thầm
xanh con đường vắng
Thêm một tình yêu
thêm một nụ cười
1959
“Tôi khóc những chân trời không có người bay
Lại khóc những người bay không có chân trời” (1)
Tôi tễnh gậy chân chiều nắng mỏi
Thỏi chữ âm khô
gió thổi vàng hồ
Bất đắc… tử… một câu thơ
Nặng nợ
Trần Dần
Vì nỗi khổ nạn bao la
Vì lòng yên dân yêu chữ thiết tha của mày
Tao xin thay mặt anh em
Vĩnh biệt mày một lạy
Chân trời đêm đầy
oan sáng
một hồn bay
Cuối kỷ XX
Bồng bềnh cò vỡ tổ tha hương
Biển độ
Có phải quê hương tượng thần loang lổ
Chữ cũ dối lừa
Trăng xưa tình phụ
Sóng bạc địa cầu
XXI bờ đâu
1996
(Trích Bước ký vào XXI, trường ca)
(1)Thơ Trần Dần
