Thói quen ít uống nước và không ăn rau. Gia đình không có tiền sử bệnh gì về tiêu hóa. Khi thăm khám trực tràng, bác có cảm giác đau thốn. Nội soi đại tràng phát hiện có ổ loét đơn độc khoảng 1,5 cm ở trực tràng nghi do chấn thương từ những lần bơm thụt. Bác sĩ tư vấn việc thay đổi thói quen sinh hoạt, uống đủ nước, bổ sung thêm chất xơ hòa tan và thuốc nhuận tràng loại thẩm thấu giúp giữ nước lâu trong ruột. Loại thuốc này hiệu quả và có độ an toàn cao cho người cao tuổi. Sau 2 tuần điều trị, bác đi cầu được dễ dàng mỗi ngày và không còn cảm giác đau thốn ở hậu môn. Bác sĩ khuyến cáo nên tiếp tục duy trì thuốc để tập lại thói quen đi cầu đều đặn.
Táo bón là tình trạng thường gặp ở người cao tuổi nhưng không nên xem đơn thuần là một bất tiện trong sinh hoạt. Khi kéo dài, táo bón có thể gây đầy bụng, đau bụng, khó chịu, ảnh hưởng đến ăn uống, tâm lý và chất lượng cuộc sống. Việc phải rặn nhiều cũng làm tăng nguy cơ tổn thương vùng hậu môn, trực tràng. Đáng lưu ý, ở người cao tuổi, táo bón thường liên quan đến nhiều yếu tố cùng lúc nên việc xử trí cần được cân nhắc phù hợp với từng trường hợp.
Nhằm nâng cao nhận thức về sức khỏe tiêu hóa cho cộng đồng, Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện chuỗi chương trình “Chủ động khỏe để yêu thương” với sự phối hợp của Abbott Việt Nam. Trong chương trình, PGS TS BS. Bùi Hữu Hoàng – Ban Chuyên gia Bệnh viện Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ về táo bón và những vấn đề thường gặp ở người cao tuổi.
Theo PGS TS BS. Bùi Hữu Hoàng, khi tuổi càng cao, hoạt động của đường tiêu hóa có thể chậm hơn. Người cao tuổi cũng thường ít vận động, ăn uống kém hoặc không uống đủ nước. Bên cạnh đó, các bệnh lý như đái tháo đường, suy giáp, Parkinson cùng một số thuốc đang sử dụng cũng có thể góp phần gây táo bón hoặc làm tình trạng này nặng hơn.
Vì vậy, xử trí táo bón ở người cao tuổi không chỉ nhằm giúp người bệnh đi tiêu dễ hơn mà cần xác định những yếu tố liên quan như bệnh nền, thuốc đang sử dụng, chế độ ăn uống và mức độ vận động. Việc nhận diện đúng nguyên nhân và các yếu tố góp phần gây táo bón là cơ sở để lựa chọn phương pháp phù hợp.
Uống đủ nước, bổ sung chất xơ và duy trì vận động phù hợp là những biện pháp nền tảng. Tuy nhiên, việc bổ sung chất xơ cũng cần dựa trên khả năng nhai và tình trạng tiêu hóa của từng người. Không phải cứ ăn thật nhiều rau thì táo bón sẽ cải thiện. Với người cao tuổi có khả năng nhai kém hoặc nhu động ruột giảm, lựa chọn thực phẩm phù hợp và sử dụng chất xơ đúng cách quan trọng hơn việc chỉ tăng lượng rau trong khẩu phần.
Trong một số trường hợp, dù đã điều chỉnh chế độ ăn uống, lượng nước và vận động, tình trạng đại tiện vẫn không cải thiện rõ rệt. Khi đó, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc hỗ trợ tùy theo nguyên nhân và tình trạng của người bệnh. Thuốc nhuận tràng thẩm thấu là một trong những nhóm thường được sử dụng, có tác dụng giữ nước trong lòng ruột, giúp làm mềm phân và hỗ trợ quá trình đại tiện.
Một số thuốc kích thích nhu động ruột có thể cho tác dụng nhanh nhưng không nên tự ý sử dụng hoặc dùng kéo dài vì có thể gây tiêu chảy, mất nước và rối loạn điện giải. Tương tự, các biện pháp tác động tại chỗ như thụt tháo chỉ phù hợp trong một số tình huống và không nên lạm dụng do nguy cơ gây tổn thương vùng hậu môn, trực tràng.
Người cao tuổi nên đi khám khi táo bón kéo dài, thường xuyên tái diễn, mới xuất hiện hoặc có thay đổi bất thường trong thói quen đại tiện, đặc biệt khi kèm theo các biểu hiện như đau bụng nhiều, đi ngoài ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc ảnh hưởng đáng kể đến ăn uống và sinh hoạt.
Ở người cao tuổi, điều trị táo bón cần cân nhắc đồng thời nguyên nhân, hiệu quả, tính an toàn, bệnh nền và các thuốc đang sử dụng. Thay vì tự ý dùng thuốc hoặc lạm dụng các biện pháp hỗ trợ đại tiện, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và lựa chọn phương pháp phù hợp.
