Tại hội nghị, các đại biểu tập trung trao đổi về công tác tuyên truyền, định hướng tư tưởng cho đoàn viên, thanh niên trước sự phát triển nhanh của mạng xã hội và những vấn đề đặt ra trong quá trình tiếp nhận, chia sẻ thông tin trên không gian mạng.
Phát biểu khai mạc, anh Triệu Trí Lộc - Phó Bí thư Tỉnh Đoàn, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Lý luận trẻ tỉnh Lào Cai cho rằng, mạng xã hội đang tác động mạnh đến nhận thức, cảm xúc và hành vi của giới trẻ. Bên cạnh những thông tin tích cực, không gian mạng còn tồn tại nhiều nội dung mang tính dẫn dắt, kích động, thao túng tâm lý đám đông.
Theo Phó Bí thư Tỉnh Đoàn Lào Cai Triệu Trí Lộc, nếu thiếu tỉnh táo và khả năng kiểm chứng, người trẻ dễ bị cuốn theo các luồng thông tin, thậm chí hình thành nhận thức lệch lạc. Vì vậy, các thành viên CLB Lý luận trẻ cần chủ động phân tích, nhìn nhận vấn đề đa chiều, không tiếp nhận thông tin một chiều.
Anh Lộc đề nghị, các đại biểu thảo luận thẳng thắn, cùng “mổ xẻ” vấn đề để hiểu đúng bản chất, từ đó nâng cao khả năng nhận diện, kiểm chứng thông tin và “sức đề kháng” cho thanh niên trước các luồng thông tin trái chiều trên không gian mạng.
Một trong những nội dung được đề cập là hiện tượng “kết án qua mạng xã hội” (Trial by Media). Tham luận của Chi đoàn Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Lào Cai tập trung phân tích hiện tượng này dưới góc độ tố tụng hình sự và nguyên tắc thượng tôn pháp luật.
Tham luận đặt ra vấn đề, khi một video, hình ảnh hoặc thông tin về một hành vi được cho là vi phạm pháp luật xuất hiện trên mạng xã hội, cộng đồng mạng có thể nhanh chóng đưa ra những phán xét, thậm chí truy tìm thông tin cá nhân, kêu gọi tẩy chay hoặc yêu cầu xử lý người liên quan. Tuy nhiên, việc một người bị nghi ngờ không đồng nghĩa với việc người đó có tội.
Từ nguyên tắc suy đoán vô tội được quy định trong Hiến pháp năm 2013 và Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, tham luận nhấn mạnh cần phân biệt rõ giữa nghi ngờ, bị buộc tội và bị kết tội. Một người chỉ bị coi là có tội khi hành vi phạm tội được chứng minh theo trình tự, thủ tục luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Theo tham luận, mạng xã hội có thể phản ánh một khoảnh khắc nhưng không phải lúc nào cũng phản ánh đầy đủ diễn biến, nguyên nhân, bối cảnh của vụ việc. Một video có thể bị cắt ghép hoặc thiếu thông tin; người xuất hiện trong video chưa chắc là người thực hiện hành vi; hành vi được ghi lại cũng cần được xác định có đủ yếu tố cấu thành tội phạm hay không. Đây là những vấn đề phải được cơ quan có thẩm quyền xác minh, thu thập, kiểm tra và đánh giá chứng cứ.
Tham luận cũng cảnh báo hậu quả của việc “kết án” trên mạng có thể xảy ra trước cả khi cơ quan chức năng xác định sự thật. Người bị đưa lên mạng có thể bị xúc phạm danh dự, nhân phẩm, đời tư, mất việc, bị tẩy chay; thông tin cá nhân của họ và người thân có thể bị phát tán, kéo theo những hệ lụy khó khắc phục.
Từ đó, tham luận nhấn mạnh người dân, đặc biệt là thanh niên, có quyền phản ánh, tố giác hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật nhưng cần phân biệt giữa phản ánh và kết tội. Mạng xã hội có thể đặt vấn đề để cơ quan chức năng xác minh nhưng không thể thay thế pháp luật để đưa ra phán quyết.
Ở tham luận thứ hai, đại biểu Nguyễn Hoàng Thu Thảo - Chuyên viên Khoa Xây dựng Đảng, Trường Chính trị tỉnh Lào Cai, phân tích hiện tượng thao túng tâm lý đám đông trên mạng xã hội và những phương thức lợi dụng tâm lý này để dẫn dắt, định hướng dư luận.
Tham luận chỉ ra, trên môi trường mạng, thông tin được lan truyền với tốc độ rất nhanh, trong khi, người dùng thường có xu hướng tin vào những nội dung tạo cảm xúc mạnh hoặc được nhiều người tương tác. Đây là điều kiện để các đối tượng lợi dụng tâm lý đám đông, tạo ra hiệu ứng “nhiều người nói thì chắc là đúng”, từ đó thúc đẩy người dùng chia sẻ, bình luận và hành động theo số đông mà chưa kiểm chứng thông tin.
Một số thủ đoạn được đề cập gồm cắt ghép, bóp méo thông tin; đưa một phần sự việc ra khỏi bối cảnh; sử dụng tiêu đề, hình ảnh gây sốc để kích thích cảm xúc; tạo hoặc khuếch đại các luồng bình luận nhằm dẫn dắt nhận thức của người dùng. Khi tâm lý đám đông bị kích thích, những thông tin chưa được kiểm chứng có thể nhanh chóng trở thành “sự thật” trong nhận thức của một bộ phận người dùng mạng xã hội.
Tham luận cho rằng để nâng cao “sức đề kháng” cho thanh niên trước những tác động tiêu cực trên không gian mạng, cần hình thành thói quen kiểm chứng thông tin trước khi tin và chia sẻ; chủ động tìm kiếm nguồn chính thống, đối chiếu nhiều nguồn và nhận diện các nội dung có dấu hiệu kích động, xuyên tạc, gây chia rẽ.
Cùng với đó, tổ chức Đoàn cần phát huy vai trò của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên và Câu lạc bộ Lý luận trẻ trong việc kịp thời nắm bắt những vấn đề đoàn viên, thanh niên quan tâm; cung cấp thông tin chính thống, giải thích những vấn đề còn gây tranh luận và định hướng nhận thức ngay từ cơ sở. Qua đó, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, kỹ năng nhận diện, kiểm chứng thông tin và xây dựng môi trường mạng lành mạnh trong giới trẻ.
