Mỗi khi xảy ra các vụ việc như phát tán clip quay lén, phô bày cơ thể nơi công cộng hay xâm hại tình dục, dư luận thường phản ứng bằng sự phẫn nộ và nhanh chóng gán cho người thực hiện những định kiến như "biến thái" hay "suy đồi đạo đức". Tuy nhiên khoa học lại chỉ ra đây có thể là một căn bệnh.
Theo các chuyên gia Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, việc nhận diện đúng căn bệnh này không đồng nghĩa với việc dung túng cho các hành vi vi phạm pháp luật. Ngược lại, phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể giúp người bệnh kiểm soát hành vi, đồng thời góp phần bảo vệ an toàn cho cộng đồng.
Ranh giới giữa sở thích tình dục khác biệt và bệnh lý
Theo BSCKII Trần Thị Thu Hà, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, rối loạn ưa chuộng tình dục thường khởi phát từ tuổi vị thành niên và gặp chủ yếu ở nam giới.
Bác sĩ nhấn mạnh, không phải mọi sở thích hay xu hướng tình dục khác biệt đều được coi là bệnh. Theo các tiêu chuẩn chẩn đoán quốc tế ICD-10 và DSM-5, một người chỉ được xác định mắc rối loạn khi những tưởng tượng, thôi thúc hoặc hành vi tình dục bất thường kéo dài, lặp đi lặp lại, gây đau khổ cho chính người đó, ảnh hưởng đến học tập, công việc, cuộc sống hoặc hướng đến những người không đồng thuận, đặc biệt là trẻ em.
Các dạng rối loạn thường gặp gồm loạn dục nhìn trộm, loạn dục phô bày, cọ xát tình dục nơi công cộng, loạn dục đồ vật, khổ dâm tình dục và nghiêm trọng nhất là loạn dục trẻ em.
Bệnh lý có cơ chế sinh học và tâm lý phức tạp
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, rối loạn ưa chuộng tình dục hình thành từ sự tương tác của nhiều yếu tố sinh học và tâm lý.
Về mặt sinh học, nhiều nghiên cứu cho thấy người bệnh có thể gặp bất thường ở hệ thống dẫn truyền thần kinh, đặc biệt là serotonin - chất đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát hành vi. Các nghiên cứu hình ảnh học cũng ghi nhận sự thay đổi tại một số vùng não liên quan đến cảm xúc, động lực và khả năng kiểm soát hành vi.
Ở khía cạnh tâm lý, nhiều người bệnh gặp khó khăn trong việc xây dựng các mối quan hệ thân mật, thiếu kỹ năng giao tiếp xã hội, thường xuyên lo âu hoặc có xu hướng tự cô lập. Theo thời gian, não bộ hình thành cơ chế "phần thưởng", khiến những kích thích bất thường dần trở thành nguồn tạo hưng phấn và hình thành vòng lặp hành vi khó kiểm soát.
"Đây là một bệnh lý có cơ chế phức tạp, không thể đơn giản quy kết hoàn toàn là sự suy đồi về đạo đức", PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tuấn nhận định.
Khi nào cần đến cơ sở chuyên khoa?
Các chuyên gia khuyến cáo, người có những tưởng tượng, thôi thúc hoặc hành vi tình dục bất thường kéo dài từ 6 tháng trở lên, xuất hiện với cường độ mạnh, gây đau khổ cho bản thân hoặc ảnh hưởng đến học tập, công việc và các mối quan hệ nên đến cơ sở chuyên khoa sức khỏe tâm thần để được đánh giá.
Đặc biệt, nếu những hành vi này hướng đến người không đồng thuận hoặc trẻ em, người bệnh cần được can thiệp y tế càng sớm càng tốt. Đồng thời, mọi hành vi vi phạm pháp luật vẫn phải được xử lý theo quy định hiện hành.
Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là tâm lý e ngại và sợ bị kỳ thị. Nhiều người âm thầm chịu đựng, không dám tìm đến bác sĩ vì lo ngại bị lộ thông tin hoặc bị xã hội lên án.
Theo PGS.TS. Nguyễn Văn Tuấn, bảo mật thông tin người bệnh là nguyên tắc bắt buộc trong hoạt động khám, chữa bệnh. Hồ sơ y tế, đặc biệt trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần, được pháp luật bảo vệ nghiêm ngặt và chỉ người bệnh cùng bác sĩ trực tiếp điều trị mới được tiếp cận theo quy định.
Điều trị sớm giúp kiểm soát hành vi
Theo các chuyên gia, rối loạn ưa chuộng tình dục hoàn toàn có thể điều trị nếu được phát hiện sớm và tuân thủ đúng phác đồ. Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ xây dựng kế hoạch điều trị cá thể hóa, kết hợp liệu pháp nhận thức - hành vi (CBT) với điều trị bằng thuốc.
Liệu pháp CBT giúp người bệnh nhận diện những suy nghĩ lệch lạc, học cách kiểm soát các thôi thúc và từng bước thay đổi hành vi theo hướng tích cực.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần hoặc thuốc kháng androgen đối với người có thôi thúc tình dục quá mức. Do nhiều bệnh nhân đồng thời mắc các rối loạn tâm thần khác như trầm cảm, rối loạn lo âu hoặc rối loạn ám ảnh cưỡng bức, việc điều trị các bệnh lý đi kèm cũng đóng vai trò quan trọng trong hiệu quả điều trị.
Các chuyên gia nhấn mạnh, việc lên án và xử lý nghiêm các hành vi xâm hại tình dục hoặc vi phạm pháp luật là cần thiết. Tuy nhiên, đối với những trường hợp mắc rối loạn ưa chuộng tình dục, cách tiếp cận dưới góc độ y học sẽ giúp phát hiện sớm, điều trị kịp thời và giảm nguy cơ tái diễn hành vi.
Hiểu đúng về rối loạn ưa chuộng tình dục không nhằm biện minh cho những hành vi sai trái, mà để tạo cơ hội cho người bệnh được điều trị đúng cách, lấy lại khả năng kiểm soát hành vi, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn cho cộng đồng.
Các chuyên gia cũng khuyến cáo, khi bản thân hoặc người thân xuất hiện những biểu hiện bất thường về hành vi tình dục kéo dài, không nên che giấu hoặc tự tìm cách đối phó. Việc chủ động đến các cơ sở chuyên khoa sức khỏe tâm thần để được đánh giá, tư vấn và điều trị là bước quan trọng nhằm ngăn ngừa những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.
