Thế nhưng, con đường thăng tiến tưởng như không giới hạn ấy đã kết thúc đột ngột khi Bắc Kinh quyết định khai trừ Đảng đối với ông này, đồng thời bãi miễn tư cách đại biểu Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (Quốc hội).
"Mã Hưng Thuỵ đã bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Trung Quốc, bị cách các chức vụ trong chính quyền", Tân Hoa Xã (Xinhua) đưa tin sáng nay 14/7.
Đối với giới quan sát, đây không đơn thuần là sự sụp đổ của một cá nhân. Đó là thêm một dấu hiệu cho thấy chiến dịch chống tham nhũng và chỉnh đốn nội bộ của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vẫn tiếp tục tiến sâu vào những tầng nấc quyền lực cao nhất của Trung Quốc. Mã Hưng Thụy trở thành một trong số rất ít Ủy viên Bộ Chính trị đương nhiệm bị "ngã ngựa" trong nhiệm kỳ.
Từ bệ phóng tên lửa đến đỉnh cao quyền lực
Sinh năm 1959 tại tỉnh Sơn Đông, Mã Hưng Thụy trưởng thành trong hệ thống công nghiệp quốc phòng và hàng không vũ trụ – lĩnh vực được Trung Quốc coi là biểu tượng của sức mạnh quốc gia.
Ông này từng giữ các vị trí chủ chốt tại Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC), tập đoàn chịu trách nhiệm đối với nhiều chương trình vệ tinh, tên lửa Trường Chinh và thám hiểm không gian của Trung Quốc.
Trong giai đoạn Trung Quốc tăng tốc cuộc đua công nghệ với Mỹ và phương Tây, Mã Hưng Thụy nổi lên như một "ngôi sao chính trị" trong giới kỹ sư. Từ doanh nghiệp nhà nước, ông được điều sang chính quyền địa phương, trở thành Bí thư Thành ủy Thâm Quyến, rồi Tỉnh trưởng Quảng Đông, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Đông.
Năm 2021, ông được giao nhiệm vụ đặc biệt quan trọng: giữ chức Bí thư Khu tự trị Tân Cương - một trong những vị trí nhạy cảm nhất trong hệ thống chính trị Trung Quốc.
Một năm sau, tại Đại hội XX của Đảng Cộng sản Trung Quốc ông được bầu vào Bộ Chính trị gồm 24 thành viên, chính thức bước vào tầng lớp quyền lực cao nhất đất nước, Trung Hoa Nhật báo (China Daily) đưa tin.
Thời điểm đó, ít ai nghĩ rằng sự nghiệp của ông sẽ kết thúc nhanh đến vậy.
Bức màn bí mật bao phủ vụ án
Giống nhiều vụ điều tra lớn trong hệ thống chính trị Trung Quốc, thông báo của Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương không nêu bất kỳ hành vi sai phạm cụ thể nào.
Cụm từ duy nhất được công bố là "nghiêm trọng vi phạm kỷ luật và pháp luật".
Không có thông tin về số tiền hối lộ. Không có thông tin về mạng lưới lợi ích. Không có thông tin về tội danh.
Sự kín tiếng này khiến vụ án Mã Hưng Thụy trở thành một trong những hồ sơ chính trị được quan tâm nhất tại Trung Quốc hiện nay.
Tuy nhiên, việc ông bị khai trừ Đảng và chuyển hồ sơ sang cơ quan tư pháp cho thấy nhà chức trách đã đi đến kết luận rằng sai phạm của ông không còn là vấn đề nội bộ đảng mà đã mang tính chất hình sự, theo Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng (South China Morning Post).
Vì sao một "ngôi sao kỹ trị" bị hạ bệ?
Cho đến nay, Bắc Kinh chưa đưa ra câu trả lời chính thức. Tuy nhiên, giới phân tích quốc tế đang tập trung vào ba hướng điều tra khả dĩ.
Thứ nhất là lĩnh vực hàng không vũ trụ và công nghiệp quốc phòng. Trong hai năm qua, chiến dịch chống tham nhũng đã quét qua hàng loạt doanh nghiệp quốc phòng, tập đoàn công nghệ quân sự và cơ quan mua sắm vũ khí. Nhiều lãnh đạo có xuất thân từ hệ thống CASC hoặc các tập đoàn quốc phòng khác đã bị điều tra.
Với vị thế từng đứng đầu CASC, Mã Hưng Thụy khó có thể đứng ngoài làn sóng này.
Thứ hai là các mạng lưới quyền lực được hình thành trong thời gian ông lãnh đạo Quảng Đông và Tân Cương.
Một số quan chức từng làm việc cùng ông đã lần lượt bị xử lý hoặc mất chức. Điều này khiến nhiều nhà quan sát cho rằng cơ quan chống tham nhũng đang lần theo những mắt xích rộng hơn thay vì chỉ nhắm vào một cá nhân.
Thứ ba là yếu tố chính trị. Từ sau Đại hội XX, chiến dịch làm sạch bộ máy của Chủ tịch Tập Cận Bình đã liên tiếp đánh vào những nhân vật từng được xem là bất khả xâm phạm.
Bộ trưởng Ngoại giao Tần Cương biến mất khỏi chính trường. Bộ trưởng Quốc phòng Lý Thượng Phúc mất chức. Nhiều tướng lĩnh cấp cao thuộc Lực lượng Tên lửa và Quân ủy Trung ương bị điều tra.
Các nhân vật quân sự đầy quyền lực như Miêu Hoa hay Hà Vệ Đông cũng vướng vào những đồn đoán và biến động nhân sự chưa từng có.
Thông điệp gửi tới giới tinh hoa
Điều khiến vụ Mã Hưng Thụy trở nên đặc biệt không phải chỉ vì chức vụ của ông.
Ông đại diện cho tầng lớp lãnh đạo kỹ trị mà Bắc Kinh từng đặt nhiều kỳ vọng: được đào tạo bài bản, có thành tích trong lĩnh vực khoa học công nghệ, quản lý các ngành chiến lược và được xem là lực lượng dẫn dắt Trung Quốc trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu.
Sự sụp đổ của một nhân vật như vậy phát đi thông điệp mạnh mẽ tới toàn bộ hệ thống rằng không có "vùng an toàn" nào tồn tại, không có vùng cấm trong chống tham nhũng, kể cả đối với những người từng được coi là biểu tượng thành công của mô hình phát triển Trung Quốc.
Cho đến lúc này, nguyên nhân thực sự khiến Mã Hưng Thụy mất tất cả vẫn nằm sau cánh cửa kín của Trung Nam Hải.
Nhưng có một điều đã rõ: từ bệ phóng tên lửa đến Bộ Chính trị, hành trình kéo dài hàng chục năm của một trong những chính khách quyền lực nhất Trung Quốc đã kết thúc bằng cú ngã gây chấn động chính trường Bắc Kinh.
