Ngày 9/3, tại Hà Nội, Trung ương Đoàn tổ chức Hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Anh Nguyễn Tường Lâm – Bí thư T.Ư Đoàn, Chủ tịch Hội LHTN Việt Nam, Phó Chủ nhiệm thường trực Uỷ ban Quốc gia về Thanh niên Việt Nam chủ trì hội nghị.
Vì thế hệ trẻ Việt Nam khỏe mạnh
Phát biểu tại hội nghị, anh Nguyễn Tường Lâm cho biết, đây là nội dung trọng tâm trong chương trình giám sát và phản biện xã hội năm nay, liên quan trực tiếp đến đối tượng thanh thiếu nhi mà tổ chức Đoàn đại diện.
Theo anh Lâm, sau 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (năm 2012), dù đã có nhiều tiến bộ và tác động tích cực, nhưng kết quả thực tế vẫn còn nhiều điều đáng suy ngẫm.
Thống kê cho thấy, tỉ lệ nam giới hút thuốc lá tại Việt Nam chỉ giảm vỏn vẹn 3% sau hơn một thập kỷ. Việt Nam hiện vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỉ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN. Đặc biệt, gánh nặng về kinh tế là rất lớn. Chỉ tính riêng chi phí y tế đã chiếm 1,14% GDP, nếu cộng gộp các tổn thất khác, con số này lên tới 2% GDP.
Hầu hết những người sử dụng thuốc lá đều bắt đầu từ lứa tuổi thanh thiếu nhi. Rất ít người trên 30 - 35 tuổi mới bắt đầu cầm điếu thuốc lần đầu. Do đó, nếu chúng ta có các biện pháp tuyên truyền, giáo dục và chế tài pháp lý phù hợp với đối tượng này, hiệu quả sẽ rất cao", anh Nguyễn Tường Lâm.
Anh Nguyễn Tường Lâm đề nghị hội nghị tập trung thảo luận sâu vào các nhóm vấn đề trọng tâm. Cụ thể, xác định phạm vi điều chỉnh đối với các sản phẩm mới phát sinh như thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng; xây dựng cơ sở pháp lý và khoa học vững chắc cho việc cấm sản xuất, tàng trữ cũng như kinh doanh các mặt hàng này; mở rộng địa điểm cấm hút thuốc lá tạo môi trường không khói thuốc; các biện pháp kỹ thuật giảm thiểu nhu cầu tiếp cận của giới trẻ; cơ chế phối hợp liên ngành; vai trò của tổ chức Đoàn.
“Ý kiến đóng góp sẽ là căn cứ thực tiễn quan trọng để T.Ư Đoàn phối hợp với Bộ Y tế hoàn thiện dự án luật, quyết tâm tạo ra một bước ngoặt trong cuộc chiến chống tác hại của thuốc lá, vì một thế hệ trẻ Việt Nam khỏe mạnh”, anh Lâm nói.
Phải gọi tên “thuốc lá mới”
Tại hội nghị, GS.TS Trần Ngọc Đường bày tỏ đồng tình với việc dự thảo Luật mở rộng đối tượng điều chỉnh để phù hợp kiểm soát các sản phẩm thuốc lá mới, không chỉ dừng lại thuốc lá truyền thống. Dự thảo Luật bổ sung định nghĩa và phạm vi điều chỉnh đối với sản phẩm thuốc lá mới, gồm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các sản phẩm chứa nicotine mới khác.
"Điều quy định mới này không chỉ điều chỉnh các sản phẩm được sản xuất từ nguyên liệu thuốc lá truyền thống mà còn bao quát cả sản phẩm nicotine và thuốc lá thế hệ mới đang có xu hướng sử dụng phổ biến, tránh để lại khoảng trống pháp lý khi thị trường liên tục xuất hiện các sản phẩm mới", ông Đường nói.
Tuy nhiên, theo chuyên gia này, dự thảo Luật vẫn giữ nguyên phạm vi điều chỉnh là không hợp lý.
"Luật hiện hành chỉ điều chỉnh các quan hệ liên quan đến thuốc lá truyền thống. Nay bổ sung thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, sản phẩm nicotine mới thì về bản chất quan hệ xã hội đã mở rộng, xuất hiện các chủ thể kinh doanh và công nghệ mới. Vì vậy, phạm vi điều chỉnh thực chất đã có sự thay đổi, cần phải sửa Điều 1 để phản ánh đầy đủ sự mở rộng này”, GS.TS Trần Ngọc Đường.
Ông Đường cho rằng, cần bổ sung ngay cụm từ “thuốc lá mới” vào Điều 1 để đảm bảo tính minh bạch, tránh việc hiểu theo nghĩa hẹp và phụ thuộc quá nhiều vào các điều khoản giải thích từ ngữ. Đây không chỉ là kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện sự thay đổi căn bản trong chính sách quản lý của Nhà nước, chuyển từ quản lý sản phẩm nguồn gốc tự nhiên sang quản lý cả các sản phẩm công nghệ cao chứa nicotine.
Bên cạnh đó, ông Đường đề xuất làm rõ ranh giới giữa thuốc lá và sản phẩm chứa nicotine; bổ sung trách nhiệm của các nền tảng trung gian, cơ chế gỡ bỏ nội dung vi phạm, cơ chế kiểm soát quảng cáo xuyên quốc gia; rà soát, tăng mức xử phạt, bổ sung chế tài hình sự trong trường hợp nghiêm trọng, tịch thu phương tiện, đình chỉ kinh doanh.
TS. Nguyễn Viết Hải (giảng viên Khoa Y tế công cộng, Trường ĐH Y Dược, ĐHQG Hà Nội) cũng đánh giá cao việc dự thảo đưa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng vào diện điều chỉnh; đồng thời cảnh báo định nghĩa quá hẹp dựa trên kỹ thuật hiện tại, luật sẽ sớm “lỗi thời”.
“Công nghệ thay đổi rất nhanh. Hiện nay đã có những thiết bị kết nối smartphone, tinh chỉnh nhiệt độ cầm tay. Do đó, luật nên thiết kế khái niệm theo hướng bao trùm bản chất sản phẩm cung cấp nicotine hoặc các chất khác, thay vì chỉ mô tả cấu tạo vật lý”, anh Hải nói.
TS. Nguyễn Viết Hải chỉ ra thị trường thuốc lá điện tử đang “nhảy múa” trên mạng xã hội với các kênh bán hàng ẩn danh, do đó cần cơ chế phối hợp để xử lý quảng cáo xuyên quốc gia và gỡ bỏ các nội dung vi phạm. Anh Hải cũng đề xuất giao Chính phủ quy định cụ thể các nhóm không gian công cộng mới phát sinh để luật luôn có tính thích ứng cao.
Từ “màn ảnh sạch” đến văn hoá công sở
Ông Nguyễn Văn Hùng - Vụ Pháp chế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) góp ý kiến từ những góc nhìn thực tế về việc định hướng lối sống cho giới trẻ qua văn hóa nghệ thuật. Theo ông Hùng, Bộ đã ban hành nhiều thông tư để hạn chế tối đa hình ảnh diễn viên hút thuốc trên sân khấu, điện ảnh.
“Thanh thiếu niên rất dễ bị ảnh hưởng bởi thần tượng. Nếu hình ảnh hút thuốc xuất hiện trong các MV ca nhạc hay phim ảnh như một phụ kiện ‘thời thượng’, đó sẽ là thảm họa cho công tác truyền thông”, ông Hùng chia sẻ.
Tuy nhiên, ông Hùng cũng đặt ra một vấn đề mang tính kỹ thuật cần làm rõ trong luật là khái niệm “trong nhà”. Trong thực tiễn ngành du lịch, các khách sạn 2-4 sao gặp khó khăn khi thực hiện lệnh cấm hoàn toàn.
“Nhiều khách sạn có ban công rất rộng, view biển hoặc núi, tách biệt hoàn toàn với không gian kín. Nếu khách hút ở ban công ngoài trời nhưng vẫn bị coi là ‘trong nhà’ theo định nghĩa hiện tại thì rất khó cho doanh nghiệp. Chúng tôi kiến nghị, Bộ Y tế cần làm rõ khái niệm này để khói thuốc vừa không lan tỏa vào không gian chung, vừa đảm bảo tính khả thi trong thực tế kinh doanh du lịch”, ông Hùng kiến nghị.
Bà Nguyễn Huyền Hạnh – Phó Viện trưởng Viện Khoa học Tổ chức nhà nước và lao động (Bộ Nội vụ) cho rằng, việc cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc và kiểm soát trưng bày thuốc lá không chỉ bảo vệ sức khỏe cộng đồng, mà còn ý nghĩa trực tiếp duy trì kỷ luật hành chính và xây dựng văn hoá công sở. Nhiều quy định yêu cầu hút thuốc đúng nơi quy định, không hút thuốc trong phòng làm việc, công sở đã được ban hành.
Theo bà Hạnh, cơ quan nhà nước là nơi ban hành và tổ chức thực thi pháp luật, cán bộ công chức phải là những người đi đầu gương mẫu. Việc hút thuốc tại khuôn viên hay khu vực tiếp dân không chỉ gây hại cho người xung quanh mà còn làm xấu đi hình ảnh chuyên nghiệp của bộ máy hành chính.
Bà Hạnh kiến nghị, dự thảo Luật cần quy định rõ hơn trách nhiệm của người đứng đầu. Đồng thời, cần mở rộng phạm vi cấm hút thuốc hoàn toàn tại cơ quan nhà nước, bao gồm cả trong nhà và toàn bộ khuôn viên, coi đây là một tiêu chí đánh giá văn hóa công sở văn minh.
