Làm gì để giúp thanh thiếu niên tránh bẫy lừa đảo 'bắt cóc online'?

TPO - Theo chuyên gia tâm lý, trẻ vị thành niên dễ bị tác động bởi hình ảnh trên mạng như người nổi tiếng sống tự do, bỏ nhà để “theo đuổi đam mê”, hoặc các nội dung lãng mạn hóa hành vi bỏ nhà, yêu đương mù quáng. Trẻ nhìn thấy hành vi bỏ nhà, được chăm sóc, yêu thương như một cách khẳng định bản thân, từ đó dẫn đến các hành vi có nguy cơ bị bình thường hóa...

Thời gian gần đây, các bản tin thông báo "tìm trẻ mất tích" hay trẻ bỏ nhà ra đi... xuất hiện thường xuyên, điển hình như trường hợp mới đây, em T. (13 tuổi, trú tại Hà Nội) bị "bạn mạng" quen hơn một năm trên game dụ dỗ tham gia chuyến đi chơi ở Tây Ninh và qua biên giới sang Campuchia... Đáng nói, đối tượng "bắt cóc online" đã chạm đúng tâm lý độ tuổi của T. để mê hoặc bằng lời nói, đúng nghĩa như một người "chăm sóc tâm trạng".

Khoảng trống trong giáo dục cảm xúc

Chia sẻ với Tiền Phong từ góc nhìn tâm lý học, Tiến sĩ tâm lý học Nguyễn Đỗ Hồng Nhung - Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên cho biết, giai đoạn vị thành niên là giai đoạn trẻ tìm kiếm bản sắc với các câu hỏi: “Tôi là ai?”, “Tôi thuộc về đâu?”, “Ai là người thật sự yêu thương tôi?” nên trẻ có nhu cầu mạnh mẽ được công nhận, được thuộc về một nhóm, được thể hiện bản thân.

Nếu không được đáp ứng những nhu cầu này trong môi trường gia đình hoặc học đường, trẻ dễ tìm kiếm sự chấp nhận từ bên ngoài, trong đó có cả những người xa lạ. Nắm được tâm lý đó, kẻ xấu thường đóng vai người bạn, người anh, chị, hoặc “người yêu ảo”, khiến trẻ cảm thấy được yêu thương, đặc biệt, từ đó dễ bị dẫn dụ, thậm chí rời bỏ gia đình để đi theo tiếng gọi cảm xúc.

Trường hợp trẻ thường xuyên gắn bó an toàn với cha mẹ sẽ có khả năng tự điều tiết cảm xúc, ít bị cuốn theo cảm xúc tiêu cực và dễ tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp vấn đề. Ngược lại, nếu trẻ thiếu gắn bó an toàn (bị bỏ bê, thường xuyên bị quát mắng, ít được lắng nghe) thường tìm kiếm sự bù đắp từ người lạ, đặc biệt là những người tỏ ra quan tâm, ân cần hoặc sẵn sàng rời bỏ gia đình để theo những người hứa hẹn “yêu thương thật lòng”. Một lời an ủi, vài món quà nhỏ, hay sự chăm sóc ảo cũng có thể khiến trẻ chuyển đối tượng gắn bó sang kẻ lừa đảo.

"Mặt khác, hành vi của con người được củng cố bởi phần thưởng. Vì thế, trẻ dễ bị huấn luyện hành vi bởi các đối tượng xấu thông qua quà tặng, sự nuông chiều hoặc cảm giác được tôn trọng. Dần dần, trẻ sẽ có xu hướng vâng lời và lệ thuộc cảm xúc vào những người lạ”, TS. Nhung nói.

anh-1.png
anh-man-hinh-2025-07-31-luc-115109.png
Những dòng trạng thái của phụ huynh em Tr. trong quá trình tìm con mất tích.

Theo chuyên gia tâm lý, trẻ vị thành niên cũng dễ bị tác động bởi hình ảnh trên mạng như người nổi tiếng sống tự do, bỏ nhà để “theo đuổi đam mê”, hoặc các nội dung lãng mạn hóa hành vi bỏ nhà, yêu đương mù quáng. Trẻ cũng có thể bắt chước bạn bè hoặc “idol” trên mạng, nhất là khi thiếu định hướng từ người lớn. Trẻ nhìn thấy hành vi bỏ nhà, được chăm sóc, yêu thương như một cách khẳng định bản thân, từ đó dẫn đến các hành vi có nguy cơ bị bình thường hóa.

Bên cạnh đó, nhiều trẻ có tâm lý bị tổn thương như bị bắt nạt ở trường, mâu thuẫn với cha mẹ, bị bỏ rơi về mặt cảm xúc... Điều này tạo ra trạng thái cô lập, trống rỗng, thiếu kết nối xã hội. Kẻ lừa đảo thường đóng vai người thấu hiểu, thường xuyên nhắn tin, tâm sự hoặc cung cấp cho trẻ “giải pháp” để thoát khỏi thực tại đau buồn, như bỏ nhà, rời đi, đổi tên, chuyển nơi sống. Do đó, trẻ bị lôi kéo một cách “tự nguyện”, cho rằng mình đang chọn con đường mới chứ không phải bị lừa đảo.

"Hiện tượng trẻ vị thành niên dễ bị dụ dỗ bởi các đối tượng lừa đảo là hệ quả của sự tác động đa chiều giữa nhu cầu phát triển tâm lý lứa tuổi, khoảng trống trong giáo dục cảm xúc, giáo dục giới tính, tình dục toàn diện và kỹ năng sống cũng như chiến lược thao túng tinh vi từ kẻ xấu (từ lời khen, tạo sự sợ hãi đến gây áp lực)", TS. Nhung cho hay.

518405713-25132889709632251-4819378868602229616-n-3083.jpg
Tiến sĩ tâm lý học Nguyễn Đỗ Hồng Nhung - Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên.

Tăng khả năng tự nhận diện cảm xúc tiêu cực

Ở góc độ trẻ, TS. Nhung cho rằng, cần phát triển tư duy phản biện bằng cách cho trẻ phân tích các tình huống giả định hoặc xem video cảnh báo từ các chiến dịch an toàn mạng, sau đó thảo luận cùng bạn bè hoặc người lớn: Tại sao người lạ lại biết nhiều thông tin về mình?; Liệu có ai cho không mình thứ gì quý giá mà không cần đổi lại điều gì?; Tại sao người đó lại yêu cầu giữ bí mật với bố mẹ hay người thân của mình?...

Mỗi bạn cần tăng cường khả năng tự nhận diện cảm xúc tiêu cực và tìm kiếm sự giúp đỡ, tránh bị dẫn dắt bởi người lạ khai thác điểm yếu. Học cách nói “không” trước những đề nghị đáng nghi từ người khác, đặc biệt là người lạ, hay trên các trang mạng xã hội. Đồng thời biết tìm người đáng tin cậy để kể lại sự việc và yêu cầu sự giúp đỡ.

Ở góc độ phụ huynh, cha mẹ cần tạo dựng mối quan hệ tin tưởng với con cái. Các bậc phụ huynh nên học cách là người bạn đồng hành chứ không chỉ là người kiểm soát con trẻ, tránh các phản ứng trách mắng, châm biếm hoặc đổ lỗi khi trẻ mắc lỗi.

Phụ huynh cần nâng cao nhận thức về giáo dục giới tính, tình dục toàn diện (an toàn cơ thể, ranh giới cá nhân, quyền được tôn trọng, quyền được giữ bí mật...) cũng như kiến thức an toàn mạng (quyền bảo vệ thông tin cá nhân, nguy cơ lạm dụng...) để kịp thời cung cấp kiến thức và kỹ năng cho con cái.

"Các bậc phụ huynh cần đồng hành cùng con, dạy con về thiết lập giới hạn sử dụng công nghệ thông qua việc hướng dẫn trẻ cách tra cứu thông tin đáng tin cậy, sử dụng mạng xã hội đúng cách, nhận diện trang web lừa đảo, quảng cáo sai sự thật.

Chính phụ huynh cũng nên tự thực hành cảnh giác khi dùng mạng xã hội, tránh chia sẻ thông tin cá nhân, cảnh báo kịp thời nếu phát hiện chiêu trò lừa đảo, từ đó làm gương cho con trẻ", chuyên gia tâm lý nói.

Việc phòng tránh lừa đảo ở trẻ vị thành niên không chỉ là dạy trẻ tránh người lạ mà là hành trình giáo dục lâu dài về tư duy phản biện, kỹ năng sống và xây dựng mối quan hệ tin cậy. Phụ huynh đóng vai trò trung tâm trong việc nuôi dưỡng cảm xúc, tăng sức đề kháng tâm lý và đồng hành cùng con trong thế giới số ngày càng phức tạp.

Việc phối hợp đồng bộ giáo dục gia đình - nhà trường - xã hội là giải pháp toàn diện để tạo ra không gian an toàn và lành mạnh cho con trẻ. Hơn hết, khi trẻ đủ “mạnh” về sức khỏe thể chất, sức khỏe tâm thần và sức khỏe xã hội, các em sẽ dễ dàng nhận ra các chiêu trò của kẻ xấu và có thể ứng phó một cách thông minh, an toàn.

Cùng chuyên mục

Tuổi trẻ VNPT sẻ chia 'giọt hồng' vì cộng đồng

Tuổi trẻ VNPT sẻ chia 'giọt hồng' vì cộng đồng

TPO - Ngày 19/11, Đoàn Thanh niên Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) tổ chức Chương trình “Hiến máu tình nguyện 2026” với thông điệp “Sắc xanh kết nối – Giọt hồng sẻ chia”, thu hút gần 400 cán bộ, đoàn viên, thanh niên và người lao động trong toàn tập đoàn tham gia, tiếp nhận 352 đơn vị máu.

Thanh niên Thủ đô kiến nghị tháo gỡ rào cản chính sách nhà ở, thi tuyển chức danh lãnh đạo

Thanh niên Thủ đô kiến nghị tháo gỡ rào cản chính sách nhà ở, thi tuyển chức danh lãnh đạo

TPO - Tại hội nghị đối thoại với thanh niên Thủ đô, thanh niên đã nêu những vấn đề sát sườn như: Tháo gỡ rào cản nhà ở và chi phí sinh hoạt cho người trẻ; chính sách hỗ trợ ổn định nơi ở, việc làm, học tập khi giải phóng mặt bằng, tái định cư. Đặc biệt, đề xuất mở rộng thi tuyển cạnh tranh chức danh lãnh đạo, quản lý...

Cộng đồng mạng xôn xao trước cái chết đột ngột của thủ khoa luật Hàn Quốc

Cộng đồng mạng xôn xao trước cái chết đột ngột của thủ khoa luật Hàn Quốc

TPO - Lee Jin Woo, sinh viên Trường Nha khoa thuộc Đại học Quốc gia Seoul (SNU), qua đời ở tuổi 32 sau khi mất liên lạc và vắng mặt tại buổi kiểm chứng năng lực. Cảnh sát tìm thấy mẩu giấy nghi là thư tuyệt mệnh. Cái chết của anh khiến dư luận Hàn Quốc chia rẽ giữa những lời tiếc thương và yêu cầu tiếp tục làm rõ nghi vấn gian lận chưa được xác minh.

Học trò Trường Sa vẽ tranh tặng thầy cô dịp 20/11

Học trò Trường Sa vẽ tranh tặng thầy cô dịp 20/11

TPO - Thầy cô, bạn bè, mái trường và người lính Hải quân là những hình ảnh học sinh ở Đặc khu Trường Sa chọn đưa vào tranh. Các em vẽ tranh tại hội thi của Trường Tiểu học Trường Sa trước thềm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11.

Bí thư thường trực T.Ư Đoàn chúc mừng Bộ GD&ĐT ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11

Bí thư thường trực T.Ư Đoàn chúc mừng Bộ GD&ĐT ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11

TPO - Chúc mừng Bộ Giáo dục và Đào tạo dịp Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11), anh Nguyễn Minh Triết - Ủy viên dự khuyết T.Ư Đảng, Bí thư thường trực T.Ư Đoàn mong muốn, Bộ GD&ĐT tiếp tục quan tâm, ủng hộ và tạo điều kiện để T.Ư Đoàn phối hợp, triển khai hiệu quả các chương trình, hoạt động dành cho đoàn viên, thanh thiếu nhi, góp phần nâng cao chất lượng công tác giáo dục, bồi dưỡng thế hệ trẻ.

Đưa 35 'quái xế' đi dọn vệ sinh, thắp hương nghĩa trang liệt sĩ

Đưa 35 'quái xế' đi dọn vệ sinh, thắp hương nghĩa trang liệt sĩ

TPO - Nhằm giáo dục ý thức chấp hành pháp luật và nâng cao trách nhiệm của thanh thiếu niên, Công an tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức cho 35 thanh niên có hành vi đua xe, gây rối trật tự công cộng và cổ vũ đua xe trái phép tham gia dọn vệ sinh, thắp hương tri ân các anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang liệt sĩ Cà Đú.

Phát huy vai trò thanh niên trong phát triển kinh tế - xã hội

Phát huy vai trò thanh niên trong phát triển kinh tế - xã hội

TPO - Sáng 19/11, tại Thái Nguyên, Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị giao ban công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi Cụm hoạt động số 1 năm 2026, nhằm đánh giá kết quả hoạt động, chia sẻ kinh nghiệm và đề ra giải pháp nâng cao chất lượng công tác Đoàn trong thời gian tới.

Đảng viên trẻ tốt nghiệp thủ khoa với điểm tuyệt đối 4.0/4.0

Đảng viên trẻ tốt nghiệp thủ khoa với điểm tuyệt đối 4.0/4.0

TPO - Trần Trung Dũng và Lê Văn Quang là 2 trong số 99 thủ khoa tốt nghiệp xuất sắc năm 2026 được Thành phố Hà Nội tuyên dương. Điểm chung nổi bật của hai chàng trai sinh năm 2004 này là cán bộ lớp, sớm đứng trong hàng ngũ của Đảng, sở hữu điểm học tập toàn khóa 4.0/4.0 và điểm rèn luyện xuất sắc.

Vinh danh 99 Thủ khoa tốt nghiệp xuất sắc năm 2026

Vinh danh 99 Thủ khoa tốt nghiệp xuất sắc năm 2026

TPO - Trong số 99 Thủ khoa tốt nghiệp xuất sắc các trường đại học, học viện trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2026, có nhiều đảng viên trẻ, “Sinh viên 5 tốt” các cấp, gương vượt khó vươn lên, sở hữu các công trình nghiên cứu khoa học đoạt giải thưởng trong nước và quốc tế, cùng nhiều sáng kiến, giải pháp sáng tạo, thiết thực trong học tập và đời sống.

nháp

Chuyến đi 'ngàn dặm' của những giáo viên trẻ tiêu biểu

TPO - 100 gương mặt xuất sắc được vinh danh "Nhà giáo trẻ tiêu biểu" đến từ 35 đơn vị trên cả nước – từ những cô giáo mầm non vùng cao vượt rào cản ngôn ngữ để bám bản, đến các giảng viên đại học tiên phong ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy. Tất cả hội tụ về TP Đồng Nai để tham dự Lễ tuyên dương “Nhà giáo trẻ tiêu biểu” cấp Trung ương lần thứ V, năm 2026 do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức.

Chuyện của những chiếc lá chưa nguyên vẹn

Chuyện của những chiếc lá chưa nguyên vẹn

"Có những ngày anh thấy cuộc đời sao mà ngột ngạt quá..." - Lời ca trong bài hát Bài này chill phết của Đen Vâu đã miêu tả chính xác cảm giác chênh vênh mà tôi mang theo khi bước vào ngưỡng tuổi hai mươi bảy.

Người trẻ chọn quà gì cho ngày Quốc tế đàn ông 19/11?

Người trẻ chọn quà gì cho ngày Quốc tế đàn ông 19/11?

TPO - Không chỉ những dịp lễ dành cho phụ nữ, ngày Quốc tế đàn ông 19/11 cũng trở thành dịp để các bạn trẻ bày tỏ tình cảm với phái mạnh. Cách chọn quà dịp này cũng cho thấy sự đa dạng trong sở thích, nhu cầu và quan niệm về việc trao gửi yêu thương.

Vinh danh 100 Nhà giáo trẻ tiêu biểu cấp Trung ương năm 2026

TPO - Năm nay, 100 gương mặt xuất sắc được vinh danh "Nhà giáo trẻ tiêu biểu" đến từ 35 đơn vị trên cả nước – từ những cô giáo mầm non vùng cao vượt rào cản ngôn ngữ để bám bản, đến các giảng viên đại học tiên phong ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy.