"Vượt rào, lách chắn"
Thời gian gần đây, các vụ tai nạn giao thông đường sắt liên tiếp được ghi nhận trên cả nước. Tối 18/4, tại xã Đại Xuyên (Hà Nội), tàu SE6/927 đã tông trực diện vào một chiếc ô tô con đang cố vượt đường ngang dân sinh dù gác chắn tự động đã hạ xuống, khiến xe hư hỏng nặng.
Ngày 12/4 tại Đắk Lắk và ngày 5/4 tại Lâm Đồng, các vụ va chạm giữa tàu hỏa và xe công nông, ô tô cố tình vượt lối đi tự mở đã làm 1 người tử vong và 5 người bị thương nặng.
Số liệu từ Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) cho thấy, tình hình tai nạn đang diễn biến hết sức phức tạp. Chỉ trong 4 tháng (từ 16/12/2025 đến 13/4), toàn quốc xảy ra 65 vụ tai nạn đường sắt, làm 32 người chết và 30 người bị thương. Đại diện đơn vị này chỉ ra rằng, 50% số vụ xảy ra tại các điểm giao cắt đường bộ và đường sắt; trong đó lối đi tự mở chiếm tới 42%, còn đường ngang hợp pháp chiếm 10%. Nguyên nhân chính tại hiện trường đều do người dân thiếu quan sát, không tuân thủ biển báo và tín hiệu.
Theo Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an), trong ngày 16/4, lực lượng công an các địa phương đã đồng loạt tăng cường tuần tra, xử lý vi phạm tại các đường ngang, đặc biệt là nơi có cần chắn tự động. Kết quả cho thấy hàng loạt vi phạm nguy hiểm: 13 trường hợp vượt khi đèn đỏ đã sáng nhưng cần chưa hạ, 1 trường hợp vượt khi cần đang hạ, 1 trường hợp cố vượt khi cần đã hạ hoàn toàn và 78 trường hợp dừng xe ngay trong phạm vi an toàn đường sắt.
Cục Cảnh sát giao thông khuyến cáo người tham gia giao thông nghiêm chỉnh chấp hành tín hiệu đèn, biển báo và hướng dẫn của lực lượng chức năng khi qua đường ngang; tuyệt đối không vượt khi đã có tín hiệu cảnh báo, nhằm bảo đảm an toàn cho bản thân và cộng đồng.
Vì sao liên tiếp tai nạn?
Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Đặng Hồng Bắc - Phó Trưởng ban An ninh - An toàn giao thông đường sắt VNR - cho biết, việc các tài xế ô tô hay xe container cố tình lách qua cần chắn là hành vi cố ý làm trái pháp luật.
Ông Bắc cho biết, sự liều lĩnh của tài xế một phần do họ chưa hiểu đúng nguyên lý vận hành của tàu hỏa. Tàu khách chạy tuyến Bắc - Nam có thể đạt tốc độ 70-90 km/h, tải trọng lên tới cả nghìn tấn. Với đặc thù bánh sắt chạy trên ray thép có độ ma sát thấp, đoàn tàu mang quán tính cực lớn và phải mất từ 400-800 m để dừng lại hoàn toàn sau khi phanh khẩn cấp.
"Tàu hỏa không thể đánh lái né tránh như ô tô. Khi đã xảy ra tình huống nguy hiểm, khả năng tránh va chạm gần như không có", ông Bắc khẳng định. Việc một chiếc ô tô đối đầu với đoàn tàu đang lao tới được ví như "trứng chọi đá". Không chỉ thiệt hại về người, một sự cố nhỏ cũng khiến toàn tuyến đường sắt đơn bị tê liệt nhiều giờ, gây thiệt hại hàng chục tỷ đồng chi phí sửa chữa và kinh doanh. Đáng ngại hơn, dù ngành đường sắt nhiều lần rào chắn các lối đi tự mở (nơi chiếm hơn 70% số vụ tai nạn), người dân vẫn phá rào để đi tắt cho tiện lợi.
Phân tích dưới góc độ pháp lý, theo luật sư Hoàng Tuấn Vũ (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội), chế tài hiện hành quy định tại Nghị định 100/2019 và Nghị định 123/2021 chưa tương xứng với tính chất nguy hiểm của hành vi. Hiện tại, mức phạt cao nhất cho ô tô vượt rào chắn từ 4 - 6 triệu đồng (tước bằng 1-3 tháng), còn xe máy từ 800.000 đến 1 triệu đồng.
Song song với chế tài và việc ứng dụng công nghệ như radar, camera giám sát phạt nguội của ngành đường sắt, luật sư Hoàng Tuấn Vũ cho rằng cần đưa giáo dục an toàn đường sắt chuyên sâu vào trường học. Luật sư đề xuất tổ chức các buổi trải nghiệm thực tế tại ga tàu hoặc buồng lái để học sinh hiểu được nguyên lý phanh tàu. "Chỉ khi hiểu rõ cơ chế vận hành của tàu hỏa, người tham gia giao thông mới thực sự nhận thức được rủi ro", vị luật sư nhấn mạnh.
