Từng bước làm chủ quy trình sửa chữa lớn
Đầu năm 2021, khi bắt tay nghiên cứu xây dựng bộ Quy trình công nghệ sơ bộ sửa chữa lớn, tăng tổng niên hạn sử dụng máy bay Su-30MK2 lên trên 20 năm, đối với nhóm nghiên cứu của Thượng tá Nguyễn Ngọc Thế - Trưởng Phòng Kỹ thuật Nhà máy A32, là một thử thách lớn, chưa từng có tiền lệ.
Su-30MK2 là dòng máy bay chiến đấu hiện đại với yêu cầu nghiêm ngặt về kỹ thuật và an toàn bay. Việc phụ thuộc vào nước ngoài trong sửa chữa lớn, không chỉ kéo theo chi phí rất cao mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về tiến độ và khả năng tiếp cận công nghệ. Trong khi đó, nhu cầu duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu của lực lượng Không quân luôn đặt ra yêu cầu phải chủ động hơn trong công tác bảo đảm kỹ thuật.
Theo nhóm nghiên cứu, việc xây dựng bộ quy trình là yêu cầu cấp thiết, mang ý nghĩa chiến lược về kỹ thuật, kinh tế và quốc phòng. Đây không chỉ là giải pháp duy trì khả năng khai thác an toàn, hiệu quả đối với máy bay Su-30MK2 mà còn là bước đi tất yếu trên con đường tự chủ công nghệ sửa chữa các loại máy bay chiến đấu hiện đại.
Khi triển khai thực hiện, nhóm nghiên cứu không có đầy đủ tài liệu sửa chữa lớn của Su-30MK2 từ đối tác nước ngoài. Nhiều trang thiết bị phục vụ nghiên cứu còn thiếu và chưa đồng bộ. Khó khăn càng lớn hơn khi phải tiếp cận, phân tích khối lượng đồ sộ các tài liệu kỹ thuật liên quan đến máy bay, hệ thống và khí tài đi kèm.
Để giải quyết bài toán đó, Thượng tá Thế và ba cộng sự ở Nhà máy A32 đã nghiên cứu kế thừa có chọn lọc các bộ quy trình công nghệ sửa chữa lớn máy bay Su-27SK/UBK đã được ứng dụng thành công trước đây. Từ đó, nhóm đã vận dụng sáng tạo, phát triển và hoàn thiện thành bộ quy trình công nghệ phù hợp với đặc điểm kỹ thuật của máy bay Su-30MK2 và điều kiện thực tiễn của nhà máy.
Áp lực lớn nhất không nằm ở khối lượng công việc mà ở yêu cầu chính xác tuyệt đối. Trong sửa chữa kỹ thuật hàng không, đặc biệt với máy bay chiến đấu, mỗi quy trình đều phải được kiểm chứng nghiêm ngặt trước khi đưa vào thực tế. Sau hơn hai năm nghiên cứu, bộ quy trình được hoàn thiện và bảo vệ thành công vào năm 2023.
Hiệu quả kinh tế trong đề tài của Trung tá Nguyễn Văn Ngà (Nhà máy A31) và các cộng sự được thể hiện khá rõ khi chi phí chế tạo khoảng 260 triệu đồng cho mỗi khối trộn và khuếch đại trung tần FB141M, thấp hơn nhiều so với mức giá nhập ngoại khoảng 30.000 USD, tương đương gần 780 triệu đồng. Riêng ba sản phẩm đầu tiên được sản xuất đã giúp tiết kiệm khoảng 1,56 tỷ đồng so với phương án nhập khẩu.
Đến nay, kết quả nghiên cứu đã được áp dụng trong sửa chữa lớn máy bay Su-30MK2 tại Quân chủng PK-KQ. Nhà máy A32 đã sửa chữa thành công ba máy bay Su-30MK2 và bàn giao cho đơn vị sử dụng, góp phần duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu.
“Muốn giải quyết nhiệm vụ kỹ thuật khó phải phát huy sức mạnh tập thể, tổ chức nghiên cứu khoa học bài bản, phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý thuyết với thực tiễn sửa chữa, kế thừa thành tựu đã có và mạnh dạn đổi mới sáng tạo phù hợp với điều kiện thực tế đơn vị”, Thượng tá Nguyễn Ngọc Thế chia sẻ.
Thiết kế mới thay vì sao chép
Nếu ở Nhà máy A32, bài toán đặt ra là xây dựng quy trình công nghệ cho một dòng máy bay hiện đại, thì tại Nhà máy A31, khó khăn lại đến từ một khối điện tử nằm sâu trong tổ hợp tên lửa phòng không S-300PMU1.
Qua quá trình khai thác và sửa chữa, khối trộn và khuếch đại trung tần FB141M thường phát sinh hỏng hóc, trong khi vật tư dự phòng hạn chế, việc nhập khẩu gặp nhiều khó khăn và chi phí cao. Mỗi tổ hợp sử dụng nhiều khối cùng loại, khiến nhu cầu thay thế ngày càng cấp bách. Trước thực tế đó, Trung tá Nguyễn Văn Ngà - Trưởng Phòng Kỹ thuật Nhà máy A31 và hai cộng sự ở đơn vị triển khai đề tài nghiên cứu từ cuối năm 2024.
Theo Trung tá Ngà, khó khăn đầu tiên cũng là khó khăn lớn nhất là không có sơ đồ nguyên lý chi tiết, không có bộ tham số chuẩn của thiết bị gốc. Điều đó đồng nghĩa với việc nhóm nghiên cứu gần như phải tự xây dựng dữ liệu từ đầu thông qua khảo sát, đo đạc và thử nghiệm.
Theo nhóm nghiên cứu của Thượng tá Nguyễn Ngọc Thế (Nhà máy A32), chi phí sửa chữa trong nước khoảng 11 triệu USD cho mỗi máy bay Su-30MK2, trong khi nếu thực hiện ở nước ngoài theo báo giá đối tác có thể lên tới 29 triệu USD. Với công suất sửa chữa hiện nay, giá trị tiết kiệm ước tính khoảng 54 triệu USD, tương đương khoảng 1.300 tỷ đồng mỗi năm.
“Có những phương án phải làm đi làm lại nhiều lần trước khi đạt yêu cầu. Việc xác định chủng loại linh kiện cao tần, khảo sát tham số, lựa chọn linh kiện phù hợp với dải tần làm việc và bảo đảm các yêu cầu về khuếch đại, lọc tín hiệu đòi hỏi chúng tôi phải liên tục tính toán, đo kiểm và hiệu chỉnh”, Trung tá Ngà chia sẻ.
Sau quá trình nghiên cứu, khối FB141M-31 được chế tạo thành công với chức năng tương đương sản phẩm đang sử dụng trên khí tài. Nhà máy A31 đã tiếp tục xây dựng hồ sơ thiết kế để chuẩn hóa quy trình và đưa sản phẩm vào chương trình sản xuất vật tư năm 2025.
“Đề tài áp dụng công nghệ vật liệu và quy trình chế tạo mới, đáp ứng yêu cầu về độ chính xác, độ bền cơ học, khả năng chịu nhiệt và nhiễu điện từ trong môi trường khí tài quân sự. Chúng tôi sẽ tiếp tục nghiên cứu, tối ưu thiết kế, nâng cao chất lượng và áp dụng để sản xuất các khối có chức năng tương tự; mở rộng nghiên cứu sang nhóm các bộ khuếch đại, lọc dải hẹp”, Trung tá Nguyễn Văn Ngà cho biết thêm.
