Cử tọa đưa ra hàng loạt quyền, nhưng éo le đáp án đúng là “Quyền được quên” thì hầu như không thấy ai nhắc đến!
Bé gái 4 tuổi ở Hà Nội bị mẹ đẻ và người tình bạo hành đến tử vong, bé trai 2 tuổi ở TPHCM bị mẹ và người tình bạo hành đến hôn mê - cùng trong tháng 5 này - liệu có thể đòi “quyền được quên”? Nghĩa là được xóa hình ảnh của mình đang bị chia sẻ tràn lan trên mạng xã hội. Những nữ sinh bị hành hung dã man, lột đồ trước cổng trường có quyền đòi những người lớn dùng mạng xã hội, thậm chí có cả một số báo mạng xóa những clip tủi nhục, ê chề để được lãng quên, để khỏi bị đám đông tiếp tục đào bới, dày vò…?
Có biết rằng từ ngày 1/1/2026, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân chính thức có hiệu lực thi hành, trong đó công dân có quyền yêu cầu xóa dữ liệu, hình ảnh của mình trên không gian số của các cơ quan, tổ chức, cá nhân...?
Trở lại với tọa đàm nêu trên, một điều rút ra là giữa xã hội số đang phát triển như vũ bão hiện nay, từ lứa mầm non trở lên hiện đang “lớn lên trên mạng” nhanh hơn nhiều so với tốc độ mà gia đình và nhà trường kịp chuẩn bị cho các em. Các em đang được rèn luyện để trở thành những chủ thể số trong trường học số, được đào tạo kiến thức số, kỹ năng số, và cả đạo đức số.
Một thông số mà các nhà sư phạm đưa ra hôm ấy, đó là trong một báo cáo của UNESCO về năng lực công dân số của học sinh 15 tuổi từ 4 quốc gia, thì học sinh Việt Nam có chỉ số đồng cảm trong môi trường số thấp nhất so với học sinh của Hàn Quốc, Bangladesh và Fiji. Nghĩa là còn yếu về khả năng cảm xúc và nhận thức để có thể sử dụng các nền tảng số một cách có hiểu biết, nhân văn và trách nhiệm.
Bởi vậy, không chỉ trở thành nạn nhân, mà các em còn dễ dàng đóng vai thủ phạm trong việc vô tư cười nói bình phẩm và quay, chụp cảnh bạn mình bị bạo hành rồi tung lên mạng. Xét cho cùng, dù ở phía nào, thì những thiếu niên ấy cũng chính là nạn nhân của công nghệ số, nền tảng số.
Rõ ràng những công dân số của chúng ta, kể cả trẻ con hay người lớn, hầu như vẫn còn thiếu và yếu về hiểu biết, sự thấu cảm, tinh thần nhân văn và trách nhiệm xã hội khi môi trường số bao bọc cả khi thức lẫn khi ngủ.
Giáo dục số vẫn còn khoảng trống khá mênh mông để đạo đức số không chỉ dừng lại ở những khái niệm lý thuyết cứng nhắc, xa vời. Để mỗi người không tự biến mình thành thủ phạm số, trong khi lại cũng không thể tự bảo vệ chính mình trước bao cạm bẫy chết người trên môi trường số.
