Tâm lý FOMO ở mùa 'hốt bạc'
Thị trường điện ảnh Việt Nam đang là một trong những thị trường tăng trưởng ấn tượng nhất châu Á. Năm 2025, doanh thu toàn thị trường là 6.140 tỷ đồng, trong đó doanh thu phim Việt đạt hơn 3.800 tỷ đồng, chiếm 61,8% (số liệu Box Office Vietnam). Dữ liệu phòng vé nhiều năm qua cho thấy, dịp nghỉ lễ 30/4-1/5 hàng năm là mùa “hốt bạc” thứ hai của phim Việt sau dịp Tết Nguyên đán. Năm ngoái, tổng doanh thu quý II là 855 tỷ đồng, gần tiệm cận con số 1.108 tỷ đồng mùa Tết.
Những con số đó tạo nên một thứ tâm lý FOMO trong giới đầu tư và sản xuất phim. Dường như không ai muốn bỏ lỡ cơ hội làm giàu từ thị trường điện ảnh nên đổ xô vào sản xuất phim. Nếu như năm ngoái chỉ có khoảng 50 phim ra rạp thì năm nay số lượng phim xếp hàng lên đến 80 (tương đương mỗi tuần có hơn một phim mới ra mắt). Trong tâm lý học, một biểu hiện của FOMO (nỗi sợ bị bỏ lỡ) là “tâm lý bất an rằng bản thân đang bỏ lỡ cơ hội, dẫn đến các quyết định thiếu lý trí trong đầu tư, kinh doanh”.
Hiện tượng 5 phim Việt cùng ra mắt dịp lễ 30/4 năm nay (và trước đó là 4 phim dịp Tết Nguyên đán) là minh chứng cho tâm lý đó. Thay vì chọn một thời điểm khác ít cạnh tranh hơn, việc cùng nhau chen chúc trên một đường đua chật chội dẫn đến kết quả bất lợi cho 3 phim trên tổng số 5 tác phẩm ra rạp.
Tính đến chiều 3/5, có thể khẳng định rằng Anh hùng (doanh thu 33,7 tỷ đồng), Đại tiệc trăng máu 8 (28,8 tỷ đồng) và Trùm sò (12,2 tỷ đồng) khó có thể đạt mốc hòa vốn (60-80 tỷ đồng). Đây là kết quả có phần đáng tiếc với cả 3 phim, bởi theo đánh giá của người trong nghề, cả 3 đều là những tác phẩm có chất lượng khá tốt, nếu phát hành vào thời điểm khác có thể cán mốc doanh thu trăm tỷ.
Suất chiếu phân mảnh
Thất bại của bộ 3 nói trên càng cho thấy tầm quan trọng của chiến lược phát hành và cảm nhận thời điểm của ê-kíp làm phim. Ngay trong đợt phim này, ê-kíp Phí Phông: Quỷ máu rừng thiêng đã có một quyết định đúng đắn khi đẩy ngày phát hành sớm lên trước một tuần so với dự kiến. Việc có lợi thế gần một tuần, tận dụng lúc thị trường đang vắng vẻ và không phải đối đầu trực tiếp với đối thủ nào, cộng với hiệu ứng truyền miệng và chất lượng bản phim tốt khiến Phí Phông tích lũy được một số lượng vé nhất định, sớm cán mốc trăm tỷ chỉ sau 6,5 ngày ra rạp và hoàn toàn có tiềm năng vươn tới cột mốc 200 tỷ. Trong tuần lễ chiếu sớm có những ngày Phí Phông được xếp tới gần 5.000 suất chiếu, một con số kỷ lục và hiếm có trong thị trường rạp chiếu.
Nhập cuộc muộn, Heo năm móng, Anh hùng, Đại tiệc trăng máu 8 và Trùm sò đối mặt với một thực tại mang tính kỹ thuật của thị trường rạp Việt: công suất phòng chiếu hữu hạn.
Hiện nay, công suất tối đa của rạp Việt chỉ là 7.000 suất chiếu/ngày với mật độ 12-13 phòng chiếu/một triệu dân (trong khi Thái Lan có dân số ít hơn chúng ta nhưng sở hữu mật độ 16,9 phòng chiếu/một triệu dân). Dữ liệu cho thấy một phim muốn chinh phục các cột mốc doanh thu 100-200 tỷ đồng ở thị trường Việt Nam cần đạt số suất chiếu trên dưới 4.000 suất/ngày trong khoảng một tuần. Trong bối cảnh tổng công suất chưa tăng, nhiều đối thủ nhập cuộc cùng lúc khiến số suất chiếu phân mảnh, 2 phim thay nhau dẫn đầu chỉ đạt mức 2.000-2.500 suất/ngày, dẫn đến tăng trưởng doanh thu chậm.
Ai chiếm ưu thế?
Thành công của Phí Phông và Heo năm móng tiếp tục cho thấy kinh dị tâm linh vẫn là món ăn ưa thích của khán giả Việt, đồng thời phản ánh quy luật phát triển mang tính chu kỳ của thị trường nội dung.
Nếu như đầu những năm 2000, hài nhảm là công thức chắc thắng, sau đó đến thời kỳ hoàng kim của phim remake, thì hiện nay kinh dị tâm linh đang rất được lòng khán giả Việt. Nguyên nhân của hiện tượng này là, khán giả Việt có tâm lý tò mò, thích khám phá các yếu tố văn hóa tâm linh, ma mị, bùa ngải và các câu chuyện ma dân gian trên màn ảnh rộng.
Mặt khác, xem phim kinh dị là cách để khán giả trải nghiệm nỗi sợ hãi, căng thẳng và hưng phấn (giúp não giải phóng adrenaline, cortisol), cùng với đó là sự thích thú khi vượt qua nỗi sợ trong môi trường an toàn. Bên cạnh đó là ảnh hưởng của các chiến dịch marketing lôi kéo khách hàng của nhiều nhà sản xuất ê-kíp, với việc gây dựng được thương hiệu gắn liền với dòng phim này.
Tuy nhiên, thành công của Mưa đỏ và Tử chiến trên không năm 2025 đang manh nha hình thành nên một xu thế nội dung mới: phim huyền sử có yếu tố anh hùng. Thời gian gần đây, hàng loạt dự án được công bố thuộc thể loại này đều vốn đầu tư lớn với sự dẫn dắt của một đơn vị nhà nước.
Xu thế nội dung của thị trường điện ảnh Việt Nam thời gian tới vẫn là kinh dị kết hợp với dòng phim huyền sử cổ trang có yếu tố anh hùng. Thế mạnh của các phim anh hùng này là tác động vào tâm lý yêu nước, một thứ cảm xúc cộng đồng được chia sẻ chung bởi số đông có thể dẫn đến thành công vượt ngưỡng về doanh thu.
