Sau khi cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đồng loạt khởi tố 5 vụ án hình sự liên quan hành vi “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”, xảy ra tại nhiều doanh nghiệp truyền thông, công ty giải trí và nền tảng nội dung số, trong đó có BH Media, câu chuyện bản quyền âm nhạc trên môi trường số tiếp tục trở thành tâm điểm chú ý.
Nhiều nhạc sĩ, ca sĩ đồng loạt lên tiếng, chia sẻ trải nghiệm của chính mình sau nhiều năm loay hoay bảo vệ tác phẩm trên nền tảng số. Từ việc ca khúc bị “claim” bản quyền vô lý, mất quyền khai thác bản ghi, đến chuyện các bản hit đạt hàng triệu lượt nghe nhưng nghệ sĩ gần như không nhận được doanh thu tương xứng. Nhiều người trong giới thừa nhận họ từng rơi vào tình cảnh “bất lực” khi chứng kiến sản phẩm âm nhạc của mình bị xâm phạm trên không gian mạng.
Chật vật đòi quyền lợi từ chính tác phẩm của mình
Nhạc sĩ Duy Anh - chủ nhân hit Giả vờ yêu - cho biết anh từng nhiều năm rơi vào tình trạng bị “claim” bản quyền trên YouTube đối với chính các ca khúc do mình sáng tác. Những bài hát do anh viết và ca sĩ hợp tác phát hành khi đưa lên nền tảng số lại bị một đơn vị nhận độc quyền khai thác, trong khi anh chưa từng ký kết hay hợp tác.
“Tác phẩm của mình viết, ca sĩ mình hợp tác đăng lên mà phải đi xin kháng cáo với một bên đơn vị lạ là điều phi lý. 3-4 năm qua, tôi bất lực bởi chẳng thể làm gì hay kiện tụng. Chính chủ phải ngậm đắng nuốt cay nhìn tác phẩm của mình bị người khác ‘sở hữu’ trên nền tảng số”, nhạc sĩ Duy Anh bức xúc.
Ngoài vấn đề nhận diện bản quyền trên YouTube, nhạc sĩ Duy Anh còn nhắc tới giai đoạn khai thác nhạc chuông, nhạc chờ những năm 2008. Anh nói một ca khúc hit của mình đạt doanh thu hơn một tỷ đồng nhưng cả nhạc sĩ lẫn ca sĩ thể hiện đều không nhận được tiền khai thác tương xứng.
“Đó là bài học cho tôi mới chập chững vào showbiz khi còn ngồi ghế nhà trường. Kể từ đó, tôi luôn hiểu là ngoài đam mê với nghệ thuật thì phải tùy người, tùy trường hợp để tỉnh táo trong những lần hợp tác, ký kết hợp đồng”, Duy Anh chia sẻ.
Theo nam nhạc sĩ, sự việc hiện nay là “hồi chuông cảnh tỉnh” cho hoạt động bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan trong lĩnh vực âm nhạc số tại Việt Nam.
Ca sĩ Thiên Vương - thành viên nhóm MTV - chia sẻ góc nhìn về câu chuyện bản quyền thu âm và quyền khai thác trên nền tảng số.
Trong 26 năm làm nghề, với vài trăm bài hát được thu âm, nhiều bản hit trên thị trường nhưng trên nền tảng số, MTV nhận được số tiền là 0 đồng.
Theo Thiên Vương, với các nghệ sĩ hiện nay, mỗi bản thu âm sau khi phát hành đều có thể tạo doanh thu từ lượt nghe trực tuyến, phục vụ nhiều mục đích thương mại khác nhau. Tuy nhiên, nhóm MTV gần như không được hưởng nguồn thu thụ động từ kho nhạc cũ.
“26 năm qua và cho tới hiện tại, thu nhập của MTV chỉ qua hình thức biểu diễn trực tiếp, nói cách khác là thu nhập qua từng show đi diễn”, anh chia sẻ.
Thành viên MTV cho biết nguyên nhân nằm ở quyền sở hữu bản ghi. Theo anh, ở giai đoạn trước, nhiều nhóm nhạc phát hành album vật lý thông qua các đơn vị phát hành trung gian. Việc ký kết thời điểm đó chủ yếu phục vụ phát hành đĩa CD, cassette, nhưng sau này các đơn vị lại tiếp tục bán hoặc khai thác bản ghi trên nền tảng số.
“Khi mọi chuyện vỡ lẽ thì chỉ biết cười trừ vì những đơn vị phát hành đó đã giải tán từ lâu. Liên lạc với người đứng đầu thời điểm đó cũng chỉ là những câu trả lời qua loa, đá trách nhiệm cho người khác”, Thiên Vương nói.
Quá mệt mỏi vì các ca khúc của nhóm đăng tải lên mạng liên tục bị "đánh gậy" bản quyền rồi phải xin whitelist (quyền sử dụng nội dung mà không bị đánh bản quyền), MTV bỏ ngang việc phát triển trên nền tảng số.
Doanh thu 1,7 tỷ đồng, nhạc sĩ được trả 30 triệu đồng
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung thừa nhận bản thân “quá quen với việc bị ăn cắp chất xám và lợi nhuận của mình”. Anh cho biết nhiều ca khúc hit của mình mang về doanh thu lớn từ nhạc chuông, nhạc chờ nhưng tác giả lại không nhận được quyền lợi tương xứng.
Cú sốc đầu tiên xảy ra vào năm 2008, nam nhạc sĩ đọc báo cáo doanh thu nhạc chờ một ca khúc nổi tiếng do mình sáng tác lên đến 1,7 tỷ đồng nhưng người nhận tiền không phải là anh.
"Đến khi hỏi thẳng ê-kíp ca sĩ thì nhận được câu trả lời qua loa cho qua chuyện và đưa tôi 30 triệu đồng an ủi? Từ lúc đó, tôi đã nghĩ rằng: không phải ai làm nghệ thuật cũng vô tư như mình, mà đó chính là kinh doanh", anh chia sẻ.
Sau vụ việc, nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung cho biết anh bắt đầu cẩn trọng hơn trong các hợp đồng và văn bản pháp lý. Tuy nhiên, sự phát triển quá nhanh của công nghệ và các nền tảng số khiến nhiều nghệ sĩ khó nắm bắt.
Theo nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung, anh từng bị người tự xưng là luật sư bản quyền thuyết phục ký giấy ủy quyền để đòi quyền lợi, nhưng sau đó lại tiếp tục mang các bài hát đi ký bán cho đơn vị khác nhằm hưởng lợi. Anh cũng là nạn nhân của các vụ lừa đảo từ những công ty khác, quy mô và tinh vi hơn.
Nam nhạc sĩ cho biết anh nhiều lần “phải đi xin” các đơn vị gỡ khiếu nại với chính ca khúc của mình. Điều này xảy ra cả với các bài hát về gia đình, thiếu nhi hay quê hương đất nước mà anh cho phép sử dụng miễn phí trong trường học hoặc chương trình phi lợi nhuận.
“Trải qua bao nhiêu năm tôi tự sản xuất những bài hát mình làm chỉ cố gắng cho đỡ thất thoát, tuy nhiên rất nhiều lần bị đơn vị lạ hoặc quen ở trong nước hoặc ngoài nước claim (khiếu nại Content ID - PV) bài hát của chính mình. Họ hưởng phần tiền YouTube hoặc các nền tảng nhạc trả về dù tôi không ủy quyền cho những đơn vị đó. Tôi phải đi xin những đơn vị đó ‘hỗ trợ’ nhả claim cho bài của mình?”, nam nhạc sĩ đặt câu hỏi.
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung nhấn mạnh việc cơ quan chức năng vào cuộc vụ bản quyền âm nhạc là tín hiệu đáng mừng. Điều này khiến anh có niềm tin mình “được bảo vệ, những kẻ cắp chất xám sẽ bị trừng trị nghiêm khắc và bản quyền âm nhạc sẽ được tôn trọng”.
