Sức ép ký túc xá
Hà Nội có gần 100 cơ sở giáo dục đại học (ĐH). Khoảng gần 20 năm trước, theo đề án xây dựng khu đô thị ĐH Phố Hiến (Hưng Yên), có 10 trường ĐH được xây dựng nhưng đến nay không có trường nào hoàn tất chủ trương này. Bởi thực tế triển khai cho thấy khoảng cách địa lí nhanh chóng trở thành trở ngại.
Tại TPHCM, một số trường đã đưa phần lớn sinh viên ra các cơ sở ở khu vực ngoại thành. ĐH Kinh tế TPHCM cơ sở Bình Chánh rộng hơn 11ha, được đưa vào sử dụng từ năm 2021 và hiện đảm nhiệm khoảng 50% số sinh viên chính quy của trường. Tuy nhiên, khi mới chuyển sinh viên về đây, trường ghi nhận những ý kiến trái chiều do giao thông công cộng chưa thuận lợi. Đến nay nhà trường vẫn phải tổ chức các chuyến xe buýt từ một số điểm nội thành đến cơ sở ở Bình Chánh.
Với 17.000 sinh viên học tập tại khu đô thị ĐH Quốc gia Hà Nội Hòa Lạc trong năm nay, sức ép về chỗ ở rất lớn. Kí túc xá tại đây chỉ đáp ứng hơn 5.000 chỗ ở, còn lại, sinh viên phải thuê trọ ngoài. Bà Nguyễn Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội) cho biết, trước thời điểm tân sinh viên nhập học, nhà trường chủ động triển khai nhiều hoạt động giúp nhanh chóng thích nghi với môi trường học tập mới tại Hòa Lạc. Nhà trường cung cấp đầy đủ thông tin về chương trình đào tạo, phương pháp học tập, các quy định, quy chế và các kênh hỗ trợ sinh viên.
Nhà trường chuẩn bị đồng bộ các điều kiện về giảng đường, phòng thực hành, không gian tự học, thư viện, hoạt động thể thao, văn hóa và các dịch vụ hỗ trợ người học. Sinh viên có thể học tập, tập luyện thể dục thể thao trọn vẹn 1 ngày trong hệ sinh thái khuôn viên trường. Một trong những nỗi lo của tân sinh viên khi chuyển tới học tại Hòa lạc là chỗ ở. Trường ĐH Công nghệ triển khai Đề án hỗ trợ sinh viên năm nhất ổn định chỗ ở, yên tâm học tập tại Hòa Lạc.
Theo đó, nhà trường phối hợp với Trung tâm Hỗ trợ sinh viên, ĐH Quốc gia Hà Nội để hỗ trợ đăng kí kí túc xá; Phòng Công tác sinh viên khảo sát các khu nhà trọ xung quanh trường để cung cấp thông tin tham khảo cho sinh viên và phụ huynh. Hiệu trưởng nhà trường gặp gỡ, làm việc với lãnh đạo thôn, công an các xã xung quanh trường để phối hợp đảm bảo an ninh, an toàn cho sinh viên ở trọ giống như trong kí túc xá.
Nhà trường có chính sách hỗ trợ 500.000 đồng/sinh viên đủ điều kiện theo đề án nhằm góp phần giảm bớt chi phí ban đầu, ổn định cuộc sống tại Hòa Lạc. Hiện, trường được xếp hơn 2.000 chỗ ở tại các khu kí túc xá Hòa Lạc và kí túc xá tại Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh. Bà Thu Hương cho hay, sinh viên Trường ĐH Công nghệ học tập toàn khóa tại cơ sở Hòa Lạc. Tuy không ở khu vực nội thành nhưng nơi thực tập của sinh viên lại rất gần nơi học vì có khu công nghiệp cao của Nhật Bản…
Lý do nào trì hoãn?
ĐH Quốc gia Hà Nội đang nỗ lực để đảm bảo nơi học tập, nơi ở cho sinh viên. Khi sinh viên được đưa đến khu vực cách xa trung tâm, trường đồng thời phải giải quyết nơi ở, ăn uống, y tế, thể thao, văn hóa, không gian tự học, dịch vụ thiết yếu và cả an ninh, an toàn cho người học.
Kinh nghiệm của ĐH Quốc gia TPHCM cho thấy, quy mô đầu tư cho hậu cần phục vụ sinh viên không nhỏ. Hệ thống kí túc xá của ĐH này hiện có hơn 6.700 phòng, cung cấp chỗ ở cho gần 35.000 sinh viên trên diện tích 42ha. Đây được xem là một trong những hệ thống kí túc xá quy mô lớn nhất cả nước.
Năm 2025, ĐH Quốc gia TPHCM triển khai mô hình “Bếp ăn chia sẻ” tại kí túc xá khu B, với suất ăn 25.000 đồng và mức hỗ trợ 15.000 đồng cho sinh viên khó khăn. Những con số này cho thấy, để đưa một lượng lớn sinh viên ra khỏi trung tâm, kí túc xá là một bộ phận của hạ tầng giáo dục ĐH.
Lãnh đạo một trường ĐH nhìn nhận, một cuộc di dời thành công không được đo bằng số giảng đường xây mới, mà bằng thời gian sinh viên đến trường, chi phí để theo học, chất lượng đào tạo, cơ hội thực tập - việc làm và chất lượng đời sống ĐH.
Một bài toán ít được nhìn thấy từ bên ngoài là đội ngũ giảng viên. Sinh viên có thể được bố trí học tập trung tại cơ sở mới, nhưng giảng viên không phải là những người chỉ xuất hiện vài giờ trên giảng đường. Họ còn nghiên cứu khoa học, hướng dẫn sinh viên, làm việc với doanh nghiệp, tham dự hội thảo, quản lí đề tài và thực hiện nhiều nhiệm vụ khác.
Khoảng cách địa lí gây khó khăn khi giảng viên phải di chuyển liên tục giữa nhiều cơ sở. ĐH Quốc gia Hà Nội từ ngày 3/9 triển khai thí điểm phương tiện hỗ trợ đưa đón cán bộ, giảng viên, viên chức và người lao động làm việc tại Hòa Lạc.
Đối với các ngành kinh tế, công nghệ, truyền thông, luật, dịch vụ..., lợi thế của một trường nằm trong đô thị lớn không chỉ giao thông, mà còn là khoảng cách tới doanh nghiệp (Sinh viên có thể đi thực tập, làm thêm, tham gia dự án, hội thảo nghề nghiệp, cuộc thi chuyên môn hoặc tiếp xúc với nhà tuyển dụng).
Khi cơ sở đào tạo được đưa về một tỉnh hoặc khu vực còn ít doanh nghiệp phù hợp, trường phải chủ động xây dựng hệ sinh thái đối tác. Đây cũng là lí do quy hoạch mạng lưới giáo dục ĐH yêu cầu phát triển cơ sở đào tạo gắn với khu dân cư, khu công nghiệp và khu vực phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo...
Hai ĐH Quốc gia, ĐH Kinh tế TPHCM triển khai đưa sinh viên ra khỏi nội đô còn gặp rất nhiều khó khăn; với các trường đưa sinh viên tới cơ sở tại các tỉnh khác học tập, bài toán còn tăng nhiều lần.
Hàng loạt trường ĐH tại Hà Nội chỉ đưa được sinh viên năm thứ nhất tới các cơ sở ngoại tỉnh học 1 năm, trong đó, chủ yếu học quốc phòng an ninh, các môn cơ bản, sau đó phải đưa về trụ sở chính ở nội thành. Năm nay, trong số các trường thành viên của ĐH Quốc gia Hà Nội, Trường ĐH Công nghệ xác định đào tạo toàn khóa tại Hòa Lạc, những trường khác, tùy theo tiến độ xây dựng sẽ có thông tin tới sinh viên về việc học tại đây.
Hàng loạt trường ĐH tại Hà Nội chỉ đưa được sinh viên năm thứ nhất tới các cơ sở ngoại tỉnh học 1 năm, trong đó, chủ yếu học quốc phòng an ninh, các môn cơ bản, sau đó phải đưa về trụ sở chính ở nội thành. Năm nay, các trường thành viên của ĐH Quốc gia Hà Nội chỉ duy nhất Trường ĐH Công nghệ đào tạo toàn khóa tại Hòa Lạc, còn lại, sinh viên học xong năm thứ nhất, quay về trụ sở chính trong nội thành.
Trường ĐH Mở Hà Nội được giao đất xây trường từ đầu những năm 2010 tại xã Nghĩa Trụ (Hưng Yên). Nhưng đến nay, mới chỉ hoàn thiện nhà hiệu bộ, kí túc xá 400 chỗ ở và trung tâm giáo dục quốc phòng. Cơ sở này chỉ dạy giáo dục quốc phòng cho sinh viên, còn lại, học tập chính khóa, sinh viên về 5 địa điểm thuê của trường tại Hà Nội.
Cơ sở của Trường ĐH Thủy lợi tại Phố Hiến (tỉnh Hưng Yên) đi vào hoạt động từ năm 2018. Trường ĐH đầu tiên hoạt động ở nơi đây nên ban đầu cũng có một số khó khăn, ví như quy mô tuyển sinh khi đó chưa nhiều... Sau đó, nhà trường được Bộ GD&ĐT và Bộ Quốc phòng phê duyệt cho đơn vị thành lập Trung tâm giáo dục Quốc phòng và An ninh quốc gia. Sinh viên nhà trường chỉ tới đây học giáo dục quốc phòng.
Đầu năm nay, cơ sở này đã bàn giao cho Bộ Công an, trở thành trụ sở Trung tâm Đào tạo và Phát triển năng lực gìn giữ hòa bình. Trường ĐH Thương mại có cơ sở tại tỉnh Hà Nam (cũ), nhưng đã phải trả lại từ năm 2025, không thể đưa vào khai thác đào tạo vì khó khăn trong việc đưa sinh viên về học do khoảng cách địa lí xa.
