Đưa công nghệ số vào quản lý di sản Nghệ An

Từ bảo tàng truyền thống đến không gian trải nghiệm số

Tại Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh, nhiều du khách không khỏi bất ngờ khi những hiện vật lịch sử quen thuộc nay được tái hiện sinh động bằng hình ảnh, âm thanh và hiệu ứng công nghệ hiện đại. Thay vì chỉ đứng quan sát qua lớp kính, người xem có thể trực tiếp tương tác với hiện vật thông qua màn hình cảm ứng, tìm hiểu thông tin chi tiết hay khám phá từng góc nhìn bằng công nghệ mô phỏng 3D.

Không gian trưng bày chuyên đề “Nghệ An – đất và người” là điểm nhấn nổi bật trong hành trình số hóa của bảo tàng. Trên diện tích khoảng 200 m², toàn bộ chiều dài lịch sử, văn hóa và con người xứ Nghệ được tái hiện bằng hệ thống trình chiếu 3D mapping cùng kho dữ liệu số đa dạng. Các chủ đề về lịch sử hình thành vùng đất Nghệ An, danh lam thắng cảnh, di sản văn hóa, ẩm thực hay các danh nhân tiêu biểu đều được thể hiện trực quan, sinh động hơn nhiều so với cách trưng bày truyền thống.

Một trong những trải nghiệm thu hút nhất là khu tương tác 3D hiện vật. Những chiếc trống đồng Đông Sơn hiện lên rõ nét với đầy đủ hoa văn, họa tiết ở mọi góc nhìn. Người xem có thể phóng to từng chi tiết, đọc thông tin tích hợp ngay trên màn hình để hiểu sâu hơn về giá trị lịch sử, văn hóa của hiện vật.

Không chỉ dừng lại ở việc số hóa hình ảnh, công nghệ thực tế ảo VR còn giúp người xem “bước vào” không gian lịch sử. Chỉ với một chiếc kính VR, du khách có thể trải nghiệm cảnh sắc quê hương, khám phá những câu chuyện văn hóa hay hòa mình vào bối cảnh lịch sử như đang diễn ra trước mắt.

Chị Lan Hương, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ sau khi trải nghiệm thực tế ảo tại bảo tàng: “Tôi có cảm giác như đang đứng giữa không gian xứ Nghệ thật sự. Vừa nghe âm nhạc, vừa quan sát hình ảnh rất chân thực. Chỉ cần chạm tay là có thể tìm hiểu toàn bộ thông tin về hiện vật”.

Cùng với VR, trí tuệ nhân tạo AI cũng đang được tích hợp trong nhiều nội dung trưng bày. Công nghệ này giúp cá nhân hóa trải nghiệm cho người xem thông qua hệ thống hướng dẫn tự động bằng hình ảnh và âm thanh. Ở khu vực “Theo dòng lịch sử”, toàn bộ tiến trình phát triển của Nghệ An từ thời tiền sử đến hiện đại được tái hiện như một thước phim sống động, giúp những dữ liệu vốn khô khan trở nên gần gũi và dễ tiếp cận hơn.

Đặc biệt, AI còn đóng vai trò như một “hướng dẫn viên số”, có thể trả lời các câu hỏi của khách tham quan, hỗ trợ tra cứu thông tin nhanh chóng và thuận tiện hơn. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong việc đổi mới hoạt động bảo tàng, giúp di sản đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

Nhiều không gian trải nghiệm số khác cũng đang được triển khai. Nổi bật là mô hình tái hiện hang Thẩm Ồm – di chỉ khảo cổ nổi tiếng ở miền Tây Nghệ An. Bằng công nghệ 3D kết hợp kỹ thuật dựng phim hiện đại, cuộc sống của người Nghệ An cổ cách đây khoảng 20 vạn năm được phục dựng sinh động qua hình ảnh săn bắt, hái lượm, tiếng suối chảy hay âm thanh núi rừng nguyên sơ.

Theo bà Phan Thị Hà Long, Phó Giám đốc Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh, đơn vị hiện lưu giữ hơn 30.000 hiện vật, tư liệu, trong đó có 3 hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia. Việc số hóa không chỉ góp phần lưu trữ dữ liệu lâu dài mà còn hạn chế nguy cơ hư hỏng hiện vật gốc và tạo điều kiện để công chúng tiếp cận di sản thuận lợi hơn.

“Ngân hàng di sản” và hành trình gìn giữ ký ức bằng công nghệ

Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên đang chuyển mình mạnh mẽ trong thời đại công nghệ số. Tại Nhà trưng bày ở cụm di tích Làng Sen và khu mộ bà Hoàng Thị Loan, hệ thống màn hình cảm ứng kết hợp công nghệ thực tế ảo VR 360 độ và thực tế tăng cường AR mang đến cách tiếp cận hoàn toàn khác biệt. Chỉ bằng vài thao tác chạm, du khách có thể quan sát hiện vật dưới nhiều góc độ, xem video tư liệu hay lựa chọn tuyến tham quan theo nhu cầu cá nhân.

Những hiện vật vốn nằm yên trong không gian tĩnh nay được “đánh thức” bằng công nghệ. Từng chiếc phản gỗ, bộ khung cửi, mái nhà tranh hay giếng Cốc hiện lên sinh động trong môi trường số, tạo cảm giác như người xem đang bước vào dòng ký ức của một thời lịch sử.

Điểm thay đổi lớn nhất không chỉ nằm ở thiết bị hiện đại mà còn ở cách tiếp cận di sản. Từ mô hình “tham quan truyền thống”, Khu di tích Kim Liên đang chuyển dần sang hình thức “trải nghiệm chủ động”, nơi mỗi du khách có thể tự tìm hiểu, tương tác và cảm nhận lịch sử theo cách riêng của mình.

Nhiều bạn trẻ thích thú khi dùng điện thoại quét mã QR cạnh hiện vật để nghe thuyết minh tự động. Ứng dụng “Di tích Kim Liên” tích hợp trợ lý ảo AI hỗ trợ nhiều ngôn ngữ, cho phép người dùng tiếp cận thông tin bằng hình ảnh, video và dữ liệu đa phương tiện.

Không chỉ du khách trong nước, nhiều khách quốc tế cũng ấn tượng với cách ứng dụng công nghệ tại quê Bác. Hệ thống dịch thuật thông minh giúp chuyển đổi ngôn ngữ gần như theo thời gian thực, tạo điều kiện để người nước ngoài tiếp cận thông tin mà không gặp rào cản ngôn ngữ.

Xác định dữ liệu là nền tảng của chuyển đổi số, Khu di tích Kim Liên đã triển khai số hóa quy mô lớn đối với kho tư liệu, hình ảnh và hiện vật lưu giữ nhiều năm qua. Đến nay, hơn 10.000 file dữ liệu đã được chuẩn hóa và lưu trữ dưới dạng số, hình thành “ngân hàng di sản” phục vụ công tác bảo tồn, nghiên cứu và giáo dục.

Bà Phan Thị Quý, Trưởng phòng Sưu tầm, Kiểm kê, Bảo quản và Trưng bày cho biết, việc số hóa giúp lưu giữ an toàn các hiện vật quý, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho công tác nghiên cứu, tra cứu và quảng bá di sản. Trong khi đó, ông Lâm Đình Hùng, Phó trưởng Ban quản lý Khu di tích Kim Liên cho rằng chuyển đổi số là xu hướng tất yếu để bảo tồn và phát huy giá trị di sản bền vững trong thời đại mới.

Bà Trần Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao Nghệ An cho hay, việc đưa công nghệ số vào bảo tồn và quảng bá di sản sẽ mở thêm kênh thông tin hiệu quả để giới thiệu lịch sử, văn hóa và con người Nghệ An tới du khách trong nước và quốc tế.

Giữa nhịp phát triển mạnh mẽ của công nghệ, những giá trị lịch sử tưởng như xa cách nay đang được kết nối gần hơn với công chúng bằng trải nghiệm trực quan và sinh động. Từ những bước đi đầu tiên tại các bảo tàng, khu di tích, hành trình số hóa di sản xứ Nghệ không chỉ góp phần gìn giữ ký ức cho mai sau mà còn mở ra cơ hội để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển du lịch và kinh tế – xã hội trong thời đại số.