Trong phẫu thuật xử lý mô mỡ, phần lớn thao tác diễn ra bên dưới bề mặt da. Phẫu thuật viên không nhìn trực tiếp toàn bộ vùng can thiệp mà thường phải dựa vào kinh nghiệm, cảm nhận qua dụng cụ và những dấu hiệu ghi nhận trong quá trình mổ.
Câu hỏi đặt ra với ThS.BS.CKII Phan Văn Sử, Trưởng khoa Phẫu thuật Thẩm mỹ, Bệnh viện Hoàn Mỹ, là liệu có thể đưa “mắt nhìn” của bác sĩ vào chính lớp mỡ dưới da hay không. Từ năm 2018, ông bắt đầu nghiên cứu kỹ thuật Subcutanoscopic Lipoplasty, tạm gọi là phẫu thuật nội soi giảm mỡ.
Công trình vừa được bác sĩ Phan Văn Sử giới thiệu tại Hội nghị Khoa học Quốc tế Phẫu thuật Tạo hình Thẩm mỹ IMAPS 2026, diễn ra trong hai ngày 21 và 22/11 tại TPHCM.
Nhìn thấy vùng mô đang phẫu thuật
Điểm đáng chú ý của kỹ thuật là camera nội soi được đưa vào vùng mô mỡ dưới da, giúp phẫu thuật viên quan sát trực tiếp khu vực đang can thiệp. Hình ảnh từ camera độ phân giải cao cho phép nhận diện các tiểu thùy mỡ và những cấu trúc giải phẫu hiện diện trong vùng phẫu thuật.
“Khi nhìn thấy vùng mô đang thao tác, phẫu thuật viên có thêm cơ sở để chủ động kiểm soát dụng cụ, nhận diện những cấu trúc cần bảo tồn và hạn chế các tác động không cần thiết”, bác sĩ Phan Văn Sử chia sẻ.
Ý tưởng nghe có vẻ đơn giản nhưng quá trình triển khai không dễ dàng. Khác với ổ bụng, lồng ngực hay khoang khớp, lớp mỡ dưới da không có sẵn một khoang tự nhiên để camera và dụng cụ hoạt động. Và đây cũng chính là điểm nghẽn lớn đối với các phẫu thuật viên không thể tiến hành nội soi dưới da được.
Để khắc phục trở ngại này, nhóm nghiên cứu phải xây dựng hệ thống dụng cụ chuyên biệt, sử dụng các ống dẫn đường ngắn nhằm tạo khoảng thao tác. Camera và dụng cụ phẫu thuật nhờ đó có thể tiếp cận vùng mô cần xử lý trong điều kiện phẫu thuật viên vẫn quan sát được diễn biến bên dưới da.
Kỹ thuật còn kết hợp dao siêu âm để xử lý mô mỡ và hỗ trợ cầm máu. Dao siêu âm sử dụng năng lượng rung ở tần số cao, tác động lên mô tại vị trí được kiểm soát. Khi phối hợp với hình ảnh nội soi, bác sĩ có thể vừa quan sát, vừa điều chỉnh thao tác theo tình trạng thực tế của từng vùng mô.
Theo bác sĩ Phan Văn Sử, mục tiêu của phương pháp không chỉ là đưa thêm một thiết bị hiện đại vào phòng mổ. Điều quan trọng hơn là giúp phẫu thuật viên chủ động kiểm soát quá trình can thiệp, đồng thời chú trọng bảo tồn những cấu trúc giải phẫu cần thiết.
Những dữ liệu đầu tiên từ 45 người bệnh
Giai đoạn nghiên cứu đầu tiên được thực hiện trên 45 bệnh nhân nữ từ năm 2018 đến năm 2023. Các trường hợp được theo dõi trong một năm sau phẫu thuật để đánh giá diễn biến và những vấn đề có thể xuất hiện.
Theo báo cáo tại IMAPS 2026, thời gian phẫu thuật trung bình khoảng 38 phút cho mỗi vùng. Thời gian thực hiện thay đổi theo vị trí can thiệp, từ khoảng 25 phút ở vùng lưng, bả vai đến khoảng 65 phút ở vùng bụng dưới.
Lượng mô mỡ được lấy ra dao động từ 100 đến 1.000 gram trên mỗi vùng. Lượng máu mất trong quá trình can thiệp được ghi nhận dưới 5 ml.
Trong 45 trường hợp thuộc giai đoạn nghiên cứu đầu tiên, nhóm tác giả không ghi nhận tai biến trong mổ hoặc tình trạng hoại tử da. Tuy nhiên, quá trình theo dõi cũng cho thấy những vấn đề hậu phẫu cần được tiếp tục phân tích.
Khoảng 49% bệnh nhân xuất hiện tụ dịch muộn sau khoảng hai tháng, với lượng dịch từ 20 đến 40 ml. Các trường hợp này được xử trí bằng điều trị nội khoa hoặc chọc hút. Hai bệnh nhân có thay đổi cảm giác da kéo dài khoảng 5 đến 6 tháng trước khi tự hồi phục.
Việc công bố đầy đủ cả kết quả thuận lợi lẫn những vấn đề phát sinh có ý nghĩa quan trọng đối với một kỹ thuật đang trong quá trình nghiên cứu. Những số liệu này giúp nhóm tác giả nhìn rõ hơn điểm cần điều chỉnh, từ thiết kế dụng cụ, cách tạo khoảng thao tác đến quy trình theo dõi và chăm sóc sau mổ.
Tiếp tục nghiên cứu trên hơn 300 trường hợp
Sau giai đoạn đầu, bác sĩ Phan Văn Sử và các cộng sự tiếp tục triển khai nghiên cứu theo hướng tiến cứu từ tháng 2/2023 đến tháng 2/2028. Mục tiêu của giai đoạn thứ hai là mở rộng đánh giá trên hơn 300 trường hợp.
Ở chặng nghiên cứu này, nhóm tập trung cải tiến hệ thống dụng cụ, tối ưu thao tác phẫu thuật và tiếp tục theo dõi kết quả lâm sàng. Quá trình hồi phục, những thay đổi tại vùng can thiệp và các vấn đề hậu phẫu cũng được ghi nhận để có thêm dữ liệu đánh giá.
“Điều quan trọng không chỉ là ứng dụng một công nghệ mới, mà phải làm chủ được kỹ thuật, kiểm soát tốt quá trình phẫu thuật và hướng đến những lợi ích thiết thực cho người bệnh”, bác sĩ Phan Văn Sử nói.
Hành trình từ ý tưởng ban đầu đến khi có những dữ liệu lâm sàng đầu tiên kéo dài nhiều năm. Đằng sau chiếc camera nội soi là quá trình thử nghiệm dụng cụ, điều chỉnh phương pháp, theo dõi người bệnh và nhìn thẳng vào những hạn chế còn tồn tại.
Việc công trình được trình bày tại IMAPS 2026 mở thêm cơ hội để nhóm nghiên cứu trao đổi với đồng nghiệp trong và ngoài nước. Các kết quả bước đầu sẽ tiếp tục được thảo luận, đối chiếu và kiểm chứng trước khi kỹ thuật có thể được đánh giá đầy đủ hơn.