Dự kiến áp dụng một phương thức xét tuyển/ngành: Thí sinh quay cuồng

Thí sinh gặp khó

Quy định mới đặt ra nhiều thách thức cho các trường ĐH. Trường ĐH tốp đầu là nơi chịu tác động lớn nhất từ chính sách này. Trong đó, nhóm trường kĩ thuật và công nghệ lo ngại kì thi tốt nghiệp THPT không có đủ độ phân hóa cao.

Nhóm trường kinh tế thì đối mặt với nguy cơ thu hẹp nguồn tuyển sinh có chứng chỉ quốc tế. Nhóm trường y dược sẽ phải cân nhắc bài toán công bằng xã hội và chất lượng đầu vào dài hạn.

Như vậy, các trường tốp đầu sẽ phải thay đổi căn bản cấu trúc xét tuyển, khó có thể tiếp tục chia nhỏ chỉ tiêu cho nhiều phương thức độc lập. Chính sách mới buộc hệ thống ĐH phải nâng cao chất lượng khảo thí.

Điều các chuyên gia lo lắng là sự thiếu ổn định của hệ thống khi hằng năm, thí sinh phải quay mòng mòng trước các quy định mới của Bộ GD&ĐT, của trường ĐH.

Theo PGS.TS Vũ Duy Hải, Trưởng Ban Tuyển sinh-Hướng nghiệp, ĐH Bách khoa Hà Nội, quy định mới không gây xáo trộn đối với kì thi đánh giá tư duy của nhà trường.

Bộ GD&ĐT chỉ quy định giới hạn số lượng phương thức cho mỗi chương trình đào tạo. Nhà trường có thể chọn phương thức thi đánh giá tư duy hoặc chọn kết quả thi tốt nghiệp THPT hoặc xét tuyển tài năng. Đây là 3 phương thức đang được ĐH Bách khoa Hà Nội sử dụng. ĐH Bách khoa Hà Nội đang chờ thông tư chính thức được ban hành, sau đó, hội đồng tuyển sinh họp bàn để đưa ra quyết định.

Dự thảo của Bộ GD&ĐT mới đây đưa ra danh mục gồm 11 phương thức tuyển sinh. Theo đó, từ năm 2028, mỗi chương trình đào tạo sẽ chọn duy nhất một phương thức trong danh mục này. Thí sinh đăng kí vào cùng một chương trình sẽ sử dụng chung một đầu điểm xét tuyển.

Cách làm này sẽ xóa bỏ hoàn toàn khâu quy đổi điểm phức tạp giữa các phương thức khác nhau. Mục tiêu của cơ quan quản lí là tạo ra sự tương đương và bảo đảm tính công bằng tuyệt đối cho người học.

Nhưng điều này cũng tạo rủi ro lớn đối với các cơ sở giáo dục đại học và thí sinh. Việc áp dụng duy nhất một phương thức sẽ khiến nguồn tuyển sinh bị chia nhỏ. Các trường sẽ đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn tuyển nếu chọn phương thức có độ phủ hẹp. Mỗi trường phải dựa trên số liệu thống kê nhiều năm để cân nhắc kĩ lưỡng phương án tuyển sinh.

Cơ sở đào tạo có thể phải thay đổi phương thức xét tuyển hằng năm nếu nguồn tuyển không đạt yêu cầu. Điều này sẽ khiến phương thức tuyển sinh của các trường thiếu tính ổn định lâu dài và đây là rủi ro lớn cho thí sinh.

Vì quá trình học THPT thí sinh chủ động tập trung vào phương thức có thế mạnh vượt trội, phù hợp với yêu cầu xét tuyển của mỗi trường năm trước. Ông Hải ví dụ, giả sử ngành nào đó của ĐH Bách khoa Hà Nội năm 2028 chọn phương thức xét tuyển tài năng, nhưng kết quả tuyển sinh không như mong muốn, năm 2029 phải đổi sang phương thức khác, trong khi thí sinh đã “đặt cược” vào phương thức này để xét tuyển sẽ mất lợi thế.

PGS Vũ Duy Hải cũng nhận định chất lượng người học vẫn do các trường kiểm soát thông qua mức điểm chuẩn đầu vào. Tuy nhiên, nhà trường phải có đủ nguồn tuyển thì mới có thể sàng lọc đúng năng lực thí sinh.

Trong trường hợp toàn bộ hệ thống dồn về một kì thi chung duy nhất, áp lực đặt lên vai Bộ GD&ĐT sẽ vô cùng nặng nề. Kì thi này bắt buộc phải vận hành tuyệt đối chính xác và an toàn. Mọi sai sót hay tiêu cực xảy ra đều có thể làm tổn hại đến sự vận hành của cả hệ thống giáo dục.

Tuyển sinh sai người gây tổn thất

PGS.TS Nghiêm Xuân Huy, Viện trưởng Viện Quản lí chất lượng và Khảo thí, ĐH Quốc gia Hà Nội cho rằng, mục tiêu mà Bộ GD&ĐT đặt ra là hoàn toàn đúng đắn, bảo đảm công bằng và kiểm soát chất lượng đầu vào.

“Việc quy đổi giữa các phương thức nhiều năm qua chưa hoàn toàn chặt chẽ và đảm bảo cơ sở khoa học. Điều tôi băn khoăn là biện pháp được chọn có tương xứng với nguyên nhân hay không”, ông Huy nói.

Ông cho biết, khảo sát dữ liệu Bộ công bố cho thấy điểm học bạ cao hơn điểm thi tốt nghiệp ở cả 12 môn, từ 0,83 điểm ở Ngữ văn, đến 3,04 điểm ở tiếng Anh. Khoảng cách nằm ở một cặp công cụ cụ thể, không trải đều trên mọi phương thức.

Nếu nguyên nhân đã được khu trú thì biện pháp cũng nên ở đó. Cắt giảm đồng loạt vừa tác động tới những ngành không có vấn đề, vừa không chạm tới gốc rễ vốn nằm ở cách đánh giá kết quả học tập ở bậc phổ thông. Khi một ngành chỉ còn một phương thức, chênh lệch không biến mất, nhà quản lí chỉ mất đi công cụ thứ hai để nhìn thấy nó.

PGS Nghiêm Xuân Huy nhấn mạnh, nguyên tắc đầu tiên của tuyển sinh không phải là xếp mọi thí sinh lên cùng một thang đo, mà là tuyển được người có bộ năng lực phù hợp với yêu cầu của chương trình đào tạo. “Tuyển sinh sai người thậm chí còn tốn kém hơn nhiều so với chi phí một kì thi, đó là bốn năm của người học và khoản đầu tư rất lớn của gia đình các em. Trong khi nhà trường vẫn phải giải trình về chất lượng đầu vào nhưng không còn đủ công cụ để lựa chọn”, ông Huy cho hay.

Ông cũng thẳng thắn chia sẻ, ĐH Quốc gia Hà Nội là đơn vị tổ chức kì thi đánh giá năng lực, nên ông không nêu vấn đề để bảo vệ một kì thi cụ thể. Nguyên tắc ông đề xuất áp dụng cho tất cả các kì thi là mọi công cụ dùng để xét tuyển đều cần có minh chứng về độ tin cậy, tính giá trị phù hợp với mục tiêu tuyển sinh, sai số đo lường và được thẩm định độc lập. Đặc biệt, cần có minh chứng về chất lượng học tập của người học với phương thức tuyển sinh đầu vào được lựa chọn

Năm 2025, theo thống kê của Bộ GD&ĐT, các kì thi đánh giá năng lực mới chiếm 5% lượng nhập học, trong khi điểm thi tốt nghiệp chiếm trên 50% và học bạ hơn 29%.

Khi mỗi ngành chỉ được chọn một phương thức, các trường sẽ nghiêng về phương án ít rủi ro nhất về nguồn tuyển. Một chính sách nhằm nâng chuẩn đánh giá có thể vô tình thu hẹp chính những công cụ được thiết kế riêng cho mục đích tuyển sinh.

Luật Giáo dục ĐH cũng yêu cầu tuyển sinh phải có lộ trình phù hợp khi điều chỉnh và phải đảm bảo quyền lợi của người dự tuyển. Học sinh vào lớp 10 từ năm học 2025 - 2026 đã chọn môn học và sẽ dự tuyển năm 2028, các em lựa chọn trong bối cảnh nhiều phương thức, nên cần được đánh giá tác động trước khi ấn định thời điểm áp dụng.